«Είμαι πιο μεγάλος και πιο αργός»

Υπάρχει χειρότερο από την πανδημία που μαστίζει τον πλανήτη; Φανταστείτε έναν κόσμο χωρίς διαδίκτυο, τα κινητά δεν λειτουργούν, οι οθόνες των υπολογιστών κενές, η τεχνολογία έχει καταρρεύσει… Το νέο, «προφητικό» όπως έχει χαρακτηριστεί, βιβλίο του Ντον ΝτεΛίλο με τίτλο «Η σιωπή» κυκλοφορεί σήμερα στην Ελλάδα, ταυτόχρονα με την Αμερική (εκδόσεις Gutenberg, μετάφραση: Ζωή Μπέλλα-Αρμάου) και παρασέρνει τον αναγνώστη στο σκοτεινό σπήλαιο των φόβων που γεννούν η επιστήμη, η τεχνολογία και ο έλεγχός τους από εξουσίες που ο άνθρωπος δεν ελέγχει.

Ο Αμερικανός πολυβραβευμένος συγγραφέας άρχισε να γράφει τη «Σιωπή» το 2018, πολύ πριν από την τρέχουσα πανδημία, αλλά η ατμόσφαιρα του έργου αποπνέει την ερήμωση που επικράτησε στους δρόμους του κόσμου, στη διάρκεια των πρώτων αυστηρών μέτρων για τον έλεγχο του ιού.

Αλλωστε, το τελευταίο κεφάλαιο γράφτηκε τον περασμένο Μάρτιο, όταν η Νέα Υόρκη, η πόλη όπου γεννήθηκε και ζει, μπήκε σε lockdown. «Ξεκίνησα από ένα όραμα που είχα με άδειους δρόμους στο Μανχάταν. Η αρχική ιδέα της σιωπής γιγαντώθηκε από πρόταση σε πρόταση, από το ένα κεφάλαιο στο άλλο», λέει ο συγγραφέας.

Στο νέο μυθιστόρημά του κυριαρχούν η απώλεια του πραγματικού χρόνου και της διαχείρισης της μνήμης, μια διαφορετική βίωση του περιβάλλοντος χώρου και των σχέσεων με τα πρόσωπα και τα πράγματα. Μια απότομη προσγείωση αεροπλάνου, ένα ανεξήγητο σβήσιμο της οθόνης της τηλεόρασης, και όλα χάνουν τον λογικό τους ειρμό.

Οι ήρωες δεν ξέρουν τι βλέπουν και τι σημαίνουν αυτά που βλέπουν, αν πρόκειται για κάποια μόνιμη κατάσταση, κι ένα επίπεδο εμπειρίας στο οποίο θα πρέπει να προσαρμοστούν, ή αν είναι απλώς ένα παράδοξο που σύντομα θα περάσει.

Φαντασία και πραγματικότητα σε έναν αγωνιώδη εναγκαλισμό, ο συγγραφέας, πάντως, μοιάζει καθησυχαστικός όταν τον ρωτούν αν το βιβλίο του είναι μια προειδοποίηση για την εξάρτησή μας από την τεχνολογία, που αυξήθηκε αναγκαστικά στην εποχή του Covid-19. «Είναι μυθοπλασία που τοποθετείται στο μέλλον», λέει ο ΝτεΛίλο, σε μια από τις σπάνιες συνεντεύξεις του στην εφημερίδα «Guardian». «Ολα άρχισαν με την ιδέα του Super Bowl»: πέντε άτομα διαφορετικών ηλικιών μαζεύονται σε ένα διαμέρισμα στο Μανχάταν για να δουν τον δημοφιλέστερο αγώνα αμερικανικού ποδοσφαίρου, αλλά οι εικόνες στην οθόνη κουνιούνται, παραμορφώνονται και μετά τίποτα… «Αναρωτήθηκα τι θα συνέβαινε αν η ενέργεια έπεφτε παντού, τίποτα δεν λειτουργούσε, ένα παγκόσμιο μπλακάουτ».

Πώς οδηγήθηκε στη «Σιωπή»; Δύο πράγματα ήταν καταλυτικά. Το πρώτο, όταν βρέθηκε σε ένα αεροπλάνο από Παρίσι για Νέα Υόρκη. «Υπήρχαν οθόνες κάτω από τα ντουλάπια με τις αποσκευές και στο μεγαλύτερο μέρος της πτήσης καθόμουν και τις κοιτούσα. Βρέθηκα να βγάζω ένα παλιό σημειωματάριο που κουβαλάω μαζί μου και να σημειώνω λεπτομέρειες που εμφανίζονταν στην οθόνη: εξωτερική θερμοκρασία, ώρα στη Νέα Υόρκη, ώρα άφιξης, ταχύτητα κ.ο.κ. Κοίταξα αυτό το σημειωματάριο όταν γύρισα στο σπίτι και έψαχνα πώς θα γινόταν το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου».

Το άλλο σημαντικό στοιχείο ήταν μια γερμανική έκδοση του 1912 με τη Θεωρία της Σχετικότητας του Αλμπερτ Αϊνστάιν. «Είναι ένα πολύ μεγάλο βιβλίο, και μεγάλο μέρος του είναι πολύ τεχνικό για μένα. Αλλά διάβασα ό,τι μπορούσα να καταλάβω στην αγγλική μετάφραση και μετά άρχισα να κοιτάζω κι άλλες εκδόσεις σχετικά με τη ζωή και το έργο του Αϊνστάιν, ο οποίος άρχισε να καταλαμβάνει το μυαλό μου… Ετσι έφτασα στη “Σιωπή”».

Ο 83χρονος ΝτεΛίλο δηλώνει πως «Δεν είμαι πιο μεγάλος και σοφός. Είμαι πιο μεγάλος και πιο αργός», όσον αφορά το γράψιμο. Δεν είναι εθισμένος στην τεχνολογία, γράφει σε μια παλιά Olympus γραφομηχανή του 1975. Και δεν ξεχνάει τις ιταλικές ρίζες του στο Μπρονξ, όπου επιστρέφει για να συναντηθεί στην παλιά του γειτονιά με τους φίλους με τους οποίους μεγάλωσε.