Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φωτίζοντας αποσιωπήσεις συλλογικής μνήμης

Αννα Μαρία Δρουμπούκη. «Μια ατελείωτη διαπραγμάτευση. Η ανασυγκρότηση των ελληνικών εβραϊκών κοινοτήτων και οι γερμανικές αποζημιώσεις, 1945-1961». Πρόλογος: Γιώργος. Κόκκινος  Ποταμός, 2019, σελ. 352

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Φωτίζοντας αποσιωπήσεις συλλογικής μνήμης

  • A-
  • A+

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ποταμός το βιβλίο της Αννας Μαρίας Δρουμπούκη που έχει τίτλο «Μια ατέλειωτη διαπραγμάτευση, Η ανασυγκρότηση των ελληνικών εβραϊκών κοινοτήτων και οι γερμανικές αποζημιώσεις, 1945-1961».

Η έρευνα της Δρουμπούκη, μετά άλλων, εστιάζει στις αξεπέραστες δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι επιζώντες του Ολοκαυτώματος τα πρώτα χρόνια της επιστροφής τους στην Ελλάδα, όταν αδυνατούσαν συχνά να διεκδικήσουν ακόμα και το ίδιο το σπίτι τους, το οποίο πολλές φορές ήταν καταπατημένο. Επίσης εξετάζει το ζήτημα των γερμανικών αποζημιώσεων προς τα θύματα της ναζιστικής γενοκτονίας, θέμα το οποίο έχει απασχολήσει τα τελευταία χρόνια τους ιστορικούς, διευρύνοντας τo ευρύτερο πλαίσιο μελέτης της Σοά.

Προφανής στόχος της επαρκέστατης αυτής μελέτης είναι να αναδείξει τις δυσχερείς συνθήκες που επικράτησαν την εποχή της ανασυγκρότησης τόσο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης όσο και συνολικά του ελληνικού εβραϊσμού. Σε όλο αυτό το δυσάρεστο σκηνικό, το ελληνικό κράτος, όπως δείχνει επαρκέστατα το αρχειακό υλικό που φέρνει στο φως η Δρουμπούκη, ήταν απόν, η σιωπή του απέναντι σε όλους αυτούς τους ανθρώπους που αγωνίζονταν να (ξανα)στήσουν τις ζωές τους ήταν εκκωφαντική.

Επίσης αναδεικνύεται ακόμη ένα ζήτημα που απασχολεί ολοένα και περισσότερο τελευταία την ιστορική έρευνα: η οικονομική εκμετάλλευση των περιουσιών που άφησαν πίσω τους οι Εβραίοι. Νομίζω, διαβάζοντας προσεκτικά το βιβλίο, ότι η κοινωνία δεν έχει συνειδητοποιήσει ακόμη το μέγεθος και τη σημασία της λεηλασίας. Οι Ισραηλιτικές Κοινότητες, και ιδίως αυτή της Θεσσαλονίκης, εύλογα δεν μπορούν να αποσπαστούν από την οδυνηρή μνημόνευση του παρελθόντος.

Ο ελληνικός εβραϊσμός όμως έρχεται αντιμέτωπος με μια εμφατική αδιαφορία και με μια προκλητική σιωπή, συνθήκες που είναι εξακολουθητικά παρούσες σε σχέση με τον εβραϊκό διωγμό, επιλογές που πηγάζουν, βέβαια, από διαφορετικά κίνητρα, κοινωνικές και πολιτικές επιλογές.

Η Αννα Μαρία Δρουμπούκη, η οποία επιβεβαιώνει για ακόμη μια φορά με το τελευταίο της βιβλίο την επιστημονική της επάρκεια, δίνει μια σαφή εικόνα για τα μεταπολεμικά αιτήματα των Ισραηλιτικών Κοινοτήτων της Ελλάδας προς την κυβέρνηση της Δυτικής Γερμανίας και για τις αποζημιώσεις που αποδόθηκαν στους Ελληνες Εβραίους.

Το θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων για τους επιζώντες της Σοά παρουσίασε ιδιαίτερες δυσκολίες, κυρίως λόγω της σύνθετης νομικής του υπόστασης, φαινόμενο που η συγγραφέας του βιβλίου εξετάζει συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες ήταν σίγουρα πολύ πιο αποτελεσματικές.

Ο αναγνώστης διαμορφώνει μια σαφέστατη εικόνα για τη φύση των μεταπολεμικών αιτημάτων που έθεσαν οι Ισραηλιτικές Κοινότητες της Ελλάδας και παίρνει απαντήσεις σε ερωτήματα που πιθανόν να εγείρει ο ρόλος που έπαιξαν στη διεκδίκηση των αποζημιώσεων οι σύνδεσμοι των επιζώντων, το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδας, καθώς και οι διεθνείς οργανισμοί, και κυρίως η Distribution Committee και η Claims Conference, οι οποίοι, σε αρκετά ζητήματα μάλιστα, δεν είχαν κοινή στόχευση.

Σε κάποιες περιπτώσεις, απ' ό,τι φαίνεται, σημαντική αιτία για την αποτυχία των διαπραγματεύσεων ήταν το γεγονός ότι οι Ισραηλιτικές Κοινότητες δεν διέθεταν επαρκή (σύμφωνα, όμως, με τις γερμανικές εκτιμήσεις) αποδεικτικά στοιχεία για τη μεταφορά κινητής περιουσίας στη Γερμανία. Βέβαια, κατά πόσο μπορεί να είναι λογικό αυτό, αφού πράγματι δεν ήταν ανθρωπίνως δυνατό να βρεθούν αποδείξεις μεταφοράς κατασχεθέντων ή διαρπαγέντων αγαθών στη Γερμανία;

Και πώς οι Γερμανοί εμφανίζονταν άτεγκτοι και απόλυτοι στις αξιώσεις τους, τη στιγμή που οι ίδιοι δεν είχαν δώσει ποτέ στους Εβραίους αποδείξεις για υλικά αντικείμενα που είχαν κατάσχει; Αλλωστε κατασχέσεις έγιναν κυρίως μετά την εκτόπιση των Εβραίων από τη Θεσσαλονίκη, άρα εκ των πραγμάτων δεν μπορούσαν να υπάρξουν αποδεικτικά έγγραφα.

Η εποχή των διώξεων και της απώλειας της στοιχειώδους ανθρώπινης αξιοπρέπειας έληξε τελικά για τους Ελληνες Εβραίους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ωστόσο, το βιβλίο της Δρουμπούκη επιβεβαιώνει ότι και η μετακατοχική τους ζωή μετασχηματιζόταν σε μια εξακολουθητική μάχη με πολιτικές, κοινωνικές και δικαιικές προεκτάσεις. Οι μεταπολεμικοί κοινωνικοπολιτικοί συσχετισμοί ήταν εξαιρετικά ευαίσθητοι. Ο ανθρωπισμός συναντήθηκε πολλές φορές με τις εθνικές γραφειοκρατίες, θέμα έρευνας που επίσης αναπτύσσεται υποδειγματικά στο βιβλίο.

Με το νέο της βιβλίο η Αννα Μαρία Δρουμπούκη επιβεβαιώνει ότι έχουν ωριμάσει πλέον οι συνθήκες που σηματοδοτούν μια στροφή στην επιστημονική έρευνα και συνάμα συνιστούν μια τεκμηριωμένη και ψύχραιμη διαχείριση του παρελθόντος, κυρίως της Θεσσαλονίκης, της πόλης που, φαίνεται, πως έμεινε για δεκαετίες με ελλειπτική μνήμη.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα διαφορετικό αντίο
Στο βιβλίο του σημαντικού Βρετανού ιστορικού Tony Judt (1948-2010) «Το πανδοχείο της μνήμης», η μνημονική λειτουργία είναι ο κινητήριος μοχλός των αφηγήσεών του και τα πανδοχεία των ελβετικών αλπικών χωριών...
Ενα διαφορετικό αντίο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τι είναι ένα μυθιστόρημα για τη συζήτηση;
Ο τίτλος του μυθιστορήματος της Ιρλανδής Σάλι Ρούνεϊ, Συζητήσεις με φίλους, προέρχεται από ένα αστείο που είχαν επινοήσει η Φράνσις, η αφηγήτρια, με την Μπόμπι, τη φίλη της, το οποίο «δεν σήμαινε τίποτα για...
Τι είναι ένα μυθιστόρημα για τη συζήτηση;
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ελληνικό σπονδυλωτό μυθιστόρημα: πολλά σε ένα
Το σύγχρονο μυθιστόρημα συνηθίζει να υπονομεύει την αρραγή αφήγηση και επενδύει στην αποσπασματικότητα, την ασυνέχεια και τη σύζευξη ετερόκλητων νημάτων.
Ελληνικό σπονδυλωτό μυθιστόρημα: πολλά σε ένα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί
Ο Τζόναθαν Κόου στο «Μέση Αγγλία» πήρε το ρίσκο να «τοποθετήσει» χρονικά το μυθιστόρημά του στο παρόν και μάλιστα στο ταραχώδες συνεχώς μεταβαλλόμενο παρόν της Βρετανίας μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, με...
Πρόσφατοι και παλαιότεροι διχασμοί
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εξ ημισείας Booker 2019
Μας κακόμαθαν πέρυσι η Ανα Μπερνς με τον Γαλατά και πρόπερσι ο Τζορτζ Σόντερς με το Λήθη και Λίνκολν. Πώς να συμβιβαστείς, λοιπόν, με κάτι λιγότερο από αριστούργημα στο Βραβείο Booker του 2019;
Εξ ημισείας Booker 2019
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο έρωτας, ο παντοτινός απών σύντροφός μας
Καλή και λειτουργική μετάφραση του δοκιμίου Eros, the Bittersweet: An Essay (1986) της Αν Κάρσον (γεννήθηκε το 1950), καταξιωμένης Αμερικανίδας κλασικής φιλολόγου, ποιήτριας και μεταφράστριας της...
Ο έρωτας, ο παντοτινός απών σύντροφός μας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας