Η συμμετοχή της Ελλάδας στις κομβικές διεθνείς εκθέσεις βιβλίου έχει στόχο πρωτίστως εμπορικό. Η ελληνική παρουσία στην 29η Διεθνή Eκθεση της Μόσχας (7-11/9), είχε στόχο πρωτίστως στρατηγικό: την αλλαγή παραδείγματος στις ελληνορωσικές σχέσεις.
Τη διεύρυνση του ρωσικού βλέμματος έτσι ώστε, πέρα από τον τουρισμό, την αρχαιότητα και την Eκκλησία, να περιλάβει τη δυναμική του σύγχρονου πολιτισμού και μέσα από αυτόν τη γνωριμία με τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία και τις ανησυχίες της.
Το λιθαράκι που μπήκε προς αυτήν την κατεύθυνση τούτο το πενθήμερο είναι θεμελιώδες. Και τα 70.000 ευρώ που διέθεσε το υπουργείο Πολιτισμού στο αρμόδιο για τη διοργάνωση Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) έφεραν σε συμβολικό επίπεδο πολύ πλούσια αποτελέσματα.
Στο πραγματικό επίπεδο τα αποτελέσματα είναι μακροπρόθεσμα και για να γίνουν μεσοπρόθεσμα χρειάζεται πολιτική βούληση.
Η Μόσχα είχε την ετήσια λαϊκή γιορτή της τις ημέρες της Εκθεσης, η οποία κατέλαβε ένα μεγάλο περίπτερο στο αχανές Πάρκο των Εθνών όπου δεσπόζει ακόμα το άγαλμα του Λένιν, έχοντας τριγύρω τα Σπίτια των 15 πρώην σοβιετικών Δημοκρατιών που είναι σήμερα θεματικά περίπτερα.
Οι επισκέπτες της ήταν ένα πολύχρωμο πλήθος, που έχει δώσει στο κόμμα του Πούτιν απόλυτη πλειοψηφία και ετοιμάζεται για τις βουλευτικές εκλογές (18/9).
Στην Εκθεση Βιβλίου, που τελικά δεν ήταν πολύ «διεθνής», αγόραζαν από εικονίσματα μέχρι Νταν Μπράουν και παρακολουθούσαν από τον σκηνοθέτη Νικήτα Μιχάλκοφ, που μίλησε για το ημερολόγιό του, μέχρι παρουσιάσεις λεξικών ή οδηγών μαγειρικής. Ενα αντίστοιχο αλαλούμ χαρακτήριζε τους τίτλους στα βιβλιοστάσια του ελληνικού «stand».
Ομως αυτή τη φορά αυτό δεν εμπόδισε την ελληνική συμμετοχή να βρει απήχηση. Το εθνικό stand, ευάερο και λιτό, βρισκόταν σε ένα κεντρικό σταυροδρόμι.
Και το αναπάντεχο επίτευγμά του είναι ότι με τις συζητήσεις που διοργανώθηκαν εκεί, μέσα στη βουή και στην ένταση της Εκθεσης, «τσίμπησε» πολλούς περαστικούς που κοντοστέκονταν ακούγοντας την υψηλού επιπέδου ζωντανή μετάφραση της κάθε κουβέντας και έπαιρναν μέρος στις συζητήσεις.
Εκεί «κατασκήνωσαν» και μια δεκαριά φοιτητές Νεοελληνικών, διψασμένοι για σύγχρονες φωνές που απουσιάζουν ολοσχερώς από τη ρωσική αγορά. Η ετερόκλιτη τριάδα Μπουραζοπούλου, Παλαβός, Χρυσόπουλος και η ποιήτρια Γλυνιαδάκη τούς κέντρισαν ανοίγοντας τον ορίζοντα του νέου πνεύματος στην ελληνική λογοτεχνία.
Οι πανεπιστημιακοί Φλάισερ, Αποστολίδου, Ιωαννίδου (που μίλησε στα ρωσικά) έδωσαν βάθος στην ελληνική παρουσία μιλώντας για τη μνήμη, το τραύμα, τη λογοκρισία και την αυτολογοκρισία στον χώρο της πολιτικής και του πνεύματος, εμπλέκοντας και τη ρωσική περίπτωση.
Ο Βασιλικός μίλησε παραστατικά μετά την προβολή του «Ζ», οι Τσαντσάνογλου και Παπακωνσταντίνου παρουσίασαν την καλλιτεχνική τυπογραφία της ρωσικής και της ελληνικής πρωτοπορίας και οι μπεστσελερίστες Τριβιζάς και Ζέη έστησαν γιορτή με παιδιά.
Από την πλευρά τους, ο ποιητής Θοδωρής Χιώτης και ο νεοελληνιστής Δημήτρης Παπανικολάου, ως απεσταλμένοι του Ιδρύματος Ωνάση, δεν παρουσίασαν μονάχα την πολιτισμική διαχείριση του Αρχείου Καβάφη (με το ηγεμονικό σήμα Onassis Cavafy Archive πλέον), αλλά προκάλεσαν και συζητήσεις για την πολιτική του πολιτισμού.
Παράλληλα οι εκπρόσωποι των εκδόσεων Εστία, Ικαρος, Καλειδοσκόπιο, Πατάκης κατέγραψαν το εμπορικό ενδιαφέρον Ρώσων συναδέλφων τους για το παιδικό βιβλίο.
Η ελληνική παρουσία δεν πέτυχε λοιπόν χρηματικά κέρδη. Συνεπήρε όμως τους μελλοντικούς καθηγητές, μεταφραστές και αναγνώστες που κτίζουν την αγοραστική ζήτηση και την πνευματική διάδοση των ελληνικών γραμμάτων. Τώρα η πολυπόθητη οικονομική ενίσχυση ενός προγράμματος μεταφράσεων στα ρωσικά μπορεί να φέρει καρπούς.
Το ίδιο και η δημιουργία «ταυτότητας» σε λατινικό αλφάβητο για επιλεγμένες εκδόσεις στις διεθνείς εκθέσεις, ώστε να λειτουργούν στο εθνικό περίπτερο όχι ως ταπετσαρία, αλλά ως κράχτης.
