Η παραπάνω φράση είναι παραλλαγή ενός αποφθέγματος που διατύπωσε ένας από τους γνωστότερους ποιητές του 19ου αι, ο περιώνυμος Στεφάν Μαλαρμέ: Το Σύμπαν είναι φτιαγμένο για να καταλήξει σ’ ένα ωραίο βιβλίο. Αυτό το ωραίο και κλασικό βιβλίο, « Η Κόμη της Βερενίκης» αγαπητοί φίλοι, ξεπέρασε τα 100000 αντίτυπα και δημιούργησε ένα ρεκόρ, μια κορύφωση πνευματική, ένα φιλοσοφικό πόνημα με πάμφωτες εικόνες. Αυτά τα 100000 αντίτυπα λάμπουν πλέον στον έναστρο ουρανό. « Η «Κόμη της Βερενίκης» είναι μια μικρή ομάδα αστεριών, με ασθενική ως επί το πλείστον φωτεινότητα που πλέον φωτίζεται και με το φως 100000 νέων αστεριών προκαλώντας θαυμασμό στους ειδικούς των αστρονομικών φαινομένων αλλά και των εκδόσεων.. Ένα βιβλίο γραμμένο με αγάπη. Με αγάπη για τον άνθρωπο και το σπίτι του, τη Γή μας. Είχαν δίκιο που έβαλαν την αγάπη στα βιβλία. Ίσως γιατί η αγάπη δεν θα μπορούσε να ζει πουθενά αλλού παρά μόνο στα βιβλία. Ουίλιαμ Φώκνερ.
Είναι σπουδαιότερο να γράψεις ένα βιβλίο που θα ξεπεράσει τα 100000 αντίτυπα παρά να γράψεις 100 βιβλία που κανένα δεν θα επαναλάβει την αρχική, πρώτη του έκδοση.
Όσοι έχουμε την τύχη να γνωρίζουμε καλά τον Γιώργο Γραμματικάκη διαπιστώνουμε χωρίς καμιά δυσκολία πόσο απολαμβάνει τη χαρά της φιλίας, της συνύπαρξης και της προσφοράς, τη χαρά της γνώσης, της έρευνας και της επιστήμης, της δημιουργίας και της σπουδής. Κινείται στον χώρο της ποιότητας και της απλότητας.
Τι μαθαίνουμε από το βιβλίο του Γιώργου Γραμματικάκη « Η Κόμη της Βερενίκης» και ποιες απορίες μας λύνονται. Παρακάτω μεταφέρω, σχεδόν αυτολεξεί, τα περιεχόμενα, όπως τα παραθέτει ο συγγραφεύς στις πρώτες σελίδες του βιβλίου.
-Μαθαίνουμε για το Σύμπαν και την εκρηκτική του γένεση καθώς επίσης και τη μορφή που έχει σήμερα το Σύμπαν. Η σημερινή εικόνα του Σύμπαντος ήταν και είναι Res nullius- κάτι που δεν ανήκει σε κανένα. Για τα φτωχά και περιορισμένα ανθρώπινα μέτρα είναι ο αιώνιος θησαυρός που ανήκει σε όλους αλλά δεν είναι ιδιοκτησία κανενός.
Η εικόνα του Σύμπαντος, είναι η πρωταρχική, η συνεχής και απόλυτη σταθερά του ανθρώπου κατά τη διάρκεια της ζωής του.
Ο Πτολεμαίος δημιούργησε ένα σύμπαν που διήρκεσε 1000 χρόνια. Ο Κοπέρνικος δημιούργησε ένα σύμπαν που διήρκεσε 400 χρόνια. Ο Αϊνστάιν δημιούργησε ένα σύμπαν που δεν μπορώ να σας πω πόσο θα διαρκέσει. Τζωρτζ Μπέρναρ Σω.
-Μαθαίνουμε για τη Μεγάλη Έκρηξη και γιατί πιστεύουμε ότι έγινε πράγματι. Από τον μύθο στην επιστήμη. Το άπειρα μικρό και το απέραντα μεγάλο. Μοναχικά αστέρια και κοινωνικοί γαλαξίες. Δυο παράλληλες που συγκλίνουν.
– Μαθαίνουμε για το Σύμπαν και την εξέλιξη του.
– Μαθαίνουμε για την ύλη και τις δυνάμεις που επικρατούσαν στο πρωτογενές Σύμπαν. Για τις θεμελιώδεις δυνάμεις του κόσμου, την ενοποίηση των αλληλεπιδράσεων, τον πρώτο χρόνο και τις πρώτες στιγμές της γένεσης του κόσμου, τις πρώτες ανάσες της κοσμογονίας. Ισχύουν τα ρηθέντα; Αν θες κάτι με όλη σου την ψυχή, το Σύμπαν θα συνωμοτήσει για να σε βοηθήσει να το πετύχεις, όπως είπε ο Γκαίτε ή ότι:
Το σύμπαν είναι σαν ένα τεράστιο ταχυδακτυλουργικό κόλπο και οι επιστήμονες προσπαθούν να καταλάβουν πώς το κάνει αυτό που κάνει όπως ισχυρίστηκε ο Αλβέρτος Αϊνστάιν
-Μαθαίνουμε τα δομικά στοιχεία του Σύμπαντος, τους δομικούς λίθους που γράφει ο συγγραφέας, επεξηγώντας ότι πρόκειται για τα έσχατα συστατικά της ύλης. Τι είναι η διαστολή του Σύμπαντος, τι είναι η διαστολή της διαστολής, η συνεχής διόγκωση που δημιουργεί το «πληθωριστικό» Σύμπαν;
-Μαθαίνουμε για το πώς γεννιέται ένα άστρο, πώς έγιναν οι γαλαξίες, για τον ήρεμο θάνατο ενός μικρού αστεριού σε αντίθεση με τον εκρηκτικό θάνατο ενός μέγιστου άστρου.
-Μαθαίνουμε για τη σιωπηλή γένεση της ζωής στο πάμφωτο σκηνικό του σύμπαντος κόσμου, μέσα στο φιλικό και φιλόξενο ηλιακό μας σύστημα που περιλαμβάνει τη Γη μας, αυτόν τον ιδιόμορφο, αλλά κατάλληλο πλανήτη με την ανθρώπινη παρουσία και εξέλιξη των ζωικών ειδών. Η Γη μας, το ιδιαίτερο ενδιαίτημα μας, το ανθρώπινο λίκνο, το σπίτι μας, το οικοδόμημα μας. Ένα οικοδόμημα δεν γίνεται σπίτι παρά μόνο όταν περιέχει τροφή και φωτιά για το μυαλό και για το σώμα. Βενιαμίν Φραγκλίνος.
-Μαθαίνουμε γιατί ο άνθρωπος είναι παρών στο κοσμικό παιχνίδι και στο συμπαντικό γίγνεσθαι. Ο συγγραφέας μας μιλά για την ιδιαιτερότητα του ανθρώπου, για το μηχανισμό της εξέλιξης, για τον ανθρώπινο πολιτισμό, για τις εξωγήινες υποθέσεις, για την ανθρωπική αρχή ή την ύπαρξη σκοπιμότητας στο Σύμπαν μέσα από τη συνείδηση του εαυτού μας και του Όλου.
-Μαθαίνουμε για τις απειλές στην ατμόσφαιρα, τις απειλές τις πυρηνικές, τον υπερπληθυσμό που ωθούν τον άνθρωπο και τη Γη σε μεταίχμιο που θυμίζει την τραγικά αρχετυπική, πρώτη μητέρα της ελληνικής μυθολογίας Γαία.
Η φιλοσοφική σκέψη διαδέχεται την κοσμική- συμπαντική σκέψη του συγγραφέα στα δύο τελευταία κεφάλαια του βιβλίου που επιγράφονται: Ο θάνατος της ζωής και Η δοκιμασία ενός πολιτισμού.
Έτσι τελειώνει ο κόσμος: όχι με μια θεαματική έκρηξη αλλά με έναν λυγμό. Τ.Σ. Έλιοτ.
Η Κόμη της Βερενίκης είναι ένα ποίημα της ελληνιστικής εποχής που γράφτηκε από τον Καλλίμαχο.
Εκείνος που των ουρανών τ΄αμέτρητα είδε φώτα
Και ξέρει πότε θ΄ανατείλουν και θα δύσουν,
Πώς σκοτεινιάζει η φλογερή λάμψη του γρήγορου ήλιου,
Πώς χάνονται οι αστερισμοί και βγαίνουν άλλοι,
Πώς η Σελήνη πάει κρυφά προς το βουνό της Λάτμου,
Όταν η αγάπη από τα ύψη την καλεί στη γή,
Αυτός, ο Κόνων, μ΄είδε στον αιθέρα, μες στη νύχτα,
Πλεξούδα απ΄τα ξανθά μαλλιά της Βερενίκης,
να λάμπω! Σ΄όλους τους Θεούς εκείνη μ΄είχε τάξει
Τείνοντας ικετευτικά τα ωραία της χέρια,
Τότε που ο άντρς της απ΄τον υμέναιο ξαναμμένος,
Έφευγε προς των Ασσυρίων τη γή, να την κουρσέψει..
Και τότε σ΄όλους τους θεούς , για χάρη του αδελφού σου,
μ΄έκανες τάμα με πολλές θυσίες ταύρων,
για να ΄ρθει πίσω γρήγορα και την Ασία να υποτάξει.
Κ΄ήρθε κι αυξήθηκαν οι χώρες της Αιγύπτου,
Όλα έγιναν! Και στο ναό των θεών εγώ δοσμένη,
καινούργιο χάρισμα, το τάξιμο εκπληρώνω.
χωρίς να θέλω απ΄τα μαλλιά σου, ρήγισσα, έχω φύγει,
χωρίς να θέλω στο κεφάλι σου όρκο παίρνω,
(άχ, να πεθάνει όποιος σ΄εκείνο ψεύτικο όρκο κάνει),
Στο μέταλλο όμως ποιος μπορεί ν΄αντισταθεί;
Οι άλλες πλεξούδες οι αδερφές μου κλαίγαν και μ΄αναζητούσαν,
Όταν του Αιθίοπα Μέμνονα το αδέρφι,
με φτερούγες που πάλλονταν ωθώντας τον αέρα,
ήρθε μετέωρο, τ΄άλογο της Αρσινόης!
Με παίρνει και μεσ΄απ΄του αιθέρα τις σκιές πετώντας
ψηλά με φέρνει και στης θεάς τα γόνατα αλαφρά μ΄αφήνει.
Ναι, η Αφροδίτη του Ζεφύριου άκρου τ΄άλογο είχε στείλει
(που έχει στ΄ακροθαλάσσι του Κανώπου το ναό της)
για να μην είναι στου ουρανού του ορθού τα μύρια φώτα
μόνο τ΄ολόχρυσο στεφάνι της Αριάδνης,
αλλά κ΄εγώ πάνω απ΄τα ύψη αυτά να λαμπυρίζω,
δώρο ιερό απ΄το ξανθό σου το κεφάλι.
Υγρή απ΄τη δρόσο στα παλάτια των θεών ως μπαίνω, αστέρι
καινούργιο με τα΄αρχαία μαζί με βάζει τ΄άστρα,
και της Παρθένας και του Λιόντα τ΄άγριου γειτονεύω
τώρα τα φώτα, με της Καλλιστώς κοντά τ΄αστέρια,
και προς τη δύση στρέφομαι οδηγός του οκνού Βοώτη
που αργά πολύ βυθίζεται στον Ωκεανό.
Μα κι αν τη νύχτα ανάερα πόδια των θεών μ΄αγγίζουν,
κι αν το πρωί η λευκή Τηθύς με ξαναπαίρνει,
(Ραμνούσια κόρη, όσα θα πω χωρίς θυμό ας τ΄ακούσεις,
δεν θα την κρύψω την αλήθεια εγώ από φόβο,
όχι, και τ΄άλλα τ΄άστρα ολόγυρά μου ας ψιθυρίζουν
για να μην πω όσα σκέπτομαι και θέλω),
δε χαίρομαι τόσο γι΄αυτά όσο πικρή είν΄η θλίψη
που είμαι μακριά απ΄το κεφάλι της κυράς μου.
Μα όταν εσύ, βασίλισσα, κοιτάζοντας τα΄αστέρια
λατρεία στην Αφροδίτη θα προσφέρεις με λαμπάδες
και με σπονδές μυρωδικών για με που ήμουν δική σου,
χωρίς φειδώ τα δώρα σου να’ ναι παρακαλώ.
Τί θέλω εγώ στους ουρανούς; Μαλλί της Βερενίκης πάλι ας γίνω,
και ο Ωρίων ας πάει να λάμπει πλάι στον Υδροχόο.
Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Παλίμψηστον» που εκδίδει η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη Ηρακλείου και συμπεριελήφθη στο βιβλίο του Γιώργου Γραμματικάκη «Η κόμη της Βερενίκης»
Η Κόμη της Βερενίκης είναι ένα ποίημα της ελληνιστικής εποχής που γράφτηκε από τον Καλλίμαχο, κορυφαίο πνευματικό άνθρωπο της ελληνιστικής περιόδου. Βασίζεται σε μια αληθινή ιστορία που αφορά την Βερενίκη, γυναίκα του βασιλιά Πτολεμαίου Γ΄, του Ευεργέτη. Η πανέμορφη Βερενίκη, τρία χρόνια μετά το βασιλικό γάμο της, το 246 π.Χ., αναγκάστηκε να αποχωριστεί τον σύζυγό της που ηγήθηκε της εκστρατείας της Αιγύπτου κατά των Σελευκιδών. Η Βερενίκη ικέτευσε την Αφροδίτη και της έταξε να της αφιερώσει την ξανθιά της κόμη ώστε ο αγαπημένος της σύζυγος να επιστρέψει σώος. Ο σύζυγός της επέστρεψε σώος και η Βερενίκη έκοψε τα υπέροχα μαλλιά της και τα πήγε στο ναό της Αφροδίτης. Την επομένη ημέρα η πλεξούδα είχε εξαφανιστεί από τον βωμό που είχε αποτεθεί. Ο βασιλιάς Πτολεμαίος ζήτησε εξηγήσεις και ο αστρονόμος Κόνων ο Σάμιος είπε ότι η θεά Αφροδίτη έκανε δεκτή την αφιέρωση της πιστής Βερενίκης και τοποθέτησε την πλεξούδα σ` ένα ουράνιο αστερισμό. Στην Κόμη της Βερενίκης του Καλλίμαχου συνυπάρχουν η μυθολογία, η ποίηση, η λογοτεχνία, η αστροφυσική.
Μας λέει ο Γιώργος Γραμματικάκης: « Η «Κόμη της Βερενίκης» είναι μια μικρή ομάδα αστεριών, με ασθενική ως επί το πλείστον φωτεινότητα, που περικλείεται από τους αστερισμούς του Λέοντος, του Βοώτη και της Μεγάλης Άρκτου. Για τους παρατηρητές του Βορείου Ημισφαιρίου, η «Κόμη της Βερενίκης» μεσουρανεί τον Μάιο. Έτσι, κατά τις καθαρές νύχτες της Ανοίξεως, ακόμη και με γυμνό μάτι είναι δυνατόν να διακρίνει κανείς καμιά δεκάδα από τα αστέρια της. Παρ’ όλο που επίσημα καταγράφηκε ως αστερισμός από τον σπουδαίο Δανό αστρονόμο Tycho Brahe τον 17ο αιώνα, η «Κόμη της Βερενίκης» συνοδεύεται από έναν παλαιότατο μύθο. Οι τρόποι που ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τη δομή και τη λειτουργία του Κόσμου ανακλώνται σε κάθε μεγάλο πολιτισμό ή σε κάθε θρησκεία και σφραγίζουν τη φιλοσοφία, τους μύθους και τις ποικίλες μορφές τέχνης»
*Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
