Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία, ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής. Σήμερα η Μαρία Κουγιουμτζή απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.
● Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;
Αυτό μάλλον άλλοι πρέπει να το εντοπίσουν και να το επισημάνουν. Πάντως το πρόσφατο, Νύχτες Πυρετού, είναι διαφορετικό, πιο ανοιχτό στην καθημερινότητα, πιο τρυφερό και πολυεπίπεδο.
● Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;
Η παιδική μου ηλικία, τα τραύματα, το κοινωνικό περιβάλλον, η πολιτική, η βία, ο παραλογισμός και η ανηθικότητα του πολέμου, η φτώχεια, η ασυδοσία των ισχυρών, η εκμετάλλευση των αδύναμων. Ο κινηματογράφος παίζει μεγάλο ρόλο στη διαδικασία της γραφής. Τα πρόσωπα κινούνται πολλές φορές θεατρικά και σε σκηνές που θυμίζουν Μπέργκμαν κυρίως.
● Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;
Οχι. Δεν συνέβη. Χωρίς αυτό να σημαίνει τίποτα περισσότερο.
● Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου.
Το έγκλημα και τιμωρία (Ντοστογιέφσκι), η Δίκη (Κάφκα), Πόλεμος και πόλεμος (Κρασναχορκάι).
● Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;
Φυσικά. Πιστεύω στις καλοπροαίρετες αρνητικές κριτικές γιατί αναγκάζομαι να σκεφτώ, να σκαλίσω, να αναλύσω, για να υπερασπιστώ το βιβλίο. Να καταλάβω κι εγώ η ίδια τι έχω κάνει.
● Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή του;
Ο Βιζυηνός από τους παλαιότερους, Βαλτινός, Γιώργος Χειμωνάς και Ζατέλη από τους νεότερους.
● Σήμερα, υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;
Νομίζω πως πάντοτε υπήρχαν, αλλά σε πολύ στενό κύκλο σήμερα. Δεν έχω καλύτερες πληροφορίες, παρά μόνο γενικά, για τα διαφορετικά ρεύματα που ακολούθησαν ομάδες Ελλήνων συγγραφέων, πρώτη και δεύτερη μεταπολεμική γενιά, μεταπολιτευτικοί, ρεαλιστές, υπερεαλιστές, κ.λπ. Βέβαια ποτέ δεν κατόρθωσαν να πρωτοτυπήσουν και να εξαπλωθούν παγκόσμια όπως οι γενιές των Αμερικανών, των Γάλλων, των Αγγλων και φυσικά των Ρώσων, οι οποίοι διαμόρφωσαν το πνευματικό κλίμα της εποχής τους. Σήμερα σύγχρονοι, μοντέρνοι και μεταμοντέρνοι κάνουν την εμφάνισή τους, κυρίως ποιητές. Νομίζω πως η ποίηση τώρα έχει σπάσει τα δεδομένα.
● Για ποιο λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας, εκτός συνόρων, είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;
Κυρίως η θεματική αναφορά μέσα στον περιορισμένο ελληνικό και ιδεολογικό χώρο. Φυσικά υπάρχουν οι εξαιρέσεις κι αυτές μεταφράζονται. Κυρίως η Ποίηση με τα δυο Νόμπελ έχει ξεφύγει από τον κανόνα. Φυσικά το φτωχό μας κράτος δεν έχει δυνάμεις για να το επιδιώξει και ίσως ούτε ενδιαφέρον.
● Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;
Ναι. Νομίζω πολύ. Τα διηγήματά και το προηγούμενο μυθιστόρημα που έγραψα σχεδόν δονούνται από το πολιτικό γίγνεσθαι. Δεν γίνεται αυτό που συμβαίνει γύρω μας, δίπλα μας, στον κόσμο με τους πολέμους, τους πρόσφυγες, τους μετανάστες, τα αμέτρητα θύματα των πολέμων και η θέα των νεκρών παιδιών να μας αφήνει ατάραχους και αμέτοχους. Ο ασίγαστος πλουτισμός των ολίγων σε βάρος των πολλών. Η παραπληροφόρηση, το σφυροκόπημα των μέσων, η ανεργία, το καθημερινό τρέξιμο που σε μετατρέπει σε εργαλείο και καταναλωτή. Αυτό «το ανεύθυνο του κόσμου» που είπε και η σπουδαία Δημουλά.
● Σας απασχολεί αν, μετά θάνατον, θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;
Θα ήθελα να θυμούνται τα βιβλία, όχι εμένα. Χωρίς να ελπίζω φυσικά σε κάτι τέτοιο. Εκτός των άλλων υπάρχει πληθώρα βιβλίων, που είναι περισσότερα κι από τα έντομα.
Η Μ. Κουγιουμτζή (Θεσσαλονίκη, 1945) έχει γράψει τα βιβλία: Αγριο Βελούδο (2008) βραβείο Ουράνη της Ακαδ. Αθηνών και βραβείο περιοδ. «Διαβάζω», Γιατί κάνει τόσο κρύο στο δωμάτιό σου (2011), Κι αν δεν ξημερώσει; (2013), Ολα μπορούν να συμβούν μ’ ένα άγγιγμα (2016) Κρατικό βραβείο διηγήματος 2017, Νύχτες πυρετού (2020). Ολα κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καστανιώτη.
