Έχει κάνει της Παναγιάς τα μάτια αυτό το παιδί. Τώρα εξέδωσε και το βιβλίο «Τα μάτια της πόλης – Μια συνολική θεώρηση της street art. Η περίπτωση της Αθήνας», που ουσιαστικά αποτελεί και τη διπλωματική του εργασία στο μεταπτυχιακό του τμήματος ΜΜΕ του ΕΚΠΑ.
Συνεχίζει με τη διδακτορική του διατριβή, συμμετέχοντας παράλληλα σε διάφορα ερευνητικά προγράμματα, είναι τραγουδιστής και ιδρυτικό μέλος του εξαιρετικού συγκροτήματος KollektivA, ολοκληρώνει το πρώτο του ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους, εργάζεται στο μαγαζί ρούχων των γονιών του στο Παγκράτι και έχει και δυο μικρά παιδιά. Ο Θανάσης Χουλιαράς μέσα σε όλα αυτά είναι και βαθιά πολιτικοποιημένος. Εξάλλου, δεν επέλεξε τυχαία να καταπιαστεί συγγραφικά και ερευνητικά (σε ακαδημαϊκό επίπεδο) με την ίδια την πόλη και μάλιστα με τη street art – μια ιδιαίτερη μορφή τέχνης που καταδεικνύει πολλά για μια πόλη, εν προκειμένω για την Αθήνα.
Πρόκειται για μια πόλη που αγαπά πολύ, την περπατά, τη διαδηλώνει, την ερευνά. Τελικά με ποια «μάτια» την κοιτάζει όμως; «Κοιτάς την πόλη, η πόλη σε κοιτάζει, υπάρχει και το συλλογικό υποκείμενο. Άρα μιλάμε για μια δυναμική και αέναη διαδικασία», μας απαντά. Στο βιβλίο του καταπιάνεται με το θέμα μέσα από σπουδαίους στοχαστές όπως ο Ανρί Λεβέβρ και ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ: «“Περιβαλλόμαστε από μια θάλασσα αυξανόμενης εξαθλίωσης”, έχει γράψει ο Χάρβεϊ και τη θεωρώ απίστευτη φράση. Γιατί περιγράφει ακριβώς αυτό που συμβαίνει και στην Αθήνα: μπορεί να έχεις μια ακμάζουσα περιοχή, δίπλα σε μία με χαμηλό βιοτικό επίπεδο. Όπως Κολωνάκι-Εξάρχεια ή Ακαδημίας-Μάρνη. Ο Χάρβεϊ το περιέγραψε εξαιρετικά: μπορεί να έχεις μια στεριά ευρωστίας, που να βρέχεται από μια θάλασσα εξαθλίωσης – που έχει άμπωτες και παλίρροιες και που ωστόσο ποτέ δεν αγγίζει στ’ αλήθεια την στεριά αυτή. Όμως, το κομμάτι αυτό της θάλασσας είναι πάντα πλειοψηφικό. Δηλαδή, μιλάμε για νησίδες ευρωστίας και τριγύρω μια θάλασσα εξαθλίωσης. Ακριβώς γι’ αυτό χρησιμοποίησα το θεωρητικό έργο των Λεβέβρ και Χάρβεϊ, καθώς και οι δυο λένε πως δεν μπορείς να αποκόψεις τα ζητήματα της πόλης από τα ζητήματα της οικονομίας, της πολιτικής και εν τέλει της κοινωνίας. Ρωτάω λοιπόν: διαπερνάει η τάση συσσώρευσης του κεφαλαίου τις διαδικασίες εξέλιξης της πόλης; Προφανώς! Και οι δύο αυτοί στοχαστές, με τις διαφοροποιήσεις τους, καταδεικνύουν του λόγου το αληθές».
Σε ποιον λοιπόν ανήκει μια πόλη, άρα και η καλλιτεχνική της παραγωγή και σε επίπεδο street art; «Στην Αθήνα το street art ξεκίνησε το ‘80 με αποκορύφωμα την προηγούμενη δεκαετία, από τη δολοφονία Γρηγορόπουλου και μετά. Μα δεν ήταν ποτέ μια “αλέρωτη” πόλη: είχε συνθήματα, πολιτικές διεκδικήσεις και αιτήματα σε τοίχους. Από κει και πέρα, θεωρώ πως η διακυβέρνηση μιας πόλης πρέπει να ταυτίζεται μόνο με την έννοια της τοπικής διοίκησης. Αλλά αυτή, ειδικά στην Ελλάδα και πόσο μάλλον στην Αθήνα, συνδέεται με την κεντρική διοίκηση. Πολλές φορές ο δήμαρχος Αθηναίων γίνεται ή προαλείφεται για αυριανός πρωθυπουργός. Επίσης, πολιτικές που θα περάσουν στο επίπεδο της κεντρικής εξουσίας πρώτα δοκιμάζονται σε επίπεδο δήμων. Από αυτό και μόνο κατανοούμε πόσο σημαντικά πρέπει να αξιολογούνται και να μελετώνται τα ζητήματα της πόλης… Όσο για την Αθήνα, τι να πούμε; Το τι συμβαίνει στην πόλη την τελευταία δεκαετία είναι η επιτομή αυτών που συζητάμε τώρα: μια σειρά ιδιωτικοποιήσεων ή συμπράξεων ιδιωτικού-δημόσιου τομέα (σε φύλαξη, καθαριότητα κ.ά.)»μ απαντά.
Οπότε, το φαινόμενο της street art εντάσσεται ή όχι σε παρόμοιες στρατηγικές; «Και εδώ έχουμε τον περίφημο όρο του “εξευγενισμού” (gentrification), που πλέον δεν αποτελεί παρά μηχανιστική μεταφορά και εφαρμογή στρατηγικών που έχουν εφαρμοστεί κυρίως σε Δυτική Ευρώπη και ΗΠΑ. Τι έγινε στη Νέα Υόρκη αρχές του ’80; Έλα να το δοκιμάσουμε στο Μεταξουργείο! Ο κοινός παρονομαστής αυτών των μηχανιστικών εφαρμογών είναι πως μιλάμε για μια εκδίωξη συγκεκριμένων πληθυσμών χαμηλότερων ταξικά στρωμάτων ή εισοδημάτων και το πέταγμά τους με τη βία (μια αόρατη, σκληρότατη οικονομική βία) σε άλλη περιοχή. Σε όλη τη δεκαετία του 2010 το είδαμε αυτό στον μέγιστο βαθμό. Μιλάμε για ένα “χρηματιστήριο περιοχών”. Εδώ μπαίνει και η “χρησιμοποίηση” της street art ανάλογα με τους στόχους», εξηγεί.
Η street art ως τουριστικό προϊόν…
Του λέμε πως μας έχει κάνει μεγάλη εντύπωση ότι κανείς έως τώρα δεν τον έχει ρωτήσει σε συνεντεύξεις του για τον Κ. Μπακογιάννη, που έχει καταστρέψει πολλά τέτοια έργα: «Αυτό που θέλει η εκάστοτε εξουσία είναι να αποκτήσει μια σχέση με το φαινόμενο της street art. Και στον βαθμό που μπορεί να βρει τρόπους, στρατηγικές και μεθόδους που η street art μπορεί να αναβαθμίζει την πόλη ως τουριστικό προϊόν, τότε θα επιδιώξει να την αξιοποιήσει… Τι φοβάται και τι δεν θέλει; Προφανώς την κριτική, που εν τέλει δεν μπορείς να την αποκόψεις, ό,τι κι αν κάνεις, από τη street art. Είναι δομικό και προσδιοριστικό της κομμάτι – ακόμη κι αν μιλάμε για έργα ανάθεσης. Πάντα θα υπάρχει ένα, έστω και στοιχειώδες, παραβατικό πρόσημο – αλλιώς είναι τελείως άνευρη. Η σημερινή διοίκηση στην Αθήνα επιχειρεί να σβήσει οτιδήποτε θεωρεί ότι “λερώνει” τη μόστρα της. Και αυτό έχει πλάκα, καθώς λίγα χρόνια πριν, το “λέρωμα” αυτό κωδικοποιήθηκε, κανονικοποιήθηκε και λανσαρίστηκε ως κυρίαρχο τμήμα του branding της Αθήνας στους παγκόσμιους τουριστικούς οδηγούς! Η συγκεκριμένη δημοτική διοίκηση ωστόσο κουβαλάει κάποια συντηρητικά χαρακτηριστικά που δυσκολεύεται να εγκαταλείψει. Άσε που οι συγκεκριμένοι είναι και σαλιάρηδες στον τρόπο που ενστερνίζονται στρατηγικές που έχουν εφαρμοστεί σε πόλεις του εξωτερικού… Πρέπει να διεκδικήσουμε το δικαίωμα στην πόλη. Και να σκεφτούμε τι σημαίνει δημόσιος χώρος. Γιατί, ξημερώματα Σαββάτου στη Βουδαπέστη, όλοι οι πιτσιρικάδες κατουράνε παντού και βρωμάει ο τόπος. Αλλά την άλλη μέρα, όλα έχουν καθαριστεί και δεν μυρίζει τίποτα. Αυτή είναι η διαφορά. Από την άλλη, έχουμε και κινήσεις και εδώ, που αξιοποιούν ένα δημόσιο πάρκο, που μπορείς να καθίσεις να πιεις τον καφέ σου, χωρίς να υπάρχουν τραπεζοκαθίσματα ιδιώτη», εξηγεί, για να καταλήξει:
«Λατρεύω την Αθήνα, έχει έντονο πολιτισμικό παλίμψηστο και ιδιαίτερη πολυπολιτισμικότητα – κάτι που η ίδια η πόλη δεν το έχει δει ακόμα. Είναι μια πόλη που μπορεί να γίνει πολύ τραχιά στην καθημερινότητά σου, αλλά αυτές οι δυσκολίες έχουν και θετικές αναγνώσεις: είναι άγρια μα και φιλόξενη. Το θέμα είναι πως πλέον γίνονται διάφορα πειράματα (όπως ο Μεγάλος Περίπατος) αλλά με τη δική μας τσέπη! Εν τω μεταξύ, το συγκεκριμένο “πείραμα” είναι πλήρως επιθετικό και πλήρως αποτυχημένο, ακόμη και επικοινωνιακά! Η Αθήνα είναι σε μια διαδικασία επαναλανσαρίσματος – και καλό είναι να το έχουμε αυτό υπόψη ως πολίτες και κάτοικοι αυτής της πόλης. Καθώς πάει να γίνει με εντελώς χυδαίους όρους».
⚫ INFO: Το βιβλίο «Τα μάτια της πόλης» κυκλοφορεί από τις Εντύποις Εκδόσεις και παρουσιάζεται σήμερα, στις 18.30, στον αύλειο χώρο του «Αθήνα 9,84» (Τεχνόπολη, Πειραιώς 100). Θα μιλήσουν οι Ευαγγελία Διαμαντοπούλου (καθηγήτρια ΜΜΕ, ΕΚΠΑ), Νίκος Βερβερίδης (ιδρυτής ελculture), Βαγγέλης «Dj Rico» Σερίφης (μουσικός, συνθέτης) και ο συγγραφέας.
