Είναι προφανές νομίζω ότι γράφω συνεχώς το ίδιο βιβλίο…

Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία, ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής. Σήμερα ο Θάνος Σταθόπουλος απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.

● Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;

Είναι προφανές νομίζω ότι γράφω συνεχώς το ίδιο βιβλίο. Ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία, κατά την οποία κάθε νέο βιβλίο είναι η φυσική συνέχεια ή ανέλιξη του προηγουμένου. Χωρίς αυτό φυσικά να σημαίνει ότι δεν μπορεί να εντοπίσει κανείς τομές. Από την Ιστορία της μουσικής (1994), η οποία εγκαινιάζει, στην ουσία, τη δουλειά μου, μέχρι την Εισαγωγή στη μέρα (2021), που μόλις κυκλοφόρησε, μπορεί κανείς να διακρίνει εμμονές, τομές, συγκλίσεις, αποκλίσεις και άλματα.

● Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;

Το φαινόμενο της τέχνης, εν γένει –με έμφαση στην εικαστική γλώσσα και στη μουσική– και η θεωρία. Και ό,τι κινείται και «φτάνει στα γυαλιά μου», όπως συνήθιζε να λέει ο προσφιλής μου Μιχάλης Κατσαρός.

● Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;

Το 2004 παρέδωσα ένα βιβλίο το οποίο, ευτυχώς, απέσυρα μετά από ένα μήνα. Ετσι, απεφεύχθη το κακό, δεν επήλθε βλάβη. Δεν θα ’λεγα ότι υπάρχει κάποιο βιβλίο που απωθώ ή «φοβάμαι».

● Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου.

Φυσικά είναι πολλοί περισσότεροι από τρεις. Για να δούμε. Ο Πρώτος έρωτας του Μπέκετ, Η ώρα της αληθινής αίσθησης του Πέτερ Χάντκε και το Μπετόν του Τόμας Μπέρνχαρντ. Και τα τρία γραμμένα σ’ ένα κρίσιμο διάστημα σχεδόν σαράντα ετών [1945-1982]. Εξυπακούεται ότι οι συγκεκριμένοι τίτλοι απηχούν το συνολικό έργο των συγγραφέων τους. Αλλά, κοιτάξτε τι μου κάνετε: με αναγκάζετε ν’ αφήσω απέξω την Αισθηματική αγωγή του Φλομπέρ και Το μαγικό βουνό του Τόμας Μαν, μεταξύ άλλων.

● Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;

Αρνητικές κριτικές δεν έχω λάβει, απ’ όσο μπορώ να θυμηθώ. Θετικές κριτικές με τις οποίες, όχι απλώς υπομειδίασα, αλλά κάγχασα, ναι, υπάρχουν μια δυο (τις έχω ξεχάσει πια) που δεν έλεγαν τίποτα επί της ουσίας [: αοριστίες, γενικολογίες, ασημαντολογίες]· αν έμπαινες στον κόπο ν’ αλλάξεις τον τίτλο του βιβλίου κάλλιστα θα μπορούσαν να «φορεθούν» σε άλλα εκατό βιβλία· να δείτε πώς είχε βαφτίσει αυτή την πρακτική ο Ευγένιος Αρανίτσης σ’ ένα κείμενό του… κορσέ ή λαστέξ!

● Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή του;

Κι εδώ ασφαλώς υπάρχουν περισσότεροι από δυο. Ας είναι. Εχω πολύ μεγάλη αφοσίωση στον Νίκο Καρούζο και αδυναμία στον Κυριάκο Μαργαρίτη.

● Σήμερα, υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;

Δεν ξέρω, ίσως υπάρχουν, δεν το αποκλείω, παρότι όλα συνηγορούν περί του αντιθέτου, αλλά πρέπει να είναι κρυμμένες, πολύ ιδιωτικές. Δεν θα μπορούσαν όμως, ούτως ή άλλως, να διαμορφώσουν πνευματικό κλίμα, για τον απλό λόγο ότι δεν υπάρχει πνευματικό κλίμα.

● Για ποιο λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας, εκτός συνόρων, είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;

Είναι απότοκο της δικής μας νωθρότητας. Επιπλέον, δεν είμαι σίγουρος ότι εκτός συνόρων ενδιαφέρονται για οτιδήποτε δεν ανταποκρίνεται στον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνουν τη σύγχρονη Ελλάδα και την ελληνική ιδιαιτερότητα.

● Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;

Οχι. Η πολιτική συγκυρία δεν με απασχολεί συγγραφικά. Αλλη είναι η δουλειά μου. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είμαι ενήμερος των γεγονότων, των καταστάσεων και των εξελίξεων ή ότι δεν έχω τις απόψεις μου, τους προβληματισμούς μου και τις πεποιθήσεις μου. Ούτε η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης με επηρεάζουν.

● Σας απασχολεί αν, μετά θάνατον, θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;

Το σκέφτομαι από καιρού εις καιρόν –ιδίως όσο μεγαλώνω–, δεν είναι δυνατό να μην σε απασχολήσει. Ελπίζω, όπως έχει δηλώσει ο Μισέλ Ουελμπέκ, «να μη με ξεχάσουν ντε και καλά γρήγορα, παρότι θα με ξεχάσουν».

Ο Θάνος Σταθόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1963. Εχει εκδώσει οκτώ βιβλία. Από το 1999 έως σήμερα εργάζεται ως παραγωγός στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΑ. Με τον Χριστόφορο Μαρίνο εξέδωσαν το περιοδικό τέχνης kaput [2008-2012]. Παράλληλα, ως επιμελητής εκθέσεων επιμελήθηκε πέντε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις και έγραψε κείμενα για το έργο σύγχρονων Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών. Υπήρξε συνεργάτης της εφημερίδας «Η Καθημερινή», γράφοντας κριτική βιβλίου [2005-2014]. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Εισαγωγή στη μέρα» (Ικαρος, 2021)