Ο Αζόρ και ο κύριος των εννιά βρίσκονται ανάμεσά μας

Οταν έπεσε στα χέρια μου το, τηλεγραφικό στην κυριολεξία, αφήγημα της Φωτεινής Τσαλίκογλου με τον τίτλο «Ο Αζόρ και ο κύριος των εννιά – μια αληθινή ιστορία» (Εκδόσεις Καστανιώτη), αισθάνθηκα ότι ως αναγνώστης θα έπρεπε να επινοήσω με τη σειρά μου, μετά τη συγγραφέα, τις δικές μου διανοητικές ικανότητες για να αντιληφθώ αυτή την «αληθινή ιστορία», η οποία ως λογοτεχνική μυθοπλασία μιλάει για τις συνθήκες της ζωής μας στην εποχή της πανδημίας.

Συνήθως διατυπώνω τις σκέψεις μου για τα αναγνώσματά μου και για τα συμβάντα της ζωής μας κατά συστηματικό τρόπο και μέθοδο. Τώρα όμως στο αφήγημα της Τσαλίκογλου οι σκέψεις μου απελευθερώνονται από τα δεσμά του θεωρητικού συστήματος. Οσα αφηγείται η συγγραφέας «μεταφράζονται» μέσα βαθιά στην ψυχή μου ως βιώματα δικά μου και δικά μας, του ανθρώπου εν γένει.

Εξ αρχής διευκρινίζω ότι ο αφηγητής είναι ο σκύλος Αζόρ, ο οποίος μέχρι να συναντηθεί με τον «κύριο των εννιά» (τον άνθρωπο εν γένει) μέσω ενός αναστοχαστικού εσωτερικού μονολόγου του σκέπτεται πράγματα για τη ζωή του. Πώς και γιατί τον εγκατέλειψε η μάνα του. Πώς και γιατί «το τρίχωμά του είναι αφρόντιστα μαραμένο και κολλημένο στο δέρμα του». Πώς και γιατί ζει ως αδέσποτο ζώο μέσα σε μια ανθρώπινη κοινωνία. Και άλλα πολλά ως σκέψεις και συναισθήματα ενός ζώου, του Αζόρ επί του προκειμένου.

Και το ερώτημά μας είναι: τι κάνει η Φωτεινή Τσαλίκογλου μπροστά σ’ αυτόν τον γεμάτο αγωνία και πόνο εσωτερικό μονόλογο του Αζόρ; Επινοεί τον «κύριο των εννιά», ο οποίος βιώνει τη δική του υπαρξιακή αγωνία στην εποχή της πανδημίας. Ο επινοητικός «κύριος των εννιά» θέλει να «βγαίνει από το σπίτι του» με τη μέθοδο μετακίνησης που ονομάζεται «κλικ στο Β6».

Δύο πλάσματα στον κόσμο μας συναντώνται τελικά στην εποχή της πανδημίας στο πλαίσιο της τεχνοκρατικής διαχείρισής της. Ο Αζόρ εκπροσωπεί το ζώο εν γένει και ο «κύριος των εννιά» τον άνθρωπο εν γένει. Και οι δυο τους θέλουν να επιβιώσουν. Και οι δυο τους μηχανεύονται πρακτικές επιβίωσης σ’ έναν αλλοτριωμένο και απόξενο κόσμο για όλους μας. Κάπου ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν γράφει: «Τα ζώα έρχονται όταν τα καλούν όπως ακριβώς και τα ανθρώπινα όντα».

Δεν υποστηρίζω ότι η Φωτεινή Τσαλίκογλου τελικά τάσσεται υπέρ της μιας ή της άλλης σχολής στην ιστορία των ιδεών με θέμα τη σχέση ανθρώπου και ζώου. Ως γνωστόν, έχουμε δύο φιλοσοφικές σχολές στην ιστορία των ιδεών: η μια υποστηρίζει την καθολική μορφή ζωής στην οποία συνυπάρχουν άνθρωποι και ζώα σ’ ένα ενιαίο και αδιαίρετο φυσικό και διανοητικό σύμπαν και η άλλη σχολή διαχωρίζει τον άνθρωπο από τα άλλα μη ανθρώπινα πλάσματα.

Η συγγραφέας του Αζόρ με τις εξαιρετικές ικανότητές της ως ψυχολόγου (κορυφαίας κατά γενική ομολογία) απορρίπτει τις παραδεδομένες απόψεις σύμφωνα με τις οποίες τα μη ανθρώπινα ζώα ούτε αντιλαμβάνονται ούτε αισθάνονται.

Και επιπλέον σημειώνω ότι η συνάντηση του Αζόρ και του «κυρίου των εννιά» είναι μια συνάντηση στην εποχή της πανδημίας και ταυτόχρονα απεικονίζει μια πραγματολογική συνθήκη όπου όλα τα όντα του πλανήτη μπορούν να ζουν αρμονικά και ειρηνικά. Και κάτι ακόμη: μπορεί ο μυθοπλαστικός και ταυτόχρονα αληθινός Αζόρ της Τσαλίκογλου να μιλάει, να σκέπτεται, να αισθάνεται, όπως ο Φίντο στην ιστορία των ιδεών (Stephen Stich), αλλά το μείζον πολιτικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: Πώς μπορούμε ως άνθρωποι να «φτιάξουμε» τη νέα πλανητική ανθρώπινη κοινωνία της ελευθερίας και της δικαιοσύνης, όταν εμείς οι άνθρωποι αποφασίζουμε ότι ο Αζόρ δεν έχει φωνή, δεν έχει συναισθήματα, δεν έχει εμπειρίες;

Στη Φωτεινή Τσαλίκογλου όλοι εμείς οι αναγνώστες των λογοτεχνικών βιβλίων της και οι συνάδελφοί της στις επιστημονικές έρευνες χρωστάμε ένα «μεγάλο ευχαριστώ». Με τη δημιουργική σκέψη της ανοίγει δρόμους για θέματα που είναι «ερμητικά κλειστά» ως κοινωνικά προβλήματα. Συνιστώ σ’ όλους τους αναγνώστες του αφηγήματος να «σκοντάψουν» στη σελίδα 29: «Ο κύριος… Σαν μητέρα με το μωρό της κουβαλάει σε μάρσιπο έναν σκύλο στο στήθος του. Εννιά η ώρα το βράδυ…».

*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης