• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 16.7°C / 20.0°C
    2 BF
    55%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    16°C 13.0°C / 17.8°C
    2 BF
    76%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 8.9°C / 17.8°C
    3 BF
    88%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 7.2°C / 11.0°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    78%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 12.0°C / 16.1°C
    1 BF
    50%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    1 BF
    50%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 3.3°C / 17.8°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 16.0°C
    2 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    2 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.0°C / 18.3°C
    2 BF
    94%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.7°C / 16.7°C
    1 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.6°C / 16.6°C
    2 BF
    77%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.0°C / 16.0°C
    2 BF
    48%
  • Λαμία
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.8°C
    3 BF
    48%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.2°C
    2 BF
    72%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 10.6°C / 17.2°C
    2 BF
    63%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.0°C / 16.1°C
    2 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.1°C / 16.1°C
    1 BF
    60%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    1 BF
    50%
Ο έμπειρος ιστοριοδίφης και ο άλλος Κολοκοτρώνης

Νίκος Πλατής

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο έμπειρος ιστοριοδίφης και ο άλλος Κολοκοτρώνης

  • A-
  • A+
«Τώρα, με την ευκαιρία της επετείου των 200 χρόνων από το 1821, η “Επανάσταση” θα γίνει η λέξη της χρονιάς. Οχι αυτή καθαυτή φυσικά, αλλά η μετα-αλήθειά της. Και όταν οι σερβιτόροι θα μαζεύουν τα κολονάτα ποτήρια, θα περιπέσει και πάλι σε αχρηστία…». Σε πείσμα αυτής της μετα-αλήθειας που εντοπίζει, ο Νίκος Πλατής συνέθεσε δύο εναλλακτικά «Κολοκοτρω­νέικα» λεξικά (Εκδόσεις των Συναδέλφων) με ιστορικά παζλ για το ’21 που φωτίζουν την αποσιωπημένη όψη του εθνικού αφηγήματο
Ακολουθήστε μας στο Google news

Είναι ο πιο εμβληματικός και μάλλον ο πιο δημοφιλής από τους πρωταγωνιστές του Εικοσιένα. Ο θρυλικός «Γέρος του Μοριά». O απόλυτος ήρωας της Επανάστασης στα σχολικά βιβλία. Οταν πέθανε στα 73 του, τη χρονιά που το νεοσύστατο ελληνικό κράτος απέκτησε το πρώτο του Σύνταγμα (1843), διαβάστηκαν μπροστά στο φέρετρό του 28 επικήδειοι. Και τώρα, τα απομνημονεύματά του Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής από τα 1770 έως τα 1836 που «…απομαγνητοφωνήθηκαν» από τον Γεώργιο Τερτσέτη (α’ εκδ. 1846), έγιναν η αφορμή για δύο εναλλακτικά «Λεξικά» τα οποία αναδεικνύουν αποσιωπημένες αλλά ουσιαστικές πτυχές του επίσημου αφηγήματος για τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Συγγραφέας τους, ο καταξιωμένος βετεράνος των πιο ευφάνταστων θεματικών «Λεξικών», ο Νίκος Πλατής, που ξεκαθαρίζει ανενδοίαστα: «Ο Κολοκοτρώνης δεν ήταν, δεν είναι, ο ήρωάς μου».

Το μικροΜέγα Κολοκοτρωνέικο κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 2019 και το αποδέλοιπο Κολοκοτρωνέικο στο τέλος του 2020 από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων. Γλαφυρά γραμμένα, με ζυγισμένες δόσεις ειρωνείας και χιούμορ, αυστηρά τεκμηριωμένα, διεισδυτικά και αλληλοσυμπληρούμενα, απευθύνονται στο ευρύτερο ανήσυχο και απαιτητικό κοινό και καταφέρνουν να μην έχουν καμία επετειακή διάσταση. Περιλαμβάνουν συνολικά περισσότερα από 400 λήμματα, που διαβάζονται σαν αυτοτελείς, συχνά συναρπαστικές, μικροϊστορίες. Και γίνονται ακόμη πιο ενδιαφέροντα επειδή πλαισιώνονται από ένα… φωτορεπορτάζ εποχής όλο εκπλήξεις που αναδύονται μέσα από πίνακες και σπάνια χαρακτικά ζωγράφων και περιηγητών.

Ο συγγραφέας παρακολουθεί τη Διήγησι του Κολοκοτρώνη, τις λέξεις, τις φράσεις, τις μνήμες, τα σχόλιά του, και την «αποκωδικοποιεί» με τη βοήθεια ειδικότερων πληροφοριών και άλλων ιστορικών μαρτυριών, π.χ. του Φωτάκου, του Κασομούλη, του Κανέλλου Δεληγιάννη, του Οθωμανού Μιρ Γιουσούφ Μπέη, του Αμερικανού εθελοντή Τζόναθαν Μίλερ κ.ά. Ετσι, εξερευνά την ανεπίσημη αλήθεια για τα προβεβλημένα και μη πρόσωπα και πράγματα, για τα πολεμικά γεγονότα και την καθημερινή ζωή, για τους τόπους, τα ήθη και την εξέλιξή τους, για την ιστορία και τη χρήση της, στα προεπαναστατικά, επαναστατικά και μετεπαναστατικά χρόνια. Και έτσι, αναδεικνύει τις συσκοτισμένες «λεπτομέρειες» του ηρωικού αφηγήματος του ’21, στο ελλαδικό και στο διεθνές τοπίο.

Το μικροΜέγα… επισημαίνει τις δύο Τουρκοκρατίες του Μοριά (με αφετηρία τα έτη 1458 και 1715) και την προτίμηση των Μοραϊτών στους Οθωμανούς παρά στους ενδιάμεσους κατακτητές Βενετσιάνους. Ανοίγει με το λήμμα Αγάλι(α), παραπέμποντας στη φυγή του Κολοκοτρώνη το 1806 όταν προσπαθούσε να περάσει απαρατήρητος στα Επτάνησα, για να γλιτώσει το κυνήγι των οθωμανικών αρχών. Και κλείνει με τη φράση Ως φίλοι πατρικοί, για τον αδελφοποιτό του Κολοκοτρώνη, τον Τουρκαλβανό Αλή Φαρμάκη, και για τη δύναμη της κληρονομικής φιλίας σε πονηρούς καιρούς.

Το αποδέλοιπο… δίνει περισσότερη έμφαση στις παρασιωπημένες και «ασιδέρωτες» όψεις του Εικοσιένα και ανοίγει με το λήμμα Αγγλία και τη φιλοτουρκική πολιτική της πλέον ιμπεριαλιστικής από τις Δυνάμεις, μέχρι που επένδυσε στο ελληνικό ζήτημα και έδωσε με το αζημίωτο τα δάνεια που στήριξαν την Επανάσταση. Κλείνει με την εύστοχη παρομοίωση του Κολοκοτρώνη Ως ψάρι στο δίκτυ, για την «ελληνική ελευθερία» που «σπαράζει εις πολλούς κινδύνους ακόμη».

Η ματιά του Πλατή είναι λοξή και υποψιασμένη αλλά όχι λαϊκίστικη ούτε συνωμοσιολογική, ενδεχομένως λιγότερο αναλυτική-ερμηνευτική και λιγότερο πολιτική από εκείνη ειδικευμένων ιστορικών της περιόδου, αλλά ποτέ απλουστευτική ούτε ουδέτερη, και πάντα με το πρόταγμα της αλήθειας για το χθες και της ενδοσκόπησης για το σήμερα. Ως πότε, αναρωτιέται, η ελληνική κοινωνία θα προτιμά να συνδέει τα Δερβενάκια (26/7/1822) και όχι τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου (20/10/1827) με την επιτυχία της Επανάστασης του ’21;

«Δεν είμαι ιστορικός, είμαι όμως έμπειρος ιστοριοδίφης», εξηγεί ο Πλατής στην «Εφ.Συν.». «Τα τελευταία 25 χρόνια έχω συγγράψει περισσότερα από δέκα θεματικά λεξικά, βασικό συστατικό των οποίων είναι η Ιστορία. Κανείς ποτέ δεν έχει αμφισβητήσει την ιστορική τους αξιοπιστία. Ενα από τα κύρια ατού μου είναι η έγκυρη και πλούσια βιβλιογραφία. Στο αποδέλοιπο Κολοκοτρωνέικο καταλαμβάνει 10 σελίδες».

Ειδικότερα, στο αποδέλοιπο… ο συγγραφέας παίρνει ρητά αποστάσεις από τον Κολοκοτρώνη. Κυρίως του καταλογίζει ότι στα απομνημονεύματά του θολώνει τα νερά για τη δραστηριότητά του πριν από την Επανάσταση, καθώς και ότι αποσιωπά τη συνυπαιτιότητά του για την εξόντωση των Μοραϊτών κλεφτών, με θανάσιμο κυνήγι που συναποφάσισαν η Πύλη (με φιρμάνι) και το Πατριαρχείο (με φρικτό αφορισμό) και υποστήριξαν οι προεστοί, ύστερα από δική του άστοχη ενέργεια. Σε σύμπραξη με τον καπετάν Γιώργα Κοσμά είχαν προκαλέσει το βαθύ εκκλησιαστικό κατεστημένο, όταν αιχμαλώτισαν το 1805 για λύτρα και καταεξευτέλισαν τον πρωτοσύγκελο Ανδριανόπουλο, έναν μεγαλοπαπά που συγκέντρωνε από τις εκκλησίες έναν δασμό τύπου… copyright που πλήρωναν στο Πατριαρχείο.

Χωρίς περικεφαλαία

Στο μεγαλύτερο μέρος του βίου του, ο Κολοκοτρώνης «ήταν ληστοκλέφτης και κάπος», σημειώνει ο Πλατής, και «βιοποριζόταν ληστεύοντας τους ατυχείς ομοθρήσκους του (συνήθως τους ανήμπορους φτωχούς χωριάτες) ή πουλώντας τις υπηρεσίες του ως πιστολάς σε «κονζαμπασήδες» του Μορέως». Στη διάρκεια της Επανάστασης του αναγνωρίζει ότι ήταν ένας «Βοναπάρτε του άτακτου πολέμου με γεωστρατηγική σκέψη», ωστόσο στο σχετικό λήμμα σημειώνει ότι «δεν τα πήγε καλά» ως αρχιστράτηγος του Αγώνα (μετά το 1822), ότι ήταν άφιλος και «αγνοούσε την έννοια της συντροφικότητας».

Με την ίδια έγνοια για την ιστορική αλήθεια, το βιβλίο ανοίγει με την εικόνα του άλλου, του αποσιωπημένου, Κολοκοτρώνη. Εχει μακριά ψαρά μαλλιά και ξυρισμένο το εμπρός της κεφαλής α λα αρβανίτα, για να προφυλάσσεται στις μάχες σώμα με σώμα, και είναι ντυμένος με τζοπάνικη καπότα. Φορά το χαρακτηριστικό αρβανίτικο φεσάκι, αντί για την περικεφαλαία των αρχετυπικών απεικονίσεών του η οποία καθιερώθηκε το 1884, όταν ο γλύπτης Λάζαρος Σώχος, που φιλοτέχνησε τον γνωστό ανδριάντα του, κλήθηκε να ρετουσάρει επί το ελληνικότερον τη μορφή του.

Ο Πλατής άρχισε να γράφει τα Κολοκοτρωνέικα το 2011 και τώρα σχολιάζει: «Διαπίστωσα πως το ’21 δεν είχε και τόσο εθνοτικό πρόσημο και απελευθερωτικό χαρακτήρα όσο μας λένε πολλοί ιστορικοί. Δεν ήταν μια λαϊκή επανάσταση. Ο λαός σύρθηκε διά της βίας στις περισσότερες μάχες. Ηταν μια επανάσταση που έκαναν οι πλούσιοι Ρωμιοί διεκδικώντας όλο τον πλούτο και την αποκλειστική εξουσία του ελλαδικού χώρου. Ηταν η Επανάσταση των κοτζαμπάσηδων, των καραβοκύρηδων και των πλούσιων εμπόρων. Πέτυχε».

Σπουδαίοι αλλά δεν έγιναν σύμβολα

Από το 1996 με το Πεζικό Οικολογικό Λεξικό, έπειτα με το Black Out/Το Μαύρο Λεξικό, με το Αθωνικό Λεξικό, το Γατικό Λεξικό κ.ο.κ., τα Λεξικά του Πλατή είναι ιστορικά, εγκυκλοπαιδικά, κοινωνιολογικά, βιογραφικά, χιουμοριστικά, αλλά και πάντα προσχηματικά. Το Μπαχαρικό Λεξικό (2003) αφηγούνταν και την ιστορία της αποικιοκρατίας. Το Ουαλικό λεξικό του σεξ (2007) αφηγούνταν και την ιστορία της άρχουσας τάξης. Ετσι τα Κολοκοτρωνέικα αφηγούνται και πολλά από εκείνα που ο επίσημος εορτασμός των 200 χρόνων θα «ξεχάσει».

Ποιοι είναι λοιπόν οι «φυσικοί ήρωες» που ο Πλατής ξεχωρίζει, αντί για εκείνους που έγιναν «σύμβολα» για να εξυπηρετήσουν το εθνοπατριωτικό μάρκετινγκ; Ο Φωτάκος και ο Λογοθέτης. Αλλά και οι Φιλέλληνες από ιδεολογία (και όχι από οικονομικό συμφέρον) Βιντσέντζο Γκαλλίνα και Αντόνιο Φιγκέιρα ντ’ Αλμέιδα.

Ο Φωτάκος (Φώτιος Χρυσανθόπουλος) ήταν Φιλικός και έγινε ο αγιουτάντες (γραμματικός, υπασπιστής) του Κολοκοτρώνη και συγγραφέας του δίτομου έργου Απομνημονεύματα περί της Ελληνικής Επαναστάσεως. «Ενας από τους ελάχιστους αγνούς ιδεαλιστές αγωνιστές της Επανάστασης του 1821. Για την προσφορά του στον Αγώνα δεν ζήτησε (και δεν πήρε) κάποιο τιμητικό πόστο ή σύνταξη». Μετά την Ανεξαρτησία, εγκαταστάθηκε στην Τριπολιτζά, εργάστηκε ως γεωπόνος και ξόδεψε ό,τι κληρονόμησε «βοηθώντας οικογένειες αγωνιστών που υπέφεραν από τη φτώχεια».

Ο Γιώργης Λυκούργος Λογοθέτης ήταν ο πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης της Σάμου κατά την Επανάσταση, «ο δημοκρατικότερος όλων», με «τα χέρια απολύτως καθαρά μέχρι τέλους». Δεν έφερε τους Σαμιώτες σε αδιέξοδο προκειμένου να πολεμήσουν, όπως έκαναν πολλοί κοτζαμπάσηδες του Μοριά. «Πριν κηρύξει την επανάσταση συνέταξε οργανικό νόμο και στρατιωτικό κανονισμό και τους έθεσε υπό την έγκριση του λαού. Ετσι δημιούργησε στη Σάµο ένα τοπικό αυτόνομο κράτος και πειθαρχημένο στρατό» και νίκησε πολλές φορές τις ισχυρές τουρκικές αποβατικές δυνάμεις.

Από την πλευρά τους, ο Ιταλός Γκαλλίνα, «διεθνιστής επαναστάτης», συμμετείχε καθοριστικά στη συγγραφή του πρώτου Συντάγματος που προέκυψε από την Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου. Ο Πορτογάλος Ντ’ Αλμέιδα, φρούραρχος στο Ναύπλιο, «αντιστάθηκε σθεναρά (και με απόλυτη επιτυχία) στις επίμονες προσπάθειες της γαλλικής πρεσβείας να προστατέψει και να φυγαδεύσει τον δολοφόνο του Καποδίστρια Γεώργιο Μαυρομιχάλη».

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Τι είδε ο Γιουσούφ Μπέης το 1821;
Η έκδοση του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών, με τη μελέτη της Σοφίας Λαΐου και του Μαρίνου Σαρηγιάννη και τη γλαφυρή μαρτυρία του Γιουσούφ Μπέη, παρουσιάζει πρώτη φορά με συστηματικό τρόπο την πρόσληψη της...
Τι είδε ο Γιουσούφ Μπέης το 1821;
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το «Σναφ» είχε χτυπήσει συναγερμό
Το μυθιστόρημά της Ελένης Γιαννακάκη «Σναφ» είναι μια γροθιά στο στομάχι για τη σεξουαλική βία και κακοποίηση που πάνε χέρι χέρι με το κυνικό πρόταγμα anything goes και το laissez faire της νεοφιλελεύθερης...
Το «Σναφ» είχε χτυπήσει συναγερμό
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το μωσαϊκό των ηρώων της γνώσης
«Μια ολόκληρη χώρα εξακολουθεί να γυρίζει γύρω από τις Πανελλαδικές» υπογραμμίζει η Σοφία Νικολαΐδου που έπειτα από βραβευμένα μυθιστορήματα, έγραψε ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο, το «Χρυσό βραχιόλι».
Το μωσαϊκό των ηρώων της γνώσης
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Ο “κανόνας” δεν έχει τίποτα το έμφυτο»
«Χωρίς εξαιρέσεις, η κανονικότητα αποκτά ολοκληρωτικό χαρακτήρα», υποστηρίζει ο ποιητς και ψυχαναλυτής Θανάσης Χατζόπουλος, με αφορμή το δεύτερο πεζογραφικό βιβλίο του «Ιστορικός Ενεστώς».
«Ο “κανόνας” δεν έχει τίποτα το έμφυτο»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πόσο ηθικό είναι το να κανιβαλίζεις τους συνανθρώπους σου;
Η Ελένη Γιαννακάκη εκπλήσσει για ακόμα μία φορά καθώς με το καινούργιο μυθιστόρημά της «Ρέκβιεμ για μια Οκτάβια» (εκδ. Πατάκης) προχωρά σε ένα οντολογικό σχόλιο για τη σημερινή πολιτική, κοινωνική, υπαρξιακή...
Πόσο ηθικό είναι το να κανιβαλίζεις τους συνανθρώπους σου;
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενοχες γερμανικές αλήθειες για την Ελλάδα
Συγγραφέας αιχμηρών αστυνομικών μυθιστορημάτων, ο Βόλφγκανγκ Σορλάου στρέφει τον φακό του στην καπιταλιστική κρίση, το πολιτικό έγκλημα, τον ναζισμό, τη γερμανική κοινωνία και τις αποσιωπημένες πτυχές του...
Ενοχες γερμανικές αλήθειες για την Ελλάδα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας