Αθήνα, 26°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
26°C
28.0° 24.2°
2 BF
45%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
26°C
26.7° 24.3°
3 BF
31%
Πάτρα
Αίθριος καιρός
23°C
23.7° 23.0°
4 BF
54%
Ιωάννινα
Ελαφρές νεφώσεις
22°C
21.9° 21.9°
2 BF
49%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
20°C
19.9° 19.9°
2 BF
77%
Βέροια
Αίθριος καιρός
25°C
25.0° 24.6°
2 BF
57%
Κοζάνη
Αίθριος καιρός
21°C
21.4° 21.4°
2 BF
30%
Αγρίνιο
Αίθριος καιρός
22°C
21.8° 21.8°
2 BF
59%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
24°C
24.1° 22.1°
5 BF
44%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
21°C
21.1° 20.1°
2 BF
56%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
22°C
22.4° 20.5°
3 BF
64%
Σκόπελος
Ελαφρές νεφώσεις
23°C
22.7° 22.3°
2 BF
56%
Κεφαλονιά
Αίθριος καιρός
22°C
21.9° 21.9°
4 BF
60%
Λάρισα
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
23.5° 23.5°
1 BF
41%
Λαμία
Σποραδικές νεφώσεις
22°C
23.5° 22.4°
2 BF
48%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
22°C
22.1° 21.8°
5 BF
82%
Χαλκίδα
Αίθριος καιρός
26°C
29.0° 24.5°
2 BF
15%
Καβάλα
Ασθενείς βροχοπτώσεις
19°C
19.3° 19.3°
0 BF
73%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
25°C
26.7° 25.3°
2 BF
42%
Καστοριά
Αίθριος καιρός
17°C
16.7° 16.7°
3 BF
66%
ΜΕΝΟΥ
Ρόδα & αηδόνια
Ρόδα & αηδόνια

Ο Hakim Bey, ο σούφικος μυστικισμός και η Παραδοσιοκρατία

Ο Hakim Bey, κατά κόσμο Peter Lamborn Wilson, γεννήθηκε το 1945, και κατά τη διάρκεια της ζωής του προσχώρησε στον μουσουλμανισμό, ενώ ο ίδιος αυτοπροσδιοριζόταν ως σιίτης. Αφού ανέπτυξε ενεργό ενδιαφέρον για τον σουφισμό στη Νέα Υόρκη, εγκατέλειψε το Πανεπιστήμιο Columbia και έφυγε από τις Η.Π.Α. το 1968. Εν τέλει εγκαταστάθηκε στην Τεχεράνη το 1971 και παρέμεινε εκεί μέχρι το 1978, εκδίδοντας το περιοδικό της Αυτοκρατορικής Ιρανικής Ακαδημίας Φιλοσοφίας του Seyyed Hossein Nasr, Sophia Perennis. Κατέχοντας αυτή τη θέση είναι πολύ πίθανο ότι ήταν μέλος στη σούφικη αδελφότητα των Maryamiyya, όπως διαφαίνεται και από τη βιογραφία του.

Στο ιδιαίτερο βιβλίο του Ρόδα & Αηδόνια: Στα ίχνη των ανυπότακτων σούφι, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Firebrand, συναντάμε μια σχεδόν ημερολογιακή καταγραφή όσων έζησε στο Ιράν. Εκεί ήρθε σ’ επαφή με διάφορες σούφικες αδελφότητες, τις οποίες όμως δεν κατονομάζει. Κρίνοντας απ’ τις πρακτικές των σούφι που αναφέρει (μάσημα γυαλιών κ.ά), πιθανότατα μιλάει για την αδελφότητα των Chisti, που είναι ενεργή και στην Ινδία. Αυτό συνάδει και με όσα λέει ο ίδιος, ότι ταξίδεψε στο Ιράν έπειτα από προτροπή Ινδών σούφι. Άρα θα ήταν ήδη σ’ επαφή με τους Chisti και διασυνδέθηκε μαζί τους και στο Ιράν, όπως και με το Τάγμα των Nimatullahi.

Στην προσέγισσή του κάνει διάκριση μεταξύ θρησκείας και πνευματικότητας, μεταξύ δηλαδή του οργανωμένου και του ατομικού. Συνδέει την οργανωμένη θρησκεία με το κράτος, ως «μέρος της βαβυλωνιακής απάτης». Η ατομική πνευματικότητα, αντίθετα, συνδέεται με την πανταχού παρούσα εξέγερση του ατόμου ενάντια στο κράτος, η οποία παράγει «αντιπαραθέσεις ή εναλλακτικές παραδόσεις», μερικές από τις οποίες είναι πνευματικές, συχνά ερμητικές. Μεταξύ αυτών των εναλλακτικών παραδόσεων συγκαταλέγει και τον σουφισμό, ο οποίος είναι αναρχικός στον βαθμό που αντιλαμβάνεται ότι κάθε ανθρώπινο υποκείμενο είναι σε θέση να αποκτήσει προσωπική σχέση με το υπερβατικό στοιχείο και να εξομοιωθεί με αυτό, δίχως να υπάρχει λόγος να ακολουθεί τους επίσημους κανόνες και τις πρακτικές κάποιας θρησκείας.

Ο Wilson τονίζει ότι οι προτάσεις του έχουν τελικά την προέλευσή τους στη «μυστικιστική επιφοίτηση» και την «άμεση βιωματική αντίληψη». Αν όχι η κατάλληλη ρίζα της πολιτικής δράσης, το πνευματικό είναι πάντως η ρίζα της αντικρατικής αντίστασης. Θα λέγαμε ότι προτιμά έτσι το όραμα του Γάλλου φιλοσόφου Ισλαμικών και Ιρανικών σπουδών, Henry Corbin, για «τη μεσαιωνική πολυμορφία του Ισλάμ» από «τα άκαμπτα συστήματα του Νεοτραντισιοναλισμού που πηγάζουν από τον [γάλλο εσωτεριστή] René Guénon».

Όσον αφορά τον Henry Corbin, ο οποίος κατά τη γνώμη μου αποτελεί το κλειδί για τη βαθύτερη κατανόηση του παρόντος βιβλίου, ο ίδιος υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους μελετητές του φιλοσοφικού στοχασμού που αναπτύχθηκε στο Ισλάμ και ιδιαίτερα στην Περσία, κατά την επονομαζόμενη Ύστερη Περίοδο, δηλαδή μετά τον θάνατο του al-Ghazālī (1111 μ.Χ.). Σε αυτό το ερευνητικό πλαίσιο, ο Γάλλος φιλόσοφος αναζήτησε και εντόπισε μια απάντηση στο αδιέξοδο της μεταφυσικής, στο οποίο είχε περιέλθει η Δύση τον 20ό αιώνα. Κατά τον Corbin η ιρανική σκέψη δεν ταυτιζόταν με τον αυστηρά περιοριστικό χαρακτήρα της ισλαμικής θρησκείας, αλλά αποτελούσε μια «μετανιτσεϊκή απάντηση στον ‘θάνατο του Θεού’».

Έχοντας ψάξει λίγο βαθύτερα στ’ αναφερόμενα ίχνη των ανυπότακτων σούφι, διακρίνω ότι ο σουφισμός φαίνεται να έχει ρίζες στο προ-ισλαμικό Ιράν, και μάλιστα στη θρησκεία του Μαζντακισμού, ένα παρακλάδι του Ζωροαστρισμού, που άνθισε στην Αυτοκρατορία των Σασσανιδών (224–651 μ.Χ.). Αυτό ενέχει για μας μια ιδιαίτερη σημασία, καθώς η συγκεκριμένη θρησκεία φαντάζει ως ένα είδος ‘πρωτο-κομμουνισμού’. Ο Μαζντακισμός προωθούσε έντονα την απλή και ειρηνική ζωή. Οι ακόλουθοί του επέτρεπαν τη βία μόνο σε περίπτωση μαζικής εξέγερσης ενάντια στην αδικία, με άλλα λόγια, την επανάσταση. Αυτή η στάση αντικατοπτρίζεται από το λάβαρο της εξέγερσής τους, το ‘Sorkh Alam’ (‘Κόκκινος Κόσμος’, ή αλλιώς ‘Κόκκινη Σημαία’). Πράξεις όπως η δολοφονία και η θανάτωση ζώων για τροφή ή αθλήματα απαγορεύονταν, όπως και η κατανάλωση κρέατος. Οι πιστοί έπρεπε να φέρονται ευγενικά σε όλους τους ανθρώπους, ακόμη και στους εχθρούς τους. Το κίνημα πίστευε επίσης στην κατοχή όλων των πραγμάτων από κοινού για να μειωθεί η απληστία.

Τη σχέση του Μαζντακισμού και του Σουφισμού μπορεί να τη διακρίνει κανείς ιδιαίτερα αν μελετήσει τον ηθικό κώδικα των σούφι, και μάλιστα αυτόν πριν τη Νεωτερικότητα, ο οποίος σε μεγάλο βαθμό έρχεται σε αντιπαράθεση με αυτόν του Κορανίου. Δεν είναι τυχαίο ότι οι σούφι μέχρι και σήμερα διώκονται από τα ισλαμικά καθεστώτα. Θα έλεγα μάλιστα ότι παραγνωρίζεται πως οι σούφικες αδελφότητες έχουν τις ρίζες τους στο Ισλάμ. Αν τις ερευνήσει κανείς εις βάθος, μπορεί να διακρίνει στοιχεία σαμανισμού και προ-ισλαμικού παγανισμού.

Χρειάζεται ν’ αναγνωρίσουμε στον Hakim Bey ότι άφησε το στίγμα του ως ένας από τους σπουδαιότερους θεωρητικούς του οντολογικού αναρχισμού. Οι προοπτικές που έδωσε στην αναρχική σκέψη και θεώρηση είναι αξιοσημείωτες, καθώς συνέβαλε στην πνευματοποίηση του αναρχισμού μέσω των θέσεών του για μια ‘αναρχική θρησκεία’, την οποία οραματιζόταν ως απόσταγμα ενός συνθετικού αναρχισμού.

Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί βαθιά αντίφαση ότι ο ίδιος παρά την ελευθεριακή του φύση, ακολουθούσε τον παραδοσιακό τρόπο σκέψης της ‘Javidan Kherad’ ή της ‘Sophia Perennis’ (‘Αιώνιας Σοφίας’), η οποία ούσα βαθιά συντηρητική και στατική, δεν μπορεί ν’ ανεχθεί τη θεμελιώδη πνευματική αμφισβήτηση και τη γενεσιουργό διανοητική σύγκρουση. Η ‘Javidan Kherad’, την οποία ο Leibniz εισήγαγε στη Δύση και ο Guénon αργότερα οικειοποιήθηκε για καθόλου αθώους σκοπούς, στρέφεται κατά της διαλεκτικής αντίθεσης.

Αν μια κοινωνία πιστεύει ότι υπάρχει μια αιώνια, αναλλοίωτη Σοφία που μπορεί να κατακτηθεί οριστικά από ένα άτομο και να μεταδοθεί σ’ ένα άλλο μέσω μιας αποκλειστικά οριζόντιας μυητικής παράδοσης (barakah), τότε αυτή η κοινωνία δεν θα δει ποτέ το είδος των επιστημονικών και πολιτικών επαναστάσεων που χρειάζεται. Στην ουσία, η μανιώδης ανάγκη για αναζήτηση μιας χαμένης ολότητας, η οποία κατοικεί στο παρελθόν, σε μία πλασματική ‘χρυσή εποχή’, απομακρύνει το υποκείμενο απ’ οτιδήποτε καινούργιο, εμποδίζοντας το άνοιγμά του στο άγνωστο, ή καλύτερα, στο επερχόμενο...

*Ιστορικός Τέχνης

Info:Το βιβλίο «Ρόδα & αηδόνια - στα ίχνη των ανυπότακτων Σούφι» του Hakim Bey, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Firebrand σε μετάφραση και επιμέλεια του Ηλία Διάμεση.

Ρόδα & αηδόνια

 

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Ο Hakim Bey, ο σούφικος μυστικισμός και η Παραδοσιοκρατία

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας