Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φωνές από την Κύπρο

Κωνσταντία Σωτηρίου, Νάσια Διονυσίου

Φωνές από την Κύπρο

  • A-
  • A+

Δύο χρόνια μετά το πρώτο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Η Αϊσέ πάει διακοπές», που προκάλεσε αίσθηση και βραβεύτηκε με το Athens Prize for Literature, η Κύπρια πεζογράφος Κωνσταντία Σωτηρίου επιστρέφει με μια σύντομη αλλά πυκνογραμμένη νουβέλα, υπό τον τίτλο «Φωνές από χώμα». Πρόκειται για μια πολυφωνική σύνθεση γύρω από τα αιματηρά γεγονότα του Δεκεμβρίου του 1963 στην Κύπρο, που έθεσαν τις βάσεις για τη διαίρεση και την de facto διχοτόμηση του νησιού.

Τον κύριο άξονα της αφήγησης αποτελούν οι μονόλογοι της Τουρκοκύπριας πόρνης Τζεμαλιγιέ (από ένα επεισόδιο με εμπλοκή της οποίας ξεκίνησαν οι ταραχές), που διανθίζονται και συνομιλούν με μια σειρά μικρότερων αφηγήσεων Ελληνοκύπριων γυναικών, δοσμένων με τη μορφή της μαρτυρίας στην κυπριακή ιδιόλεκτο, και εστιασμένων σε μικρές λεπτομέρειες από τη ζωή τους αλλά και τον τρόπο με τον οποίον αυτή άλλαξε μετά τις διακοινοτικές ταραχές.

Ακολουθώντας την προσέγγιση του πρώτου της βιβλίου, η Σωτηρίου υπονομεύει και εδώ την ιδέα της κυρίαρχης αφηγηματικής γωνίας επιλέγοντας τον κερματισμό της σε επιμέρους φωνές –τεχνική που, με δεδομένο ότι και τα δύο βιβλία καταπιάνονται με ευαίσθητες πτυχές του κυπριακού προβλήματος, πιθανότατα αποτυπώνει τη δυσπιστία της πεζογράφου απέναντι στις «απόλυτες αλήθειες» των δύο πλευρών.

Ταυτόχρονα η επιλογή αυτή δίνει στη Σωτηρίου την ευκαιρία και την αφορμή να εντάξει τον γλωσσικό πλούτο και την πολυμορφία της κυπριακής διαλέκτου στην πεζογραφία της –μια τάση γλωσσικής «αποκέντρωσης» που χαρακτηρίζει τα έργα και άλλων Κύπριων πεζογράφων της γενιάς της (αλλά και αρκετών Ελλαδιτών συγγραφέων που εισάγουν στα έργα τους διάφορες ντοπιολαλιές).

Το γεγονός εξάλλου ότι όλες οι αφηγήτριες είναι γυναίκες δεν είναι τυχαίο, καθώς μέσα από τις φωνές τους, και ιδιαίτερα μέσα από τη φωνή της Τζεμαλιγιέ, την οποία η συγγραφέας δεν διστάζει να μπολιάσει με ποιητικά στοιχεία και λυρισμό, αντιπαρατίθεται ένας ευγενέστερος και συνετός «κόσμος των γυναικών» απέναντι στη διαμάχη, τη βία, τον φανατισμό και τη διαίρεση, που περιγράφονται στο βιβλίο ως «έργα των αντρών».

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι γυναίκες αυτές εκφέρουν έναν λόγο ήπιο και συμφιλιωτικό –η επιτυχία της πεζογράφου όμως έγκειται στο ότι εξισορροπεί εύστοχα αυτή την ηπιότητα, δίνοντας στις μαρτυρίες των γυναικών σπάνια εσωτερική ένταση και δύναμη.

Στη φωνή της Τζεμαλιγιέ όμως αντηχεί επίσης και μια σειρά από διαφορετικές συνιστώσες –το πάθος της ερωτευμένης γυναίκας, η πικρία της αποσυνάγωγης, αλλά και με λοξό, ελαφρώς ειρωνικό τρόπο, ο παλμός της νεοφώτιστης στην εθνικιστική υστερία που κατέλαβε εκείνη την εποχή την τουρκοκυπριακή κοινότητα, σε αντιστοιχία με τους ενωτικούς πόθους της ελληνοκυπριακής πλευράς.

Ολα αυτά -η θραυσματική αλλά παρ’ όλα αυτά κατά κάποιον τρόπο ακέραια τοιχογραφία μιας εποχής- παρουσιάζονται από τη Σωτηρίου επιδέξια, χωρίς να επιβάλλονται στην αφήγηση, αλλά μέσα από την αφήγηση: την αφήγηση, σε πρώτο επίπεδο, μιας ιστορίας που χωρίς μελοδραματισμούς καταφέρνει να προκαλεί αβίαστα τη συγκίνηση του αναγνώστη.

Με γλώσσα ευρηματική και ελλειπτική, αρκετές φορές στα όρια της ποίησης, χωρίς όμως ποτέ να χάνει την ακρίβειά της, η Νάσια Διονυσίου κάνει την πρώτη της εμφάνιση στην πεζογραφία με τη συλλογή διηγημάτων «Περιττή ομορφιά». Πρόκειται για δώδεκα κομψά, ατμοσφαιρικά κείμενα, στις λίγες σελίδες των οποίων η συγγραφέας αφηγείται υποβλητικά «παράξενες» ιστορίες που κινούνται στα όρια του ρεαλισμού.

Οι πυκνές αναφορές στα βιβλικά κείμενα συμβάλλουν σε μια μορφή «κατανυκτικότητας» που χαρακτηρίζει τα διηγήματα της Διονυσίου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι ήρωες των διηγημάτων ή οι φιγούρες που περνάνε μέσα σε αυτά είναι «άυλες» η αποπνευματωμένες –αντίθετα είναι στέρεα δεμένες στη σωματικότητά τους, με τρόπο ώστε συχνά να αποδίδεται στο σώμα ο χαρακτήρας του ιερού.

Το πλαίσιο των ιστοριών της συλλογής συχνά μοιάζει άχρονο –ή τουλάχιστον ο σαφής καθορισμός του σε χρόνο και τόπο δεν φαίνεται να αποτελεί προτεραιότητα της Διονυσίου, που επιμένει να εστιάζει στη δύναμη της γλώσσας της και να πειραματίζεται επιτυχημένα με μια σειρά από αφηγηματικές τεχνικές.

Ο πειραματισμός αυτός όμως δεν είναι στείρος, ούτε δίνει την εντύπωση απλής μαθητείας, καθώς «κουμπώνει» κάθε φορά με το περιεχόμενο του διηγήματος, ενώ εξάλλου, παρά τη χρήση ποικίλων τεχνικών, η συλλογή διακρίνεται από μια καθαρή υφολογική και αισθητική σφραγίδα.

Ως συνέπεια το βιβλίο δεν φέρει τα χαρακτηριστικά του πρωτόλειου, αλλά αποτελεί μια ολοκληρωμένη κατάθεση και μια πολλά υποσχόμενη πρώτη εμφάνιση.

  

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
​Μέχρι το 2010, όταν ολοκλήρωσα τη διατριβή μου για το θέμα, η λογοτεχνία τεκμηρίων είχε ήδη κάνει αισθητή την παρουσία της με πολλούς συγγραφείς να είχαν γράψει πεζογραφήματα στηριγμένα σε εξωλογοτεχνικά...
Κολάζ και μοντάζ τεκμηρίων στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
Ο Φίλιπ Ροθ γεννήθηκε στο Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ τον Μάρτιο του 1933, ο μικρότερος από τους δυο γιους μιας οικογένειας Αμερικανοεβραίων που είχε μεταναστεύσει στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Σε...
Βάζοντάς τα με τον εαυτό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
Η επισήμανση μελετητών και κριτικών ότι ο Τάκης Παπατσώνης δεν έδωσε κριτική προσοχή στα νεοελληνικά γράμματα, ενώ, αντιθέτως, επέμεινε, με την ευχέρεια που του παρείχε η ευρυμάθειά του αλλά και η άριστη...
Ο Τ.Κ. Παπατσώνης και η κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η άμυνα των ιδεών
Ξαναπιάνοντας το νήμα του προηγούμενου Σαββάτου -όταν σας παρουσιάσαμε τα σημαντικότερα βιβλία φιλοσοφίας και ξένης λογοτεχνίας του 2017- σήμερα συνεχίζουμε με τους τίτλους που ξεχωρίζουν. Εδώ οι ιδέες από τον...
Η άμυνα των ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
Βιβλία που κέντρισαν τον ειδικό ή τον απλό αναγνώστη, βιβλία που διανοίγονται σ’ ένα ευρύ φάσμα ιδεών, έκφρασης, αλλά και συνομιλίας, υπέρβασης ή ρήξης με άλλα βιβλία, βιβλία νεότερων ή παλαιότερων συγγραφέων,...
Στις βιβλιοθήκες του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης είναι καλός μπάρμαν. Παίρνει τα υλικά και τα βάζει σε πολύχρωμα σέικερ λογοτεχνικής ώσμωσης. Η διογκούσα φαντασία μετασχηματίζει λ.χ. τις μικρές αθερίνες σε τεράστια κήτη, αντιστρέφοντας...
Είναι πολλά τα μάτια της φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας