Ενα συμπυκνωμένο μάθημα σινεμά

Καθώς στις 15 Μαρτίου 2026 ολοκληρώθηκε και η φετινή, 98η απονομή των βραβείων Οσκαρ, είναι ίσως μια καλή στιγμή να παρουσιάσουμε το βιβλίο «Οσκαρ», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πεδίο και το έχει γράψει ο γνωστός και έμπειρος κριτικός κινηματογράφου Παναγιώτης Τιμογιαννάκης. Ενα βιβλίο για τον μεγαλύτερο κινηματογραφικό θεσμό, τον οποίο, όπως σημειώνει και ο ίδιος ο συγγραφέας, κανένα μεγάλο γεγονός -όπως π.χ. ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος- δεν κατάφερε να ανακόψει και που, επί 98 συνεχόμενα έτη, βραβεύει τους καλλιτέχνες του σινεμά, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια βλέμματα κινηματογραφιστών αλλά και θεατών.

Ο Τιμογιαννάκης δεν γράφει αυτό το βιβλίο τυχαία βεβαίως. Εχει υπάρξει μέχρι σήμερα ο μόνος Ελληνας δημοσιογράφος που προσκλήθηκε από την Ακαδημία ως permanent guest και έκτοτε παραβρέθηκε επί είκοσι ένα συναπτά έτη (1989 έως 2010) στις τελετές απονομής αλλά και στις πρόβες.

Στα άδυτα της Ακαδημίας

Το βιβλίο του είναι ένα μείγμα πληροφοριών, γεγονότων και κινηματογραφικής σοφίας. Σοφίας που έχει αποκτηθεί μέσα από την ενασχόλησή του με τον κινηματογράφο, αλλά και την παρουσία του στα Οσκαρ και τη συναναστροφή του με μέλη της Ακαδημίας, καθώς και με σημαντικούς κινηματογραφιστές, όπως ο Φράνσις Φορντ Κόπολα και ο Σίντνεϊ Πόλακ.

Ξεκινώντας με μια σύντομη ιστορία του θεσμού, ο Τιμογιαννάκης δεν χάνει χρόνο και αμέσως βυθίζει τον αναγνώστη στον κόσμο της Ακαδημίας. Είναι σημαντικό εδώ να σημειωθεί ότι τον ίδιο δεν τον ενδιαφέρει να εξιστορήσει ιστορίες κουτσομπολιού ή παρασκηνίων που θα εκθέσουν ανθρώπους, καθώς το βιβλίο του αποτελεί μια προσπάθεια να συμπυκνώσει τη γνώση που απέκτησε και να παρουσιάσει το σκεπτικό όσων ψηφίζουν σε αυτόν τον θεσμό. Αποκαλύπτει τους μηχανισμούς που λειτουργούν πίσω από αυτή την τελετή.

Πολλά σημεία στο βιβλίο έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον, όπως τα ιστορικά στοιχεία για κατηγορίες που πια δεν υπάρχουν (Χορογραφίας και assistant directors), αλλά και μια ενδιαφέρουσα ανάλυση για την αναγνώριση του casting ως αυτόνομης κατηγορίας – να θυμίσουμε ότι φέτος δόθηκε για πρώτη φορά το βραβείο Οσκαρ Καλύτερου Κάστινγκ στην ελληνικής καταγωγής Κασάντρα Κουλουκουντή για την ταινία του Πολ Τόμας Αντερσον «Μια μάχη μετά την άλλη» (2025). Ακόμη, υπάρχει και μια αναφορά στην απόφαση της Ακαδημίας να απελευθερώσει από το 2029 τον θεσμό από τα τηλεοπτικά δίκτυα και να τον προβάλλει ελεύθερα, μέσω της πλατφόρμας του YouTube, καθιστώντας τον προσβάσιμο σε όλους.

Μετά την ανάλυση του θεσμού, προχωρά σε μια επιμέρους, συνοπτική ανάλυση σημαντικών κατηγοριών: για το πρωτότυπο και το διασκευασμένο σενάριο, τη μουσική, τον ήχο, τη φωτογραφία, τα κοστούμια, το μοντάζ και το πώς όλα αυτά τα στοιχεία συγκλίνουν ώστε να δημιουργηθεί μια ταινία με οσκαρικές προδιαγραφές.

Εχοντας δημιουργήσει λοιπόν ένα εύφορο έδαφος κατανόησης για τον αναγνώστη, ακολουθεί το κεφάλαιο «Οσκαρικές Ιστορίες». Εδώ υπάρχει μια βαθύτατη ανάλυση οσκαρικών ταινιών, όχι μόνο αυτών που κέρδισαν αλλά και των «αντιπάλων» τους. Κι όλα αυτά αναμειγνύονται με προσωπικές ιστορίες του ίδιου, όπως όταν παρακολούθησε την πολύωρη πρόβα της Μαντόνα πριν από την τελετή έναρξης της 69ης απονομής, στην οποία εκείνη τραγούδησε το «You Must Love Me» από την ταινία «Εβίτα» (Evita, σκην. Αλαν Πάρκερ, 1996), υποψήφιο για Οσκαρ Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού και τελικά το τραγούδι που πήρε το Οσκαρ εκείνης της χρονιάς.

Υποψηφιότητες

Στις «Οσκαρικές Ιστορίες» ο Τιμογιαννάκης επικεντρώνεται όμως αρκετά και στο ελληνικό στοιχείο. Από την ενδυματολογία, όπου συναντάμε την Ελληνίδα Ντένη Βαχλιώτη, την πρώτη Ελληνίδα ενδυματολόγο που έφτασε δύο φορές μέχρι τις υποψηφιότητες των Οσκαρ, για τις ταινίες «Ποτέ την Κυριακή» («Never on Sunday», σκην. Ζυλ Ντασσέν, 1960) και «Φαίδρα» («Phaedra», σκην. Ζυλ Ντασσέν, 1962). Την Κατίνα Παξινού, που υπήρξε η πρώτη Ελληνίδα ηθοποιός η οποία τιμήθηκε με Οσκαρ για την ταινία «Για ποιον χτυπά η καμπάνα» («For Whom the Bell Tolls», σκην. Σαμ Γουντ, 1943). Μέχρι τον Μάνο Χατζιδάκι, που τιμήθηκε το 1961 για το τραγούδι «Τα παιδιά του Πειραιά» από την ταινία «Ποτέ την Κυριακή» και τον Βασίλη Φωτόπουλο, που βραβεύτηκε με το Οσκαρ Καλλιτεχνικής-Σκηνοθετικής Διεύθυνσης για την ταινία «Αλέξης Ζορμπάς» («Zorba the Greek», σκην. Μιχάλης Κακογιάννης, 1964).

Επειτα, το βιβλίο μετατοπίζεται στα Οσκαρ των τελευταίων χρόνων. Από το 2015 μέχρι το 2025, ο Τιμογιαννάκης αναλύει τις ταινίες που αναδείχτηκαν νικήτριες, αλλά και ταινίες και συμμετέχοντες που έχασαν για διάφορους λόγους. Ουσιαστικά, σε αυτά τα επιμέρους κεφάλαια, μετατρέπει τη συσσωρευμένη πληροφορία της αρχής σε εκτενή κείμενα, προσπαθώντας να αναλύσει και να εξηγήσει το γιατί κάποιες ταινίες κέρδισαν το Οσκαρ Καλύτερης Ταινίας, άλλες το Οσκαρ Σεναρίου, κάποιοι ηθοποιοί έφυγαν νικητές και άλλοι όχι. Από τα «Χαμένα κορμιά» («Poor Things», σκην. Γιώργος Λάνθιμος, 2023) μέχρι το «Anora» (σκην. Σον Μπέικερ, 2024), ο Τιμογιαννάκης πιάνει μία μία τις ταινίες και τις αναλύει τόσο βαθιά και λεπτομερώς, που σίγουρα στον αναγνώστη ανοίγονται νέες οπτικές για το πώς οι άνθρωποι μιας Ακαδημίας, που αριθμεί πάνω από 10.000 μέλη, ψηφίζουν και αποφασίζουν για το ποιος θα πάρει στα χέρια του το πολυπόθητο αγαλματίδιο.

Η βασική αρετή του βιβλίου είναι ότι δεν αντιμετωπίζει τα Οσκαρ ως κοσμικό θέαμα, αλλά ως αφορμή για να μιλήσει για το πώς φτιάχνεται και πώς κρίνεται μια ταινία. Αυτό το βιβλίο είναι πρωτίστως ένα συμπυκνωμένο μάθημα κινηματογράφου, που αξίζει να διαβαστεί από αναγνώστες που αγαπούν το σινεμά ή που θέλουν να εμβαθύνουν στην κινηματογραφική τέχνη, πέρα από τα αστεράκια και τη λάμψη του κόκκινου χαλιού.