Ένα πρότυπο μοντέλο αμεσοδημοκρατίας από τα κάτω

Το νέο βιβλίο «ΕΑΜ: Η σύζευξη άμεσης δημοκρατίας – αντιπροσωπευτικής», με τον χαρακτηριστικό υπότιτλο «Απάντηση στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση. ΕΑΜ: Εθνος-Λαοκρατία-Σοσιαλισμός», του Παναγιώτη Γεωργουδή μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Παπαζήση και πρόκειται να παρουσιαστεί την ερχόμενη Δευτέρα, στην ΕΣΗΕΑ.

Ο βασικός πυρήνας του βιβλίου είναι σαφής: ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι το ΕΑΜ δεν ήταν απλώς ένα αντιστασιακό σχήμα ή ένα κομματικά καθοδηγούμενο μέτωπο, αλλά ένα ιστορικό παράδειγμα σύζευξης άμεσης και αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Δίνει έμφαση στις λαϊκές συνελεύσεις, στη Λαϊκή Δικαιοσύνη και στη Λαϊκή Αυτοδιοίκηση, θεωρώντας ότι αυτά συγκρότησαν ένα πρωτότυπο μοντέλο ουσιαστικής λαοκρατίας. Με πιο απλά λόγια, το βιβλίο δεν λέει απλώς ότι «το ΕΑΜ είχε λαϊκή βάση». Λέει κάτι πολύ πιο καίριο: ότι μέσα στην Κατοχή και στην ένοπλη αντίσταση παρήχθη ένα συγκεκριμένο δημοκρατικό μοντέλο από τα κάτω, το οποίο ξεπερνούσε τόσο τον στενό κοινοβουλευτισμό όσο και τον γραφειοκρατικό συγκεντρωτισμό. Αυτό είναι το κεντρικό πολιτικό του στοίχημα.

Επιπλέον, το βιβλίο έχει ξεκάθαρα και παρεμβατικό χαρακτήρα: πέραν του ότι ο ίδιος ο Π. Γεωργουδής ήθελε ιδανικά να έχει προλάβει να το ολοκληρώσει πριν από την τελευταία διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ (με τη δημιουργία της Νέας Αριστεράς) ώστε να δώσει ένα καλό παράδειγμα αποφυγής αυτής, ο ίδιος θεωρεί πως το ΕΑΜικό παράδειγμα μπορεί και σήμερα να λειτουργήσει ως δημιουργικό υπόδειγμα σοσιαλισμού, ενώ ταυτόχρονα αντιπαρατίθεται ευθέως στην άποψη των Στάθη Καλύβα και Νίκου Μαραντζίδη, οι οποίοι έχουν υποστηρίξει παλαιότερα (σ.σ. ο πρώτος το στηρίζει ακόμα) ότι η υπεράσπιση του «ΕΑΜικού κράτους» ισοδυναμεί με υπεράσπιση ενός ολοκληρωτισμού «εν τη γενέσει του». Ο Γεωργουδής δηλώνει ρητά ότι θέλει να αποδομήσει αυτή τη θέση.

Το πρώτο μέρος του βιβλίου εστιάζει στο ΕΑΜ και την άμεση δημοκρατία και περιλαμβάνει κεφάλαια όπως: «Το ΕΑΜ ως κίνημα συλλογικού διανοούμενου», «Πολιτική Ελευθερία και Δημοκρατία», «Γκράμσι – Καθολική Ελευθερία – ΕΑΜ», «Σύγκρουση ΕΑΜ – ΚΚΕ για την Ελευθερία και τη Δημοκρατία», «Η Λαοκρατία του ΕΑΜ ενάντια στα ποσοτικά κριτήρια Καλύβα-Μαραντζίδη» κ.ά. Αυτό μόνο του δείχνει δύο πράγματα: Πρώτον, ότι ο συγγραφέας δεν γράφει με ουδέτερη ακαδημαϊκή χαρτογράφηση, αλλά εκθέτει μια επιθετική ερμηνεία.

Δεύτερον, ότι το βιβλίο μπαίνει ευθέως σε τρία πολύ ενδιαφέροντα «ναρκοπέδια»: τη σχέση ΕΑΜ – ΚΚΕ, τη φύση των Δεκεμβριανών του 1944 και τη σύγχρονη ιστοριογραφική διαμάχη για το ΕΑΜ. Στο δεύτερο μέρος μετατοπίζεται στο τρίγωνο ΕΑΜ – έθνος – μαρξισμός. Εκεί φαίνεται ότι ο Π. Γεωργουδής επιχειρεί να συνδέσει το ΕΑΜικό φαινόμενο με μια ευρύτερη θεωρία για το έθνος, αντλώντας από Πλάτωνα, Αριστοτέλη, Ομηρο, Μαρξ, Λένιν, Γκράμσι και Πουλαντζά. Στα περιεχόμενα βλέπει κανείς κεφάλαια όπως «Ο Αρης Βελουχιώτης, το έθνος και η πολιτισμική παράδοση», «Πλάτων και Αριστοτέλης για το έθνος» κ.ά. Ουσιαστικά ο συγγραφέας αντιμετωπίζει το ΕΑΜ ως ιστορικό εργαστήριο θεσμών και όχι μόνο ως ένοπλη ή κομματική ιστορία, ως πολιτειακό πείραμα, ως μορφή λαϊκής εξουσίας και ως πιθανή απάντηση όχι μόνο στο παρελθόν αλλά και στη σημερινή κρίση της δημοκρατίας.

Αυτός είναι και ο στόχος του, σύμφωνα και με τον ίδιο: «Η συστηματική ενασχόλησή μου με τη Φιλοσοφία και τη Λογοτεχνία από τα γυμνασιακά μου χρόνια στη Νεάπολη Λακωνίας με επηρέασε καταλυτικά σε θέματα ελευθερίας και δικαιοσύνης και δημιούργησε έναν τρόπο ισχυρής κριτικής σκέψης με βάση τον οποίο ήταν αδύνατο να δεχτώ οτιδήποτε χωρίς να θέτω συνεχώς ερωτήματα και να ανακαλύπτω νέους κόσμους. Από πολύ νωρίς διαπίστωσα ότι μπορούσα να αντέξω στις συνθήκες της τρομοκρατίας (τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης υπήρχαν συνθήκες χούντας στη Λακωνία), και η Φιλοσοφία με τη Λογοτεχνία μαζί με τις καταβολές μου με είχαν βοηθήσει εξαιρετικά.

Αργότερα, μέσω των σπουδών και των πολιτικών μου επιλογών, διαπίστωσα πως οι κομματικοί αριστεροί του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού μάς μιλούσαν για τη Λαοκρατία του ΕΑΜ αλλά ποτέ δεν μας έλεγαν πως ήταν Αμεση Δημοκρατία, όπως σχεδόν και στην αρχαία Ελλάδα. Αυτή η φράση (σ.σ. Αμεση Δημοκρατία) ήταν επικίνδυνη. Αυτό όμως ήταν το ΕΑΜ! Χρησιμοποίησα λοιπόν Φιλοσοφία, Φιλοσοφία της Επιστήμης, Καντ, εννοείται και μαρξισμό και φυσικά ένα μικρό μέρος από τη συσσωρευμένη γνώση μου για την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, τη Βυζαντινή και την Κρητική Αναγέννηση για να απαντήσω στις μετέπειτα χυδαίες προσπάθειες αποδόμησης αυτής της αλήθειας. Αυτό κάνω, μεταξύ άλλων, σε αυτό το βιβλίο. Το ερώτημα από τη μελέτη -και μαζί η πρότασή μου- είναι αν θα αποτινάξει από πάνω της η Αριστερά τη νεκροφόρα του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού που συσσωρεύει διαρκώς ήττες και επιλέξει το ΕΑΜικό μοντέλο Αμεσης Δημοκρατίας – Αντιπροσωπευτικής» καταλήγει.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Το βιβλίο θα παρουσιαστεί τη Δευτέρα 20/4, στις 18.00, στην ΕΣΗΕΑ (Ακαδημίας 20, 3ος όροφος, Αθήνα) και μαζί με τον συγγραφέα θα μιλήσουν οι: Δημήτρης Καλτσώνης, καθηγητής Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αριστείδης Μπαλτάς, ομότιμος καθηγητής Φιλοσοφίας των Επιστημών, ΕΜΠ, Μιχάλης Σπουρδαλάκης, ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, ΕΚΠΑ. Την εκδήλωση θα συντονίσει η γράφουσα.