Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Βασκικά τραύματα

Φερνάντο Αραμπούρου. «Πατρίδα». Mυθιστόρημα. Μετάφραση: Τιτίνα Σπερελάκη. Πατάκης, 2019. Σελ. 718.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Βασκικά τραύματα

  • A-
  • A+

Η λογοτεχνία συχνά επιχειρεί να δει τη μεγάλη εικόνα, να την αποδώσει μέσα στις λίγες σελίδες ενός μυθιστορήματος και να αναδείξει κορυφαία ζητήματα, ακόμα και σήμερα που οι «μεγάλες αφηγήσεις» πλήττονται.

Η ευρεία εικόνα, όμως, δεν δίνεται πλέον εθνοκεντρικά, ανδροκεντρικά, θρησκειοκεντρικά κ.λπ., αλλά με πλαγιοκοπήσεις, αμφισβητήσεις κι αναιρέσεις. Αυτό ωστόσο δεν το κάνει κοιτώντας κατευθείαν το ιστορικό, πολιτικό ή κοινωνικό θέμα, αλλά, ξεκινώντας από το μικρό και ατομικό, ανεβαίνει επαγωγικά προς το μεγάλο. Ο αναγνώστης δηλαδή διαβάζει μια ιστορία για άτομα της διπλανής πόρτας, των οποίων η ζωή ανάγεται σε μικρόκοσμο ενός ευρύτερου κάδρου.

Ο Βάσκος Φερνάντο Αραμπούρου κάνει ακριβώς αυτό. Δύο οικογένειες σε ένα χωριό κοντά στο Σαν Σεμπαστιάν έχουν μαλώσει, ενώ μέχρι πριν από λίγο καιρό ήταν πολύ μονοιασμένες. Από τη μία η Μπιτόρι, με δυο παιδιά, την παντρεμένη-χωρισμένη Νερέα και τον γιατρό Σαμπίερ, θρηνεί ακόμα τον χαμένο άντρα της Τσάτο κι από την άλλη η Μίρεν και ο Χοσίαν με την ανάπηρη Αράντσα, τον βιβλιοφάγο Γκόρνα και τον φυλακισμένο «αμπέρτσαλε» (υπέρμαχο της ανεξαρτησίας) Χόσε Μάρι.

Η διαμάχη δεν οφείλεται σε προσωπικούς λόγους, αλλά στην αιτία του χαμού του Τσάτο, στον οποίο εμπλέκεται η ΕΤΑ, η Βασκική Αυτονομιστική Οργάνωση, που μέχρι το 2011 ήταν δραστήρια, συνέλεγε χρήματα από τον βασκικό πληθυσμό και πίεζε με τρομοκρατικές ενέργειες για την ελευθερία της Χώρας των Βάσκων.

Επομένως το ατομικό συμπλέκεται με το εθνικό, η δι-οικογενειακή κόντρα περιλαμβάνει συνεκδοχικά τη βασκική πάλη για αυτονομία αλλά κι έναν ενδο-βασκικό «εμφύλιο» ανάμεσα στους μετριοπαθείς και τους ακραίους. Σ’ αυτό συντείνει και ο τρόπος αφήγησης: από τη μια, οι ιστορίες των μελών των δύο οικογενειών, όπως ζουν σήμερα, απλώνονται σε κύκλους, κι από την άλλη οι αναδρομές φέρνουν σε διάλογο το τραυματικό παρόν με το ανεπούλωτο παρελθόν. Ετσι αυτό το πήγαινε-έλα συμπεριλαμβάνει τις ατομικές πληγές, τα ψυχαναλυτικά αδιέξοδα και τα εθνικά πάθη, που κινούνται σε ένα εκκρεμές ανάμεσα στον ένοπλο αγώνα και στις φιλήσυχες αγωνίες.

Αυτός ο πειραγμένος ρεαλισμός του Φ. Αραμπούρου ξεδιπλώνει εύγλωττα την εικόνα των πρωταγωνιστών του και της ευρύτερης κοινωνίας, αλλά συνάμα αφήνει σκόπιμα ερωτήματα κι ένα είδος μυστηρίου στο κέντρο, του οποίου οι κύκλοι κλείνουν σιγά σιγά προς αυτό. Για ποιον ακριβώς λόγο σκότωσαν τον Τσάτο; Τι ρόλο έπαιξε ο επαναστάτης Χόσε Μάρι; Και γιατί οι δύο οικογένειες είχαν ήδη μαλώσει πριν γίνει η θανάσιμη επίθεση; Τα ερωτήματα αυτά καθαυτά ίσως δεν έχουν αυτόφωτο χαρακτήρα, αλλά εκπορεύονται από μια βαθύτερη ανησυχία: είναι ο ένοπλος αγώνας άξιος για θυσίες, ανθρώπινες ζωές και οδυνηρές διαμάχες; Και φυσικά είναι αγώνας ή τρομοκρατία;

Το πολυβραβευμένο μυθιστόρημα του Βάσκου συγγραφέα (Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Ισπανίας του 2017, Κρατικό Βραβείο Κριτικής το ίδιο έτος, Βραβείο Francisco Umvral, Βραβείο Λογοτεχνίας Euskadi κ.λπ.), γραμμένο στα ισπανικά με μερικές βασκικές λέξεις, υποστηρίζει την τρέχουσα άποψη περί συμφιλίωσης Ισπανών και Βάσκων, οι οποίοι από κοινού πλέον αποκηρύσσουν τον αιματηρό αγώνα και συμβιώνουν πια αρμονικά. Ο συγγραφέας σχεδόν ρητά παίρνει θέση κατά του απελευθερωτικού αγώνα, που κατ’ αυτόν ισοδυναμεί με τρομοκρατία, βία και εμπρηστικές ενέργειες.

Παρόλο που μέσα στην κοινωνία των Βάσκων, όπως φαίνεται στο μυθιστόρημα, υπάρχουν φωνές που τάσσονται υπέρ της ένοπλης πάλης, η πλειονότητα εκφράζεται αρνητικά και καταδικάζει τους φονιάδες του Τσάτο. Ακόμα και η οικογένεια του εξτρεμιστή Χόσε Μάρι δεν τον συμπονά (πλην της μάνας), αλλά τον θεωρεί δολοφόνο. Ετσι ο Φ. Αραμπούρου εκφράζει την (πλειοψηφούσα) μερίδα των Βάσκων που επικροτεί την κατάπαυση του πυρός και τάσσεται υπέρ μιας συμφιλιωτικής σχέσης με την Ισπανία.

Ποια πατρίδα νοηματοδοτεί ο ομώνυμος τίτλος; Μια πατρίδα φιλειρηνική, που εντάσσεται εκούσια με όλη την πολιτισμική ιδιαιτερότητά της στο ευρύτερο ισπανικό κράτος; Ή μια απελευθερωτική-τρομοκρατική, ανάλογα με το ποιος την ονομάζει, μια πατρίδα «όπου μια χούφτα ενόπλων, με την επαίσχυντη υποστήριξη ενός τμήματος της κοινωνίας, αποφασίζει ποιος ανήκει στην εν λόγω πατρίδα»; Ο πατριωτισμός-εθνισμός ή ο βίαιος εθνικισμός;

Το βιβλίο τάσσεται ρητά υπέρ μιας ιστορικής ειρήνης που θα κλείσει πρώτα από όλα τα εσωτερικά προβλήματα. Γι’ αυτό πατρίδα θα έπρεπε, κατά τον Βάσκο συγγραφέα, να σημαίνει συναλλαγή, συγχώρηση, λήθη, με τα μέλη των δύο οικογενειών να δείχνουν διάθεση να ξεχάσουν, να προσεγγίσουν τους ανθρώπους με τους οποίους είχαν διακόψει τις σχέσεις τους και να ξανασυνδεθούν με τους ομοεθνείς τους.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αγκαλιά με τη χιονοστιβάδα
Οσο κοντινή είναι στην πραγματικότητα, άλλο τόσο μακρινή φαντάζει η εποχή που ο Ζαν Μποντριγιάρ μνημονευόταν (και συνήθως καταγγελλόταν) ως ο γκουρού του μεταμοντερνισμού, ο αρχιερέας του σχετικισμού, ο...
Αγκαλιά με τη χιονοστιβάδα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις πνευματικής συγκρότησης του νεότερου Ελληνισμού
Η βαθμιαία κρυστάλλωση των ιστορικών, κοινωνικών και πνευματικών ψηφίδων που συνθέτουν την ταυτότητα του Νέου Ελληνισμού παρουσιάζεται με ανάγλυφο τρόπο και στον Β' Τόμο του βιβλίου του Κ. Σπ. Στάικου.
Οψεις πνευματικής συγκρότησης του νεότερου Ελληνισμού
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τέσσερα πασχαλινά διηγήματα
Το πασχαλινό αίσθημα, πένθιμο ή αναστάσιμο, ανθρωπο­κεντρικό ή υπερβατικό, ήταν απλώς ο σπινθήρας των τεσσάρων ιστοριών που έγραψαν, ειδικά για τους αναγνώστες του Ανοιχτού Βιβλίου, ο Βασίλης Γκουρογιάννης, η...
Τέσσερα πασχαλινά διηγήματα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο ρακοσυλλέκτης της μεσαίας τάξης
Ο Ζίγκφριντ Κρακάουερ, ο «περίεργος ρεαλιστής», όπως τον είχε αποκαλέσει ο Αντόρνο (ο οποίος δεν παρέλειπε επίσης να τον κατονομάζει ως τον πραγματικό δάσκαλό του στον Καντ), είναι μια ξεχωριστή περίπτωση στην...
Ο ρακοσυλλέκτης της μεσαίας τάξης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι Μακεδονίες της Μακεδονίας
Τρεις εκδόσεις για τον ίδιο τόπο. Τον διεκδικούμενο τον τελευταίο καιρό με μεγάλο πάθος από διάφορες πλευρές. Αλλά και άλλοτε στην Ιστορία, πεδίο συγκρούσεων και αντιδικιών. Το ελάχιστο αυτό δείγμα τίτλων με...
Οι Μακεδονίες της Μακεδονίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στο σταυροδρόμι δύο κόσμων
Χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως το εκδοτικό γεγονός της χρονιάς και πράγματι δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τη σημασία της πρόσφατης κυκλοφορίας στη χώρα μας ενός βιβλίου που θεωρείται το πρώτο μοντέρνο...
Στο σταυροδρόμι δύο κόσμων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας