Γράφω πάντα για το τραύμα, κυρίως το συλλογικό

Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία, ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής. Σήμερα η Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.

● Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;

Δεν γράφω συνεχώς το ίδιο βιβλίο, όχι. Γράφω μεν πάντα για το τραύμα, κυρίως το συλλογικό, και τον τρόπο που αυτό διυλίζεται και φωτίζεται μέσα από την προσωπική εμπειρία, αλλά με απασχολούν ολοένα και περισσότερο οικουμενικές έννοιες, όπως το Καλό και το Κακό.

Οικουμενικές όχι επειδή είναι ίδιες για όλους, αλλά επειδή αφορούν όλους. Προσπαθώ όλο και περισσότερο να ψηλαφώ αυτή την αμφιθυμία μεταξύ «αγίου και διαβολικού» που κλώθουμε εντός μας -και το τραύμα είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο για να αποκαλυφθούν οι αδυναμίες που οδηγούν τις πράξεις μας να υπηρετούν μια το ένα και μια το άλλο.

Σε σχέση με παλαιότερα επίσης συγχωρώ περισσότερο· αλλά ταυτοχρόνως δεν φείδομαι πια καυστικότητας· φοβάμαι λιγότερο και είμαι πιο γενναιόδωρη -και ως άνθρωπος αλλά και ως ποιήτρια.

● Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;

Η αναλυτική φιλοσοφία, με την ακριβολογία της. Η στωική φιλοσοφία, με την αγάπη της για την ευθύνη. Η μουσική, με τους ρυθμούς της. Τα καθοριστικά της ζωής: η γέννηση, ο έρωτας, η αγάπη, η μεταμόρφωση, ο θάνατος, η ταυτοχρονία τους.

● Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;

● Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου.

«To Μονόγραμμα» (Οδυσσέας Ελύτης), «Το Πάθος» (Jeanette Winterson) και «Τα Αχυρένια Σκυλιά» (John Gray).

● Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;

Η κριτική στην ποίηση είναι δύσκολο πράγμα. Συνήθως φοβόμαστε να αγγίξουμε το ποίημα γιατί θεωρούμε ιερό το «τι θέλει να πει ο ποιητής». Εχουν υπάρξει μερικές εύστοχες κριτικές -εξάλλου η ποίησή μου δεν είναι δα και τίποτα το κρυπτικό-, αλλά τολμώ να πω ότι η πιο προσεκτική ανάγνωση των ποιημάτων μου γίνεται από ανθρώπους που δεν γράφουν δημοσίως. Και φυσικά από άλλους ποιητές. Δεν φοβάμαι τις αρνητικές κριτικές: όταν είναι εύστοχες, με βοηθούν να βλέπω τα τυφλά σημεία μου. Ομως κάτι τέτοιο σπανίως συμβαίνει δημόσια.

● Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή του;

Πάρα πολλοί. Ο πιο αναπάντεχος όλων ίσως είναι ο Διονύσιος Σολωμός· ο απόκοσμος Σολωμός, που αφουγκράζεται το φρικιαστικό ανοίκειο του μεταφυσικού Κακού. Από νεότερους αγαπώ πολλούς: τον Δημήτρη Πέτρου, τον Γιάννη Δούκα, τη Μυρσίνη Γκανά, τη Δανάη Σιώζιου. Τους παρακολουθώ και τους θαυμάζω.

Σήμερα υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;

Πολύ πιθανόν, εγώ απλώς δεν είμαι μέλος καμίας.

● Για ποιο λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας εκτός συνόρων είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;

Για μένα η απάντηση είναι πολύ ξεκάθαρη: δεν υπάρχουν μεταφραστές της νέας ελληνικής, πλην ελαχίστων περιπτώσεων. Αν δεν επενδύσουμε στο να διδάξουμε σε ξένους τα ελληνικά, δεν θα καταφέρουμε ποτέ το «θαύμα» των Νορβηγών.

● Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;

Ω ναι. Η σπορά του διχασμού, η αμετροέπεια, ο φαρισαϊσμός, η αυταρέσκεια, η απαξίωση κάθε πράγματος που δεν μας χαϊδεύει τ’ αυτιά· η γκρίνια τού ότι φταίνε πάντα οι άλλοι και ποτέ εμείς: με θυμώνουν ή με κουράζουν αφάνταστα όλα αυτά. Και γίνεται εμφανές αυτό στην ποίησή μου. Η γλώσσα που χρησιμοποιώ όμως σπανίως αναπαράγει την καθημερινή αυτή λασπολογία. Εκτός κι αν χρειάζεται.

● Σας απασχολεί αν, μετά θάνατον, θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;

Σε έναν βαθμό. Θα ήθελα να μπορεί το έργο μου να εμπνέει ανθρώπους επομένων γενεών (δεν έχω και παιδιά, οπότε τι άλλο ν’ αφήσω πίσω;). Αλλά αν πάψει να εμπνέει επειδή, ας πούμε, ξεπεράστηκε όντως, τότε ας πάει στα κομμάτια. It is what it is.

? Η Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη γεννήθηκε το 1979 στην Αθήνα. Εργάζεται ως μεταφράστρια νορβηγικής λογοτεχνίας και αρθρογραφεί σε ελληνικά και ξένα έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα. Από τις εκδόσεις Πόλις κυκλοφορούν τέσσερις ποιητικές συλλογές της, η τελευταία εκ των οποίων λέγεται «Ημέρες Καλοσύνης». Η «Επιστροφή των Νεκρών» τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2018.