Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Βασκικά τραύματα

Φερνάντο Αραμπούρου. «Πατρίδα». Mυθιστόρημα. Μετάφραση: Τιτίνα Σπερελάκη. Πατάκης, 2019. Σελ. 718.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Βασκικά τραύματα

  • A-
  • A+

Η λογοτεχνία συχνά επιχειρεί να δει τη μεγάλη εικόνα, να την αποδώσει μέσα στις λίγες σελίδες ενός μυθιστορήματος και να αναδείξει κορυφαία ζητήματα, ακόμα και σήμερα που οι «μεγάλες αφηγήσεις» πλήττονται.

Η ευρεία εικόνα, όμως, δεν δίνεται πλέον εθνοκεντρικά, ανδροκεντρικά, θρησκειοκεντρικά κ.λπ., αλλά με πλαγιοκοπήσεις, αμφισβητήσεις κι αναιρέσεις. Αυτό ωστόσο δεν το κάνει κοιτώντας κατευθείαν το ιστορικό, πολιτικό ή κοινωνικό θέμα, αλλά, ξεκινώντας από το μικρό και ατομικό, ανεβαίνει επαγωγικά προς το μεγάλο. Ο αναγνώστης δηλαδή διαβάζει μια ιστορία για άτομα της διπλανής πόρτας, των οποίων η ζωή ανάγεται σε μικρόκοσμο ενός ευρύτερου κάδρου.

Ο Βάσκος Φερνάντο Αραμπούρου κάνει ακριβώς αυτό. Δύο οικογένειες σε ένα χωριό κοντά στο Σαν Σεμπαστιάν έχουν μαλώσει, ενώ μέχρι πριν από λίγο καιρό ήταν πολύ μονοιασμένες. Από τη μία η Μπιτόρι, με δυο παιδιά, την παντρεμένη-χωρισμένη Νερέα και τον γιατρό Σαμπίερ, θρηνεί ακόμα τον χαμένο άντρα της Τσάτο κι από την άλλη η Μίρεν και ο Χοσίαν με την ανάπηρη Αράντσα, τον βιβλιοφάγο Γκόρνα και τον φυλακισμένο «αμπέρτσαλε» (υπέρμαχο της ανεξαρτησίας) Χόσε Μάρι.

Η διαμάχη δεν οφείλεται σε προσωπικούς λόγους, αλλά στην αιτία του χαμού του Τσάτο, στον οποίο εμπλέκεται η ΕΤΑ, η Βασκική Αυτονομιστική Οργάνωση, που μέχρι το 2011 ήταν δραστήρια, συνέλεγε χρήματα από τον βασκικό πληθυσμό και πίεζε με τρομοκρατικές ενέργειες για την ελευθερία της Χώρας των Βάσκων.

Επομένως το ατομικό συμπλέκεται με το εθνικό, η δι-οικογενειακή κόντρα περιλαμβάνει συνεκδοχικά τη βασκική πάλη για αυτονομία αλλά κι έναν ενδο-βασκικό «εμφύλιο» ανάμεσα στους μετριοπαθείς και τους ακραίους. Σ’ αυτό συντείνει και ο τρόπος αφήγησης: από τη μια, οι ιστορίες των μελών των δύο οικογενειών, όπως ζουν σήμερα, απλώνονται σε κύκλους, κι από την άλλη οι αναδρομές φέρνουν σε διάλογο το τραυματικό παρόν με το ανεπούλωτο παρελθόν. Ετσι αυτό το πήγαινε-έλα συμπεριλαμβάνει τις ατομικές πληγές, τα ψυχαναλυτικά αδιέξοδα και τα εθνικά πάθη, που κινούνται σε ένα εκκρεμές ανάμεσα στον ένοπλο αγώνα και στις φιλήσυχες αγωνίες.

Αυτός ο πειραγμένος ρεαλισμός του Φ. Αραμπούρου ξεδιπλώνει εύγλωττα την εικόνα των πρωταγωνιστών του και της ευρύτερης κοινωνίας, αλλά συνάμα αφήνει σκόπιμα ερωτήματα κι ένα είδος μυστηρίου στο κέντρο, του οποίου οι κύκλοι κλείνουν σιγά σιγά προς αυτό. Για ποιον ακριβώς λόγο σκότωσαν τον Τσάτο; Τι ρόλο έπαιξε ο επαναστάτης Χόσε Μάρι; Και γιατί οι δύο οικογένειες είχαν ήδη μαλώσει πριν γίνει η θανάσιμη επίθεση; Τα ερωτήματα αυτά καθαυτά ίσως δεν έχουν αυτόφωτο χαρακτήρα, αλλά εκπορεύονται από μια βαθύτερη ανησυχία: είναι ο ένοπλος αγώνας άξιος για θυσίες, ανθρώπινες ζωές και οδυνηρές διαμάχες; Και φυσικά είναι αγώνας ή τρομοκρατία;

Το πολυβραβευμένο μυθιστόρημα του Βάσκου συγγραφέα (Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Ισπανίας του 2017, Κρατικό Βραβείο Κριτικής το ίδιο έτος, Βραβείο Francisco Umvral, Βραβείο Λογοτεχνίας Euskadi κ.λπ.), γραμμένο στα ισπανικά με μερικές βασκικές λέξεις, υποστηρίζει την τρέχουσα άποψη περί συμφιλίωσης Ισπανών και Βάσκων, οι οποίοι από κοινού πλέον αποκηρύσσουν τον αιματηρό αγώνα και συμβιώνουν πια αρμονικά. Ο συγγραφέας σχεδόν ρητά παίρνει θέση κατά του απελευθερωτικού αγώνα, που κατ’ αυτόν ισοδυναμεί με τρομοκρατία, βία και εμπρηστικές ενέργειες.

Παρόλο που μέσα στην κοινωνία των Βάσκων, όπως φαίνεται στο μυθιστόρημα, υπάρχουν φωνές που τάσσονται υπέρ της ένοπλης πάλης, η πλειονότητα εκφράζεται αρνητικά και καταδικάζει τους φονιάδες του Τσάτο. Ακόμα και η οικογένεια του εξτρεμιστή Χόσε Μάρι δεν τον συμπονά (πλην της μάνας), αλλά τον θεωρεί δολοφόνο. Ετσι ο Φ. Αραμπούρου εκφράζει την (πλειοψηφούσα) μερίδα των Βάσκων που επικροτεί την κατάπαυση του πυρός και τάσσεται υπέρ μιας συμφιλιωτικής σχέσης με την Ισπανία.

Ποια πατρίδα νοηματοδοτεί ο ομώνυμος τίτλος; Μια πατρίδα φιλειρηνική, που εντάσσεται εκούσια με όλη την πολιτισμική ιδιαιτερότητά της στο ευρύτερο ισπανικό κράτος; Ή μια απελευθερωτική-τρομοκρατική, ανάλογα με το ποιος την ονομάζει, μια πατρίδα «όπου μια χούφτα ενόπλων, με την επαίσχυντη υποστήριξη ενός τμήματος της κοινωνίας, αποφασίζει ποιος ανήκει στην εν λόγω πατρίδα»; Ο πατριωτισμός-εθνισμός ή ο βίαιος εθνικισμός;

Το βιβλίο τάσσεται ρητά υπέρ μιας ιστορικής ειρήνης που θα κλείσει πρώτα από όλα τα εσωτερικά προβλήματα. Γι’ αυτό πατρίδα θα έπρεπε, κατά τον Βάσκο συγγραφέα, να σημαίνει συναλλαγή, συγχώρηση, λήθη, με τα μέλη των δύο οικογενειών να δείχνουν διάθεση να ξεχάσουν, να προσεγγίσουν τους ανθρώπους με τους οποίους είχαν διακόψει τις σχέσεις τους και να ξανασυνδεθούν με τους ομοεθνείς τους.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οικεία δεινά
Ο Νικόλας Σεβαστάκης έχει πλούσια θητεία στον χώρο του δοκιμίου και των μελετών στα κοινωνικά και πολιτικά φαινόμενα. Εχει όμως και μία λογοτεχνική παιδεία τέτοια που του επιτρέπει να φτιάξει ένα μυθιστόρημα...
Οικεία δεινά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Καλύτερα νεκρός
Δώδεκα πρόσωπα νουάρ γραφής μας χαρίζουν ιστορίες αστυνομικής πνοής, με δύσθυμη, ειρωνική, περιπλανητική, πολιτική ή υπερβατική διάθεση. Το «μαύρο» νήμα ξετυλίγει ο Μίνως Ευσταθιάδης.
Καλύτερα νεκρός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στον συνταγματικό και παραδειγματικό άξονα της ζωής
Είμαστε σημεία που κινούμαστε σε έναν τρισδιάστατο χώρο, μέσα στον οποίο καθοριζόμαστε από τη σχέση μας με άλλα σημεία; Ή είμαστε, σύμφωνα με τα λόγια του πρωταγωνιστή του Χρίστου Κυθρεώτη, προϊόντα μοντάζ,...
Στον συνταγματικό και παραδειγματικό άξονα της ζωής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η λέξη από «Ι»
Φαντάζει απίστευτο αλλά είναι αληθινό: το βιβλίο του –πολυμεταφρασμένου και στα καθ’ ημάς– Τέρι Ιγκλετον Ιδεολογία: Μια εισαγωγή, δημοσιευμένο πρώτη φορά πριν από τριάντα σχεδόν χρόνια, έρχεται εν έτει 2019 να...
Η λέξη από «Ι»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μοβ φράντζα
Δώδεκα διηγήματα που μετεωρίζονται από την αγωνία της πλοκής στην αγωνία της ύπαρξης, από το σκοτεινό απόθεμα του ήρωα στο σκοτεινό απόθεμα της τρέχουσας πραγματικότητας. Μετά τον Φίλιππο Φιλίππου, τον Τεύκρο...
Μοβ φράντζα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φωτίζοντας αποσιωπήσεις συλλογικής μνήμης
Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ποταμός το βιβλίο της Αννας Μαρίας Δρουμπούκη που έχει τίτλο «Μια ατέλειωτη διαπραγμάτευση, Η ανασυγκρότηση των ελληνικών εβραϊκών κοινοτήτων και οι γερμανικές...
Φωτίζοντας αποσιωπήσεις συλλογικής μνήμης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας