Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενας σύγχρονος ποιητής της πνευματικότητας και της δεξιοτεχνίας

Δημήτρης Κοσμόπουλος «Θέριστρον» Κέδρος 2018 Σελ. 117

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας σύγχρονος ποιητής της πνευματικότητας και της δεξιοτεχνίας

  • A-
  • A+

Το Θέριστρον, το ένατο ποιητικό βιβλίο του Δημήτρη Κοσμόπουλου (τα οκτώ προηγούμενα εκδόθηκαν από το 2002 μέχρι το 2014), αγγίζει την αιχμή της ποιητικής ωριμότητάς του. Τα 73 ποιήματα του βιβλίου, οργανωμένα σε τέσσερις ενότητες («Προοιμιακά», «Τα κόμιστρα», «Βιβλίον του Ιουνίου μηνός» και «Expressis Verbis»), αθροίζουν ένα σύνολο που διακρίνεται τόσο για την εκφραστική όσο και την κοσμοθεωρητική συνοχή του. Βασικός άξονας της εκφραστικής συνοχής είναι η διαλογική σχέση που ο Κοσμόπουλος αναπτύσσει με την ποιητική παράδοση, την παλαιότερη και τη σύγχρονη.

Η ορατότερη όψη του διαλόγου αφορά τα αρκετά ευθέως αναφερόμενα και αφιερωμένα σε ομότεχνους ποιήματα (από το δημοτικό τραγούδι και τον Κώστα Κρυστάλλη μέχρι τον Ηλία Λάγιο, τον Γιάννη Κοντό και τον Σάββα Παύλου). Ενα επίσης ορατό αλλά και υπογειωμένο στα ποιήματα διαλογικό υπόστρωμα στηρίζεται σε κείμενα της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης. Η ευλαβική ματιά του Κοσμόπουλου στους ποιητικούς προγόνους και συνοδοιπόρους του και συνάμα ο ευρύς και βαθύς διάλογός του με την ορθόδοξη γραμματεία και τη θεολογία της (βασικός θεματικός άξονας πολλών ποιημάτων του Θέριστρον είναι η μορφή του Ιωάννη του Βαπτιστή) τον αναδεικνύουν σε έναν σύγχρονο θρησκευτικό ποιητή, όπου η θρησκευτική πίστη δεν επιπολάζει στην επιφάνεια των ποιημάτων αλλά ορίζει τον θερμό κοσμοθεωρητικό πυρήνα τους.

Η βιωματική σφαίρα γύρω από την οποία επικεντρώνονται τα περισσότερα ποιήματα του Θέριστρον είναι η αίσθηση της εγγύτητας ή και η αγωνία του θανάτου (η τρίτη ενότητα φέρει τον υπότιτλο «Αναμονή βιοψιών»). Αμφότερες αυτές οι αντιξοότητες του βίου αντιμετωπίζονται κατά μέτωπο μέσα από ποικίλες ψυχοσυναισθηματικές αντιδράσεις που απολήγουν στην παραμυθία της θρησκευτικής πίστης. Η θρησκευτική πίστη τροφοδοτεί την πνευματικότητα που διαχέεται στα περισσότερα ποιήματα. Παρά, όμως, την πνευματικότητά τους, τα ποιήματα δεν αποκόπτονται από τις αναπόδραστες εμπειρίες και στοιχεία του φυσικού κόσμου και του αστικού περιβάλλοντος. Αν ο φυσικός κόσμος λειτουργεί επίσης παραμυθητικά, ως υπόμνηση ενός ζωντανού κόσμου που διαρκεί, περιβάλλει και νοηματοδοτεί τη φθαρτή ανθρώπινη ζωή, ο αστικός χώρος των λεωφόρων, του μετρό και των ηλεκτρονικών κοινωνικών δικτύων υπενθυμίζει την αλλοτρίωση του σύγχρονου ανθρώπου μέσα σε ένα απωθητικό αντιπνευματικό περιβάλλον.

Ο αναγνώστης των ποιημάτων του Θέριστρον μένει με την αίσθηση ενός ποιητή που αισθάνεται παράταιρος ή και εξόριστος από το σύγχρονο παρόν και, συνάμα, πολύ οικείος, εναρμονισμένος σχεδόν, με το παρελθόν και τους πνευματικά ολοζώντανους νεκρούς του. Αλλά αυτό δεν είναι γενικότερα το τίμημα και το κέρδος της συστηματικής ενασχόλησης αναγνωστών και ποιητών με ένα μεγάλο μέρος της σοβαρής λογοτεχνίας και ειδικότερα του σκληρού πυρήνα της, της ποίησης;

Αν η χριστιανική πνευματικότητα είναι ο ένας βασικός άξονας της ποιητικής του Κοσμόπουλου, ο άλλος είναι η δεξιοτεχνική του δεινότητα. Συγκεκριμένα, η ποίησή του εντάσσεται, ήδη από τις αρχές της και σταθερά μέχρι σήμερα, σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μορφολογικά φαινόμενα στην ελληνική ποίηση των τελευταίων δεκαετιών, την επαναφορά ή αναβίωση των αυστηρά έμμετρων μορφών στο ευρύτερο περιβάλλον της ελεύθερης (από μορφολογικές δεσμεύσεις) ποίησης, μέσα στο οποίο, πάντως, ο ελεύθερος στίχος παραμένει η ποσοτικά κυρίαρχη μορφή. Η τάση της εν λόγω επαναφοράς εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1980 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, εμφανίζοντας συστηματικό χαρακτήρα στο έργο μερικών ποιητών.

Ενας από αυτούς είναι ο Κοσμόπουλος. Η μεγάλη πλειονότητα των ποιημάτων του Θέριστρον, λοιπόν, είναι έμμετρα και ανάμεσά τους τα περισσότερα γραμμένα στη φόρμα του σονέτου. Ο Κοσμόπουλος δεν ακολουθεί αυστηρά τις επιταγές του παραδοσιακού σονέτου, όπως ο κανόνας των δεκατεσσάρων στίχων και της ισοσυλλαβίας, ενώ τηρεί πολύ πιο πιστά τα ομοιοκαταληκτικά σχήματα του σονέτου. Αυτή η τάση, αφενός να ανακαλεί το παραδοσιακό σονέτο και αφετέρου να μην το (ανα)δημιουργεί εντελώς πιστά, συγχρονίζεται με εκείνη την επιλογή και άλλων σύγχρονων ποιητών το σονέτο να γράφεται στις μέρες μας αφομοιώνοντας τη μακρά εμπειρία της ελευθερόστιχης ποίησης.

Το βέβαιο είναι ότι τα ψευδοσονέτα ή μετασονέτα του Κοσμόπουλου ή ο δεκαπεντασύλλαβος των ποιημάτων του Θέριστρον που διαλέγονται με το δημοτικό τραγούδι αναδεικνύουν τον Κοσμόπουλο σε έναν ποιητή δεινό τεχνίτη. Περισσότερη, ίσως, σημασία έχει ότι στην περίπτωσή του η έλξη προς την έμμετρη μορφή φαίνεται να συντονίζεται με τη χριστιανική πνευματικότητα ως συμπληρωματικός άξονας της ποιητικής του: μέσα σε έναν αντιπνευματικό και άκεντρο κόσμο η έμμετρη φόρμα, έστω και υπονομευμένη, ανακαλεί την αρμονία και την πνευματική τάξη που η ψυχή του ανθρώπου-ποιητή έχει ακόμη ανάγκη.
 

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
Από τις «Ασύμβατες διαδρομές» της Βάσως Σπηλιοπούλου στη «Γλυσίνα», την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Λένας Κορομηλά και την πρώτη συλλογή διηγημάτων της Μαρίας Βέρρου τα «Σκάμματα του χρόνου».
Τρεις αξιοπρόσεκτες πρωτοεμφανιζόμενες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
Η «μονοδοξία» είναι όρος της Π. Αθανασιάδη. Περιγράφει εύστοχα τη σταδιακή επιβολή της μίας και μοναδικής «δόξας» στο κοσμοπολιτικό πνευματικό περιβάλλον της όψιμης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, «την πορεία ενός...
Μισαλλοδοξία και ανεκτικότητα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
Το εν λόγω κείμενο υπήρξε κομβικό για την ιστορία του γυναικείου κινήματος καθώς έγινε ένα είδος «μανιφέστου» για τη γυναικεία χειραφέτηση, είχε μεγάλη απήχηση στις φεμινίστριες της δεκαετίας του 1970 αλλά και...
Οψεις της γυναικείας εμπειρίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την εκφώνησή τους, οι διαλέξεις του Ντίτερ Χένριχ για τον γερμανικό ιδεαλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1973, που κυκλοφόρησαν χρόνια αργότερα στα αγγλικά με τίτλο «Μεταξύ Καντ...
Το σύστημα της ελευθερίας και οι φιλόσοφοί του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πέρα από το ανθρώπινο
Η Κλαρίσε Λισπέκτορ γεννήθηκε το 1920 στο Τσετσέλνικ της Ουκρανίας. Θεωρείται κορυφαία συγγραφέας και κύρια εκπρόσωπος του μοντερνισμού (ή μεταμοντερνισμού;) στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία. Συγκρίθηκε με τη...
Πέρα από το ανθρώπινο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις
Εγραφα κάποια στιγμή, υπό τη γόνιμη επήρεια του Μιχαήλ Μπαχτίν, ότι ένα μυθιστόρημα θα μπορούσε να γράφεται από πολλούς συγγραφείς, επειδή πολυφωνικό και πολυεστιακό χρειάζεται τη ματιά πολλών ανθρώπων, ώστε...
Φωτογραφίες για αποτυχημένες σχέσεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας