Ο Ιησούς πέρα από τους μύθους

Μετά την Ψυχή των ζώων (Κυαναυγή, 2019) το ελληνικό αναγνωστικό κοινό έχει την ευκαιρία να γνωρίσει ακόμη ένα κείμενο του σπουδαίου Ιταλού στοχαστή Πιέρο Μαρτινέτι, ενός από τους ελάχιστους πανεπιστημιακούς καθηγητές που το 1931 αρνήθηκαν να δώσουν τον όρκο πίστης που είχε επιβάλει το φασιστικό καθεστώς, προκειμένου να τους καθυποτάξει, τη στιγμή που η συντριπτική πλειονότητα των συναδέλφων του προτίμησαν να υποκύψουν.

Το Ευαγγέλιο, το οποίο σημειωτέον, όπως και τα άλλα δύο βιβλία της τριλογίας που ο φιλόσοφος είχε αφιερώσει στον χριστιανισμό, πολεμήθηκε από το καθεστώς και απαγορεύτηκε από την Αγία Έδρα, αφήνει κατά μέρος τα μυθικά στοιχεία και οργανώνει το ευαγγελικό υλικό με έναν περισσότερο ορθολογικό τρόπο. Όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, είναι πολύ παράξενο το γεγονός ότι, ενώ σε όλες τις άλλες έρευνες και στα σημαντικά προβλήματα της ζωής, ο ορθός λόγος αποτελεί το ύψιστο κριτήριο και την πλέον εξέχουσα ανθρώπινη ικανότητα, και μάλιστα ωθούμαστε να θεωρούμε πως η αξιοπρέπεια του ανθρώπου συνίσταται στον ορθολογικό χαρακτήρα του, αυτός αποκλείεται από την πραγμάτευση των θρησκευτικών ζητημάτων με το αιτιολογικό ότι πρόκειται για έναν αναρμόδιο κριτή ή, καλύτερα, ότι συνιστά πηγή σφαλμάτων και εκτροπών. Έτσι, ενώ, όταν διαβάζουμε ότι τον Ρωμύλο και τον Ρώμο τούς θήλαζε μια λύκαινα κ.λπ., αμέσως σκεφτόμαστε ότι πρόκειται για ιστορία που ανήκει στη σφαίρα του θρύλου, δεν σκεφτόμαστε το ίδιο όταν έχουμε να κάνουμε με τη «θαυματουργό» γέννηση του Ιησού, την ανάστασή του και τα «θαύματά» του.

Δεδομένου όμως ότι Το Ευαγγέλιο θέλει να είναι ένα αληθινό «προσευχητάριο για λαϊκούς» και τα προλεγόμενα στην αναζήτηση μιας προσωπικής πίστης, από τα τέσσερα ευαγγέλια διατηρεί μόνο τα στοιχεία που είναι ουσιώδους σημασίας για μια αυθεντικά θρησκευτική και όχι δογματική συνείδηση. Εδώ ο Ιησούς της Ναζαρέτ, και όχι της Βηθλεέμ, είναι ένας Εβραίος προφήτης, ο τελευταίος και ο μεγαλύτερος των προφητών. Δεν είναι Υιός του Θεού, ούτε αναστήθηκε, ούτε εμφανίστηκε πραγματικά στους δικούς του ανθρώπους. Ο Ιησούς είναι πρωτίστως ένας δάσκαλος ηθικής φιλοσοφίας που παροτρύνει τους ανθρώπους να παραιτηθούν από τα εγκόσμια, προκειμένου να ενωθούν πνευματικά και εσωτερικά με τον Θεό, το υπέρτατο αγαθό, αγαπώντας τον πλησίον. Εξάλλου, και αυτό είναι το σημαντικότερο, κατά τον Πιέρο Μαρτινέτι, οφείλουμε να αποβλέπουμε σε μια «πνευματική αόρατη εκκλησία», στην οποία θα μπορούσαν να συγκεφαλαιωθούν οι υψηλότερες ηθικές αξίες όλων των θρησκειών, δίνοντας με τον τρόπο αυτόν ζωή σε μια παγκόσμια κοινωνία, ενωμένη με αδερφικούς δεσμούς. Γιατί η αληθινή εκκλησία δεν έγκειται σε καμιά από τις ορατές εκκλησίες, οι οποίες προσφέρουν το θλιβερό θέαμα των μεταξύ τους διαφωνιών και συγκρούσεων, αλλά στην αόρατη ένωση όλων των ειλικρινών ψυχών που έχουν καθαρθεί από τον φυσικό εγωισμό και στη λατρεία του ελέους και της δικαιοσύνης προς όλα τα έμβια όντα, από το πλέον ασήμαντο έως τον άνθρωπο, είχαν την αποκάλυψη της αλήθειας.

Ο ηθικός οικουμενισμός της αναγνώρισης της αδελφοσύνης των ανθρώπων· η υπέρβαση της αυστηρής τήρησης του νόμου και της θρησκευτικής τυπολατρίας διά μέσου του «ελάχιστου πιστεύω», όπως συνοψίζεται στις δύο εντολές της αγάπης, του Θεού και του πλησίον· η παραίτηση από τον κόσμο, νοούμενη όμως όχι ως ασκητισμός, αλλά ως μαρτυρία ταπεινότητας και πλήρους εγκατάλειψης στον Θεό, εγγυητή μιας προσωπικής και όχι δεισιδαίμονος «πρόνοιας»· μια σχέση «τρυφερότητας» και κοινωνίας με τους «φτωχούς» και τους «ελάσσονες», σε συνδυασμό με την έρευνα για μια «δικαιοσύνη» υπερβατική, αλλά ήδη παρούσα στο αέναο «νυν» της μυστικιστικής συμμετοχής της «εν Θεώ ζωής» του θρησκευτικού ήρωα: αυτά είναι τα κεντρικά σημεία του μηνύματος του «ιστορικού Ιησού» που διερευνά ο Ιταλός φιλόσοφος.

Ο μεταφραστής Παναγιώτης Τσιαμούρας συνοδεύει την έκδοση με το κείμενο «Η κατηγορική προσταγή της συνείδησης», ανασυνθέτοντας το πολιτικό και πνευματικό κλίμα της περιόδου, και ο Αμεντέο Βιγκορέλι, εκ των εγκυρότερων Ιταλών μελετητών του έργου του Μαρτινέτι, στην εισαγωγή του θα επισημάνει γιατί, παρά τα ανοίγματα της σημερινής επίσημης εκκλησίας, η σκέψη του μεγάλου στοχαστή παραμένει επίκαιρη. Αφού, όπως είχε σημειώσει ο Νορμπέρτο Μπόμπιο, «ο βορβορώδης χείμαρρος της εποχής δεν στάθηκε ικανός να μετατοπίσει τον Μαρτινέτι ούτε ένα εκατοστό από τις θέσεις του. Γι’ αυτό και σήμερα αναδύεται εκ νέου από τα συντρίμμια. Κι όποιος επιχειρεί να τον συναντήσει τον βρίσκει ακόμη σταθερό και ακέραιο στη θέση του».

* Υποψήφιος διδάκτορας ηθικής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου

⌛ Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]