Από τον αμφίσημο τίτλο «Μάρτυρας ζωής» η νέα ποιητική συλλογή του Γιάννη Πλαχούρη (εκδ. Σ. Ι Ζαχαρόπουλος, Ιούνιος 2020), η 14η από το 1973, με ευρηματικά σχέδια και ζωγραφιές του Απόστολου Πλαχούρη, ορίζει εξαρχής το τοπίο που καλεί τον αναγνώστη να διασχίσει.
Ο «Μάρτυρας» λειτουργεί και με τις δυο ιδιότητές του. Και ως πολίτης που διαβεβαιώνει γεγονότα που εξελίσσονται στην Πολιτεία και ως άνθρωπος, που βασανίζεται για τις πεποιθήσεις του, δίπλα σε βολέματα, συνήθεια, χαύνωση καθημερινότητας, εφησυχασμό. Επισημαίνει κοινωνική εκτροπή, στα μέτρα συμφερόντων, που ευτελίζοντας τις ανθρώπινες, επιβάλλει τις δικές της εξουσιαστικές σχέσεις. Η ευθύνη παρόμοιας κατάστασης είναι ατομική, όχι συλλογική. Καθένας, που την αποδέχεται, ουσιαστικά τη συντηρεί, πλανημένος πως… ζει.
Η διαπίστωση έρχεται από ποιήματα βιωματικού και ιδεολογικού περιεχομένου. Περιγράφεται πώς η εμπειρία συγκρούεται συνεχώς με την εικονική πραγματικότητα και πώς οι ανθρώπινες ιδιότητες (αξίες, αισθήματα, λογική) αντιμετωπίζουν την απαξίωσή τους. Οι ληστές, που «πριν χρόνια έκλεψαν ζωή μου / τους άφησα πίσω τους ξαναβρίσκω εμπρός / ξέρουν καλύτερα από μένα τι υπόλοιπο είχαν αφήσει», καραδοκούν.
Η σύγκρουση μαζί τους για να είναι αποτελεσματική προαπαιτεί την αυτοπαραδοχή της πραγματικότητας. Ενα παράδειγμα, μεταξύ πολλών άλλων:
«Την εξίσωση 1 + 1 = όσο θέλει ο ταμίας, ότι σε κάθε ποίημα περιμένει πάντα ένα άγραφο ποίημα, το δάκρυ που κυλώντας στο χαρτί υπογράφει τη γνησιότητα των λέξεων και εικόνων, τους νεκρικούς διαλόγους εμπρός στην ομιλούσα χωρίς λόγο τηλεόραση (Η LED κυρτή οθόνη βγήκε λίρα / γύρισε το φλιτζάνι να σου πω τη μοίρα), τη χρησιμότητα αντικατάστασης του ατομικού πόνου με τον κοινωνικό (δεν έχω δάκρυα για κηδείες, τα ξόδεψα στις αίθουσες αναμονής)» γνωρίζοντας βέβαια πως και η θλίψη «όση απόμεινε/ θα χρειαστεί/ για εκείνο το φιλί/ στο τέλος του Δείπνου».
Η Τέχνη είναι το μάτι της συνείδησης, η μόνη αλήθεια που μπορεί να δει και ν’ αποκαλύψει το ψέμα. «Ασύμμετρο αφήστε με | με την Ποίηση | που έριξε στη ζωή μου το περιττό | και δεν αφήνει από το ποτήρι να πιω | τον τρόπο των λωτοφάγων».
Η ευκαιρία αντίδρασης υπάρχει σε όλα. Κάθε περιστατικό είναι σημαντικό, όλα ισοδύναμα σε αξία. Ο ζητιάνος στο φανάρι, η συνομιλία την Ανοιξη με τα φύλλα, ο παρατηρητής της χειμωνιάτικης νύχτας που δεν θα επιστρέψει το ξημέρωμα «στο παλιό με το γνώριμο κάδρο, κραυγούλα χαράς για την ασφάλεια της κορνίζας», ο όχλος των βατράχων με τους λασπωμένους συλλογισμούς απέναντι στο φιλί που λύνει μάγια, η ταβερνιάρισσα της Λευκάδας που «έγραφε στους λογαριασμούς δίστιχα με όσα της χρώσταγε η μέρα», συστήνονται ως διαρκείς αφορμές παραδοχής και αντίδρασης.
Πολύμορφη ποίηση, θεματικά και τεχνικά (ελεύθερος στίχος, ομοιοκαταληξία, ρυθμός τονικός, μουσικότητα από παρηχήσεις, συμφωνία της μορφής με το περιεχόμενό της) που αναζητά και ανατρέπει και θεωρεί ότι τίποτα δεν μπορεί να επιτευχθεί αν διακόψει τις σχέσεις με το περιβάλλον του.
Σε μια επανάληψη της γνωστή θέσης του Ρουσό που φαντάζει τρομακτικά επίκαιρη σχετικά με τους συμβολικούς κηπουρούς που επιχειρούν να διαμορφώσουν τους κήπους στα μέτρα τους ο Γιάννης Πλαχούρης πληροφορεί:
(…) Ρωτήστε τον Μαΐστρο, που έρχεται / από τους μακρινούς ανθότοπους τρικλίζοντας, /το αηδόνι που επιφώνημα θαυμαστικό / κατάργησε τους φράχτες/ υπάρχει κηπουρός που έκοψε κι έραψε ποτέ την Ανοιξη; Λαός που κέρδισε τις εξεγέρσεις του / χωρίς μεθύσι από γαρύφαλλα υπάρχει;
