Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οψεις του συνομιλείν
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οψεις του συνομιλείν

  • A-
  • A+

Πόσες συνεντεύξεις να διαβάσεις μέσα σε μια μέρα, μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο; Πόσες να εντοπίσεις μόνη σου ή χάρη στους πιο ενημερωμένους και με γρήγορα αντανακλαστικά φίλους σου στα σόσιαλ μίντια; Και πώς τις διαβάζεις; Αργά και με περίσκεψη ή βιαστικά και διαγωνίως; Και επανέρχεσαι άραγε σε κάποια από αυτές, έχει μια συνέντευξη διάρκεια ζωής στον χρόνο, ξεπερνάει τον πυρετό της επικαιρότητας που τη γέννησε, αυτόν που η δημοσιογραφία ακολουθεί και υπηρετεί;

Δύο βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα επιβεβαιώνουν με τον πιο αποστομωτικό τρόπο ότι οι συνεντεύξεις μπορεί να είναι διαχρονική, σπουδαία υπόθεση. Και απολαυστική.

Τόσο για τον δημοσιογράφο που τις παίρνει, όσο και για τον αναγνώστη τους. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που και οι δύο δημοσιογράφοι-συγγραφείς των βιβλίων δηλώνουν στον πρόλογό τους, «τυχερή» η μια, η Σταυρούλα Παπασπύρου, που «πέρασε τα πιο δημιουργικά της χρόνια συναντώντας ανθρώπους που εκτιμούσε για το έργο και τη στάση τους». «Ευγνώμων» η άλλη, η Ολγα Μπακομάρου, που οι εκδότες ενός περιοδικού, της «Γυναίκας», της έδωσαν την ευκαιρία να κάνει το όνειρό της πραγματικότητα, να συνομιλήσει, δηλαδή, με σημαντικούς ανθρώπους.

Ενώνει και κάτι άλλο τις δύο δημοσιογράφους: συνέπεσαν για ένα μεγάλο διάστημα στο ίδιο «μαγαζί», την «Ελευθεροτυπία». Τους χωρίζουν, όμως, πολλά. Διαφορετικές γενιές, διαφορετικό δημοσιογραφικό στιλ, διαφορετικά ενδιαφέροντα. Το καθρεφτίζουν ακόμα και οι εκδόσεις, ωραίες και προσεγμένες, βέβαια, και οι δύο.

ΟΛΓΑ ΜΠΑΚΟΜΑΡΟΥ. «Ωσεί παρόντες». 26 Συνεντεύξεις. Αρμός, 2019. Σελ. 456

Ας ξεκινήσουμε από την παλιότερη, τη βετεράνο, την Ολγα Μπακομάρου, «σταρ» για πολλά χρόνια της δημοσιογραφίας και μετρ της συνέντευξης, είδος άλλωστε στο οποίο, κυρίως, αφοσιώθηκε στα πολλά χρόνια της καριέρας της. Συγκέντρωσε στο βιβλίο «Ωσεί παρόντες» (εκδόσεις Αρμός) είκοσι έξι συνεντεύξεις - πορτρέτα που πήρε από το 1976 έως το 2004 από πρόσωπα της πνεύματος, της τέχνης και της πολιτικής που δεν ζουν πια. Στο εξώφυλλο μια εντυπωσιακή φωτογραφία με τον Ανδρέα Παπανδρέου, όρθιο, να ανάβει το τσιγάρο της καθιστής Μπακομάρου, νέας και δυναμικής, με ένα πελώριο δημοσιογραφικό μαγνητόφωνο μπροστά της να περιμένει.

Τη θυμάμαι, τα χρόνια της «Ελευθεροτυπίας», να προετοιμάζεται για τις εξορμήσεις της επί πολύ καιρό, να βλέπει παραπάνω από μια και δύο φορές τους «θρύλους» (τότε και πάντα) που είχαν δεχτεί να της μιλήσουν -αλλά, ποιος θα αρνιόταν σε μια Μπακομάρου; Και είναι ο κατάλογος των «ωσεί παρόντων» της εντυπωσιακός. Ο Παπανδρέου και ο Καζαντζίδης. Ο Χατζιδάκις και ο Ακης Πάνου. Ο Κουν, ο Μινωτής και ο Θεόδωρος Αγγελόπουλος δίπλα στην Αλίκη Βουγιουκλάκη. Ο Τσαρούχης και ο Ηλιού.

Το γεγονός ότι μπορούσε να απευθυνθεί με την ίδια άνεση σε έναν πολιτικό και έναν καλλιτέχνη, χωρίς να είναι ούτε πολιτική αλλά ούτε και καλλιτεχνική συντάκτρια, μερικές φορές με διαόλιζε. Μας έδειχνε, μας δίδασκε η Μπακομάρου ότι η συνέντευξη, η καλή συνέντευξη, δεν θέλει ίσως γνώσεις και άσους στο μανίκι του δημοσιογράφου, αλλά αυτή τη δικιά της, μοναδική και σπάνια σε δημοσιογραφικά γραφεία απλότητα, απορία, ακόμα και άγνοια και αφέλεια (με την καλή έννοια).

Γιατί ρωτούσε τα πιο αναμενόμενα, ακόμα και πασίγνωστα πράγματα, που νόμιζες ότι τις απαντήσεις τις ήξεραν και οι πέτρες. Και από αυτά, ναι από αυτά, έβγαζε από τη διασημότητα απέναντί της, που είχε δώσει εκατοντάδες συνεντεύξεις, που είχε ίσως πει τα πάντα μέχρι τότε, τα καινούργια, τα βαθιά, τα αποκαλυπτικά που έκαναν τη δική της συνέντευξη γεγονός. Το κακό είναι πως τη «συνταγή» της δεν μπορούσες να τη μιμηθείς, θα γινόσουν γελοία. Τη σοφία και την ουσία της απλότητας της Μπακομάρου μόνο οι πολύ μεγάλοι δημοσιογράφοι την έχουν. Αυτοί που δήθεν «εξαφανίζονται» πίσω από το μαγνητοφωνάκι τους, αλλά όταν τους ανάβει ο Ανδρέας Παπανδρέου το τσιγάρο ξέρουν καλά σε τι συναρπαστικό και ισότιμο παιχνίδι θα πάρουν μέρος.

ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. «Χωρίς μαγνητόφωνο». Συναντήσεις με σύγχρονους Ελληνες λογοτέχνες. Πόλις, 2019. Σελ. 432

Η Σταυρούλα Παπασπύρου, από την άλλη μεριά, μπήκε στη δημοσιογραφία τέλη δεκαετίας του ’80, και διακρίθηκε πολύ γρήγορα στο καλλιτεχνικό ρεπορτάζ, που λέμε, με σταδιακή ειδίκευση στα θέματα βιβλίου. Ετσι στο δικό της βιβλίο, «Χωρίς μαγνητόφωνο» (εκδόσεις Πόλις) περιέχονται αποκλειστικά «συναντήσεις με σύγχρονους Ελληνες λογοτέχνες», οι περισσότερες δημοσιευμένες στο καλλιτεχνικό ένθετο «Επτά» της «Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας».

Δεν μπορώ να σκεφτώ ποιος σημαντικός Ελληνας λογοτέχνης λείπει από τα απαιτητικά και συγχρόνως διαβαστερά κείμενα της Παπασπύρου, και πραγματικά τα θεωρώ δημοσιογραφικό άθλο τώρα που μαθαίνω (το λέει και ο τίτλος του βιβλίου) ότι οι χείμαρροι των λέξεων, οι απόψεις και οι ιστορίες που της αφηγούνται οι πιο συναρπαστικές μορφές των ελληνικών γραμμάτων (από τον Βαλτινό, τον Νόλλα, τη Δούκα και τη Ζατέλη μέχρι τον Δημητρίου, τη Σωτηροπούλου και τον Ταμβακάκη) δεν καταγράφηκαν με ασφάλεια σε ένα μαγνητοφωνάκι, αλλά «κρατούσε σημειώσεις», όπως εξηγεί στον πρόλογο, «και μάλιστα με τόσο άσχημα γράμματα, που κανείς άλλος δεν μπορούσε ν’ αποκρυπτογραφήσει».

Αυτή η σιγουριά της Σταυρούλας Παπασπύρου και μαζί η βαθιά γνώση και ο έλεγχος του θέματός της έκαναν τότε, που πρωτοδημοσιεύτηκαν, κάνουν και σήμερα τις συνεντεύξεις της έναν παράλληλο, διαφωτιστικό λόγο πάνω στο έργο τέχνης και τη δημιουργία.

Ομως, η προσωπικότητα της δημοσιογράφου, ο δικός της τρόπος να βλέπει τη λογοτεχνία (και τον κόσμο) είναι επίσης εκεί, παρόντες. Τα κείμενα της Παπασπύρου, ό,τι και να ’ταν, συνεντεύξεις ή κριτικές και παρουσιάσεις βιβλίων, έχουν πάντα στίγμα, άποψη, αυτές άλλωστε της χάρισαν και την ξεχωριστή της θέση στο δημοσιογραφικό σινάφι.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εξ ημισείας Booker 2019
Μας κακόμαθαν πέρυσι η Ανα Μπερνς με τον Γαλατά και πρόπερσι ο Τζορτζ Σόντερς με το Λήθη και Λίνκολν. Πώς να συμβιβαστείς, λοιπόν, με κάτι λιγότερο από αριστούργημα στο Βραβείο Booker του 2019;
Εξ ημισείας Booker 2019
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο έρωτας, ο παντοτινός απών σύντροφός μας
Καλή και λειτουργική μετάφραση του δοκιμίου Eros, the Bittersweet: An Essay (1986) της Αν Κάρσον (γεννήθηκε το 1950), καταξιωμένης Αμερικανίδας κλασικής φιλολόγου, ποιήτριας και μεταφράστριας της...
Ο έρωτας, ο παντοτινός απών σύντροφός μας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό
Ολοκληρώνεται το αφιέρωμα με τους υπόλοιπους 14 συγγραφείς που σταχυολογήσαμε από την επικείμενη πεζογραφική εκδοτική παραγωγή, στην προσπάθειά μας να συγκροτήσουμε έναν μικρό αναγνωστικό οδηγό (αναμφίβολα...
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό
Επιλέγοντας συνολικά είκοσι οκτώ τίτλους από την επικείμενη πεζογραφική εκδοτική παραγωγή (αναμφίβολα υπάρχουν κι άλλοι αξιοσύστατοι), φιλοδοξούμε να συγκροτήσουμε ένα ψηφιδωτό από μυθιστορήματα, νουβέλες,...
Φθινοπωρινό πεζογραφικό ψηφιδωτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το μεγαλείο της συντριβής
Μεταξύ των κορυφαίων της αμερικανικής ποίησης, δηλαδή των Elisabeth Bishop, Emily Dickinson, T.S. Eliot, Allen Ginsberg, Wallace Stevens, Walt Whitman, William Carlos Williams, κ.ά., οι εκδόσεις «Library of...
Το μεγαλείο της συντριβής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τεχνητή νοημοσύνη και λογοτεχνία 
Η Τεχνητή Νοημοσύνη, θεμελιωμένη τυπικά το 1956, είναι σήμερα ένα από τα πιο γρήγορα εξελισσόμενα πεδία της πληροφορικής. Διαθέτει ήδη μακρά ιστορία και πολλά επιτεύγματα, προγόνους και προϊστορία, και έχει...
Τεχνητή νοημοσύνη και λογοτεχνία 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας