Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε

Ελληνική λογοτεχνία. Νίκος Βεργέτης. Ιπποκράτους και Ασκληπιού γωνία εκδ. Κέλευθος, 2019. σελ. 144

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε

  • A-
  • A+

Το πρώτο βιβλίο του Νίκου Βεργέτη, το «Χόλι Μάουντεν» (εκδ. Κέλευθος 2017), χαρακτηρίστηκε –ατυχώς κατά τη γνώμη μου– παραληρηματικός μονόλογος ενός ετοιμοθάνατου. Το «Χόλι Μάουντεν» ασφαλώς και έχει τη μορφή μονολόγου, αλλά απέχει από το παραλήρημα, κύριο χαρακτηριστικό του οποίου είναι η απουσία ειρμού και συνοχής του Λόγου.

Αντιθέτως, στο «Χόλι Μάουντεν» η εσωτερική διαύγεια και η συνακόλουθη μνήμη του ετοιμοθάνατου ήρωα είναι οξυμένες στο έπακρο, με αποτέλεσμα ο Βεργέτης να παραδίδει στην ελληνική λογοτεχνία ένα κείμενο ειδολογικά ακατάτακτο και, ως εκ τούτου, κατ’ αρχάς εξαιρετικά ενδιαφέρον. Εννοώ ότι το «Χόλι Μάουντεν» είναι –ή μπορεί κάλλιστα να καταχωριστεί– ταυτόχρονα και ως μυθιστόρημα και ως θεατρικό έργο αλλά και ως μακροσκελές πεζό ποίημα.

Δύο χρόνια μετά, ο Βεργέτης μάς προτρέπει να πάμε «Ιπποκράτους και Ασκληπιού γωνία», να πάμε δηλαδή σε δύο οδούς παράλληλες που, κατά τον συγγραφέα, σχηματίζουν γωνία. Ηδη λοιπόν, από τον τίτλο του βιβλίου, προοικονομείται τρόπον τινά στον αναγνώστη ότι στο συγκεκριμένο βιβλίο δεν θα βρει και τα πιο συνηθισμένα πράγματα. Σαν να λέμε πως ο συγγραφέας ξεκαθαρίζει τη θέση του ότι στις 144 σελίδες του βιβλίου του πράγματα ουτοπικά για την κοινή λογική θα συμβούν. Και ίσως καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι η λέξη ουτοπία επαναλαμβάνεται πολλάκις στο κείμενό του, σαν να θέλει να μας υπενθυμίσει ότι ίσως αυτή είναι το ένα και μοναδικό ζητούμενο στη διάρκεια του όσου βίου.

Στο βιβλίο συναντούμε 23 ιστορίες-διηγήματα και ένα υστερόγραφο. Η ομώνυμη ιστορία είναι, σύμφωνα με υποσημείωση του συγγραφέα, εμπνευσμένη από το μυθιστόρημα του Αντρες Νέουμαν «Ο ταξιδιώτης του αιώνα». Η οργάνωση αυτών των ιστοριών-διηγημάτων γίνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε να λειτουργούν διττά: αφ' ενός με νοηματική αυτοτέλεια και αφ' ετέρου συμπληρωματικά σε σχέση με τις ιστορίες που έπονται. Τι εννοώ; Εννοώ ότι πρόσωπα και καταστάσεις –αλλά κυρίως πρόσωπα– μιας προηγούμενης ιστορίας επανεμφανίζονται σε κάποια από τις επόμενες ιστορίες.

Η επανεμφάνιση αυτή παρουσιάζει εξαιρετικό κειμενικά και κατ’ επέκτασιν λογοτεχνικά ενδιαφέρον διότι: α) η όποια νοηματική αυτοτέλεια θαρρούσες ότι υπάρχει σε κάποια προηγούμενη ιστορία ξαφνικά τινάζεται στον αέρα (χρησιμοποιώ τη φράση «τινάζεται στον αέρα» με εντελώς θετικό πρόσημο, με τη λογική ότι η λογοτεχνία και η τέχνη γενικότερα καλό είναι, συν τοις άλλοις, να τινάζουν τα όποια δεδομένα μας στον αέρα) και β) η αίσθηση ότι διαβάζεις διηγήματα αρχίζει να κλονίζεται καθώς συνειδητοποιείς ότι το συγκεκριμένο βιβλίο θα μπορούσε τελικά να διαβαστεί και –γιατί όχι;– ακόμη και να χαρακτηριστεί μυθιστόρημα σε συνέχειες.

Η θεματική των ιστοριών ξεδιπλώνεται σταδιακά μέσα από τη διαδοχή των ηλικιών: η παιδική ηλικία στις δύο πρώτες ιστορίες, η εφηβεία εν συνεχεία και τελικά η εποχή αμέσως μετά την εφηβεία, «τότε που ο ήρωας ήθελε να είναι λίγο ποιητής, λίγο ζωγράφος, λίγο μυστηριώδης ντετέκτιβ». Ο έρωτας, το αλκοόλ, η μνήμη, η διάσταση ονείρου/μη ονείρου, αλήθειας/ψέματος προσδίδουν στο κείμενο μια κινηματογραφική χροιά που προσωπικά με παρέπεμψε σε ταινίες του David Lynch.

Η συνύπαρξη στο κείμενο ζωντανών και νεκρών γίνεται με τόσο φυσικό τρόπο που αναπόφευκτα σκέφτεσαι το αυτονόητο: ότι ζωντανοί και νεκροί είναι αδιανόητο να μη συνυπάρχουν στη ζωή τουλάχιστον των ζωντανών. («Τα πτώματα όχι μόνο μιλούν αλλά είναι και φλύαρα», λέει κάπου ο συγγραφέας.) Ενας σκύλος επίσης μονολογεί στο βιβλίο, άλλο ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της φυσικότητας με την οποία μη λογικές –φαινομενικά τουλάχιστον– καταστάσεις αποτελούν αντικείμενο αφήγησης μέσα στο βιβλίο.

Η επιτυχία δε αυτών των επιμέρους αφηγήσεων έγκειται στο γεγονός πως ο αναγνώστης μένει με την τελική αίσθηση ότι δεν διαβάζει κάτι παράλογο, δεν διαβάζει κάτι το σουρεαλιστικό αλλά αντιθέτως κάτι το οποίο, ακόμη και αν δεν συμβαίνει, θα μπορούσε κάλλιστα να έχει συμβεί.

Ο επώδυνος επίσης προβληματισμός ως προς τη γραφή αυτή καθ' εαυτήν δεν λείπει από το βιβλίο: Ετσι, το κεφάλαιο «Η διάλεξη ή καλύτερα ο μονόλογος κάποιου συγγραφέα» πραγματεύεται ακριβώς αυτό το αιώνιο για κάθε συγγραφέα ζήτημα, προκειμένου να θυμηθούμε τον θλιβερά μεγαλειώδη κοινό τόπο ότι η ευτυχία δεν είναι δυνατόν να συνυπάρξει με το γράψιμο. Συγγραφείς και διακείμενα άλλα, όπως ο Μπόρχες, ο Μπρεχτ, ένα ποίημα του ηθοποιού Αντρέα Νάτσιου αλλά και πολλή μουσική, υποδεικνύουν κάποια από τα αναγνωστικά και αισθητικά γούστα του συγγραφέα.

Το τελευταίο κεφάλαιο «Τίτλοι τέλους ή μια μυστηριώδης συνάντηση», λειτουργώντας ως «σύνοψη» όλου του βιβλίου, είναι μια ιστορία στην οποία εμφανίζονται σαν σκιές όλα σχεδόν τα πρόσωπα των προηγούμενων ιστοριών μέσα σε ένα τρένο. Προφανώς, η ζωή ως ταξίδι. Το «εξομολογητικό» υστερόγραφο του βιβλίου, ένα είδος κατάθεσης από τον Βεργέτη για το τι θέλει να είναι το γράψιμο. Κορυφαία θεωρώ φράση του υστερόγραφου «θέλω το γράψιμο να μας κάνει να έχουμε κάτι να περιμένουμε».

Εν κατακλείδι: Ο Νίκος Βεργέτης καταθέτει ένα ωραίο, με την ετυμολογική σημασία της λέξης, βιβλίο. Ενα βιβλίο στην κατάλληλη ώρα για να απομακρυνθούμε από την κινδυνολογία του ερωτήματος εάν υπάρχει ή δεν υπάρχει καλή ελληνική λογοτεχνία. Υπάρχει και παραϋπάρχει.

Κι αν τυχόν υπάρχει ένα λάθος στη μέχρι τώρα γραφή του Βεργέτη, ας διατυπωθεί με τα λόγια του κυρίου Προυστ: «Το λάθος μου είναι πως βάζω την καρδιά μου σ’ ό,τι γράφω, κι ίσως αυτό δεν είναι πια της μόδας».

*Πεζογράφος-θεατρικός συγγραφέας

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
Συνδυάζοντας φιλολογική οξυδέρκεια, βαθιά γνώση της λογοτεχνίας μας του 20ού αιώνα και αναγνωστική ευαισθησία, η Αθηνά Βογιατζόγλου στρέφει, για ακόμα μια φορά, το ερευνητικό της ενδιαφέρον στο πεδίο της...
Ανταλλάσσοντας ποιητικά και ψυχικά φορτία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
Ο Νάνος Βαλαωρίτης (5 Ιουλίου 1921-13 Σεπτεμβρίου 2019), με τον θάνατο του οποίου κλείνει βιολογικά η γενιά του ’30, πιάνει τον μοντερνισμό στην αφετηρία του και τον ολοκληρώνει με τη μετα-υπερρεαλιστική και...
Ενας απρόβλεπτος μοντερνιστής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
Εν όψει έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς (11 Σεπτεμβρίου) ο Χρήστος Αστερίου, ο Γιώργης Γιατρομανωλάκης, η Μαρία Μήτσορα, η Ευγενία Μπογιάνου, η Βασιλική Πέτσα, ο Χρίστος Κυθρεώτης και η Κατερίνα Σχινά...
Αγουρα πάθη, επίμονες μνήμες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας