Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενας αισιόδοξος σοσιαλιστής
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας αισιόδοξος σοσιαλιστής

  • A-
  • A+

Μόνο η πραγματικότητα μπορεί να μας μάθει

πώς την πραγματικότητα να αλλάξουμε

Μπέρτολτ Μπρεχτ

Το πολυσέλιδο αυτό βιβλίο αποτελεί έναν άθλο του συγγραφέα, προϊόν μακρόχρονης μελέτης, απόσταγμα διεισδυτικής ανάγνωσης της παγκόσμιας ιστορίας, με καθαρή ιδεολογία: υπέρ των κοινωνικών αγώνων των εργαζόμενων και εναντίον μιας δράκας, μιας ελίτ, που λυμαίνεται τον πλούτο του πλανήτη και ταυτόχρονα τον εξουσιάζει διά κτηνώδους βίας. Ο συγγραφέας βάλλει κατά εκείνων των θεωριών που θέλουν να δικαιολογήσουν την ύβριν αυτή της ανισότητας, αποδίδοντάς την στην πλεονεξία και την εγωιστική φύση του ανθρώπου.

Σημειώνει, ήδη, στην εισαγωγή: «Η οικονομική ανισότητα και γενικά τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης βαρβαρότητας δεν είναι γραμμένα στον γενετικό μας κώδικα με τη μορφή κάποιων ιδιαίτερων γονιδίων». Ας υποθέσουμε, λέει, ότι ο άνθρωπος είναι αρχομανής και πλεονέκτης, δεν πορεύεται όμως μόνο με αυτό το είδος ανθρώπου η ανθρωπότητα. Δίπλα σε αυτά τα χαρακτηριστικά, επιμένει, υπάρχουν άλλα, αυτά της στοργής, της αγάπης, της φιλίας, της αξιοπρέπειας, του αλτρουισμού, της αυτογνωσίας και της αυτοθυσίας, για τα οποία ο δικός μας Μένανδρος έγραψε πριν από δύο χιλιετίες: «Ως χαρίεν εστί άνθρωπος όταν άνθρωπος η».

Στην ουσία πρόκειται για τόλμημα, αφού ξεκινά από τις απαρχές, από την προϊστορία, διατρέχει τους ιστορικούς χρόνους, τους πρώτους πολιτισμούς, τις αυτοκρατορίες, σκοτεινούς, νέους χρόνους, Διαφωτισμό, κοινωνικές εξεγέρσεις σε όλη αυτή τη μακρά περίοδο και καταλήγει στις μέρες μας, βάλλοντας αδιαλείπτως κατά των σφαγέων της ανθρωπότητας, αναδεικνύοντας την ύβριν της ανισότητας και προτείνοντας τρόπους για την ανατροπή αυτής της βαρβαρότητας. Θα περίμενε κανείς να χαθεί μέσα σε αυτό το πέλαγος της ανάγνωσης ή να επιλέξει γενικότητες που συνάδουν με την ιδεολογία του. Ομως όχι. Με επιμονή και υπομονή διαβάζει τον διάλογο των σοφών που έχουν ωθήσει προς τα μπρος την ανθρωπότητα και φαίνεται να τον γνωρίζει καλά, αφού δεν διστάζει να πάρει σαφή θέση υπέρ του ενός ή του άλλου, της μιας θεωρίας ή της άλλης. Εχει σημασία πώς δαμάζει, πώς κατατάσσει, πώς στοιχειοθετεί τον όγκο όλων αυτών των πληροφοριών, πώς φιλτράρει το υλικό του και πώς μας το παραδίδει με απλό και εύληπτο τρόπο.

Κεφάλαιο δεύτερο [το πρώτο είναι εισαγωγικό -ενδιαφέρον]: Η πρωτόγονη κοινωνία. Κριτική περιήγηση από τότε που ο άνθρωπος απέκτησε την όρθια στάση, τη δίποδη βάδιση και απελευθερώθηκαν τα άνω άκρα με τη χρήση του αντίχειρα (Γκόρντον Τσάιλντ, Μόργκαν, Δαρβίνος, Μαρξ-Ενγκελς, Λούξεμπουργκ, Φρόιντ, Λεκατσάς), γένη, μητριαρχία, λατρεία, θρησκεία.

Κεφάλαιο τρίτο: Από την οικονομία του γένους στην πατριαρχική κοινωνία (Μπαχόφεν, Ερνεστ Μπόρνεμαν, Μαρξ-Ενγκελς συνεχώς, Αισχύλος, μεταρρύθμιση του Σόλωνα, αθηναϊκή δουλοκτητική δημοκρατία). Λεπτομερής περιγραφή, εμπεριστατωμένη και οξυδερκής.

Κεφάλαιο τέταρτο: Οι νομαδικοί λαοί. Κίνηση πληθυσμών στην Κιργισία και την Πρόσω Ασία, εξημέρωση των ζώων, από τα Ιμαλάια έως τα Πυρηναία. Προέλληνες. Αποθέωση της δουλοπαροικίας (είλωτες στη Σπάρτη, κλαρώτες και μινωίτες στην Κρήτη, κορυνοφόροι στη Σικυώνα, πενέστες στη Θεσσαλία, Μαριανδυνοί στον Πόντο, κυλλύριοι στις Συρακούσες. Εχει σημασία η επιμονή του συγγραφέα στον επαίσχυντο θεσμό της δουλείας. Με σθένος γράφει για τους Μακεδόνες, τον Φίλιππο και τον Αλέξανδρο. Παρότι αναγνωρίζει τη στρατηγική μεγαλοφυΐα του δεύτερου, τον κατακεραυνώνει όταν κάνει τον απολογισμό της εκστρατείας του στην Ασία. Κατέσφαξε τους καλύτερους φίλους του, αφάνισε με άγριο τρόπο ολόκληρες πόλεις (Θήβα [«αυτοί που λένε ότι σεβάστηκε το σπίτι του Πίνδαρου είναι ηθικολόγοι, παλιοί και νέοι ξεπεσμένοι καλαμαράδες»], Τύρος, Περσέπολη), κορύφωση του θεσμού της δουλείας στα βασίλεια του Αλέξανδρου. Συμπέρασμα του συγγραφέα ότι όλη αυτή η φρίκη που προκάλεσε η εκστρατεία, αντί να κλείσει την ψαλίδα της ανισότητας, τη γιγάντωσε. Αρα; Και κάτι που δεν το διαβάζεις εύκολα στην ελληνική παιδεία [προπαγάνδα, στην ουσία]: «...Οι Μακεδόνες προετοίμασαν το έδαφος για την επιβολή στην Ελλάδα, μα και στη Δύση ολόκληρη, μιας νέας ιδεολογίας και μιας νέας θρησκείας με έναν παντοδύναμο και δεσπότη θεό, που θέλει τους ανθρώπους δούλους του, μιας νέας θρησκείας που επιβάλλει την ανατολική παράδοση της απόλυτης υποταγής του αδύνατου στον δυνατό, και του υπηκόου στον ηγέτη δεσπότη».

Γιάννης Πελ. Λομβαρδάς

«Η ύβρις της ανισότητας» μέσα από την παγκόσμια ιστορία

Εκδόσεις Εντός, σελ. 939

Κεφάλαιο πέμπτο: Οι Εβραίοι. Το όνομά τους (Haribou) το οφείλουν στους Αιγύπτιους και σημαίνει ληστές και νομάδες της ερήμου. Προέρχονται από μητριαρχικά γένη αλλά στη συνέχεια ενώθηκαν στις 12 φυλές του Ισραήλ (ισραήλ σημαίνει ισχυρός). Πώς μέσα σε πέντε αιώνες μετατράπηκαν από νομαδικός σε γεωργικό-εμπορικό λαό.

Κεφάλαιο έκτο: Οι κοινωνίες στις όχθες του Νείλου. Μεσοποτάμιοι λαοί, Πέρσες. Κοινωνίες όπου ο ασιατικός τρόπος παραγωγής δημιούργησε μεγάλα χάσματα ανισοτήτων, όπως και στο Περού, στο Μεξικό, στην προαποικιακή Αφρική, στις Μυκήνες, στην Κνωσό κ.α.

Κεφάλαιο έβδομο: Η δουλοκτητική αυτοκρατορία των Ρωμαίων. Pax Romana, στρατηγοί, στρατιωτικός δεσποτισμός, κομμάτιασμα και διάλυση. Επικράτηση του χριστιανισμού, αρχής γενομένης από τον ευφυή και πολυμαθή Σαούλ (Παύλος).

Κεφάλαιο όγδοο: Η Νέα Ρώμη-Το θεοκρατικό και φεουδαρχικό Βυζάντιο. Ο εκχριστιανισμός αλλά και, προς, το τέλος, ο εξελληνισμός. Μεταφορά της αρχαιοελληνικής γραμματείας στην Ιταλία.

Κεφάλαιο ένατο, από τα πιο δυνατά του βιβλίου: Η Ευρώπη του Μεσαίωνα και της φεουδαρχίας. Βάρος δίνεται στην επανάσταση των χωρικών στη Γερμανία, «το μεγαλύτερο λαϊκό κίνημα στην ιστορία της Ευρώπης πριν από τη Γαλλική Επανάσταση», παρότι έμεινε στη σκιά της προτεσταντικής μεταρρύθμισης του Λούθηρου.

Κεφάλαιο δέκατο: Η απολυταρχία στην Ευρώπη και η επανάσταση στην Αγγλία. Ανοδος αστικής τάξης, Κρόμγουελ, επανάσταση ανολοκλήρωτη, που συνέβαλε εντούτοις στη γέννηση του γαλλικού Διαφωτισμού και στην έκρηξη της εκεί επανάστασης.

Κεφάλαιο ενδέκατο: Η μεγάλη Γαλλική Επανάσταση [«παρότι έγινε υπό τη σημαία της αστικής τάξης ήταν μια λαϊκή επανάσταση»], το κίνημα του Διαφωτισμού. Αφιερώνει πολλές σελίδες, ακριβολογώντας.

Κεφάλαιο δωδέκατο: Η βιομηχανική επανάσταση και ο καπιταλισμός-Αγγλία: η χώρα που γέννησε τον καπιταλισμό. Αφθονες πληροφορίες· ουτοπικοί σοσιαλιστές, Μαρξ-Ενγκελς [οι μεγάλες του αγάπες], Κομμούνα του Παρισιού, Πρώτη Διεθνής, δεύτερη βιομηχανική επανάσταση, η εποίκηση της Αμερικής [από τα πιο ελκυστικά κεφάλαια, ειδικά για το άγνωστο εν πολλοίς στην Ελλάδα αμερικανικό, ηρωικό, εργατικό κίνημα].

Κεφάλαιο δέκατο τρίτο: Ο πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος.

Κεφάλαιο δέκατο τέταρτο: Η Οκτωβριανή Επανάσταση-το πρώτο εργατικό κράτος. Δεν κρύβονται εδώ οι συμπάθειές του προς τον σοσιαλισμό· έτσι δικαιολογείται η ανάδειξη εκείνων των κειμένων που δεν στέκονται κριτικά απέναντι στις δίκες της Μόσχας. Ακολουθούν άλλα τέσσερα κεφάλαια για τον φασισμό, τον Β' Παγκόσμιο, τον Ψυχρό Πόλεμο και τη νίκη της αντεπανάστασης, για την κατάρρευση του σοσιαλισμού, αλλά και την ελπίδα.

Ενα αισιόδοξο, απροσδόκητα ευχάριστο, σοσιαλιστικό βιβλίο. «Δεν φτάνει η οργή για να αλλάξεις τον κόσμο», αποφαίνεται ο συγγραφέας. «Χρειάζονται -βάζει τον Μπρεχτ να λέει- πολλά τον κόσμο για να αλλάξεις: οργή κι επιμονή. Γνώση κι αγανάκτηση. Γρήγορη απόφαση, στόχαση βαθιά, ψυχρή υπομονή κι ατέλειωτη καρτερία. Κατανόηση της λεπτομέρειας και κατανόηση του συνόλου».


 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Στην υγειά ενός Κανάγια
Στις 19 Ιουλίου 2007, ο θρυλικός Αργεντίνος γελοιογράφος και συγγραφέας Ρομπέρτο ελ Νέγρο Φονταναρόσα έφυγε από τη ζωή, νικημένος από την αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση, το ρημάδι του ALS. Κάθε χρόνο έκτοτε,...
Στην υγειά ενός Κανάγια
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
Εξήντα χρόνια μετά τον θάνατο του ιδρυτή των εκδόσεων Γκοβόστη, η τρίτη γενιά, τιμώντας την μνήμη του, επανεκκινεί την παλιά σειρά «Ανατολή», την οποία είχε εγκαινιάσει τότε, στον περίφημο Μεσοπόλεμο, το...
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Από τον μύθο της ψυχικής ασθένειας στον μύθο της χημικής ίασης
Μία από τις ίσως πιο παράξενες ειδήσεις του 2004, στο Ηνωμένο Βασίλειο, ήταν αυτή της ανακοίνωσης μιας περιβαλλοντικής οργάνωσης ότι στο πόσιμο νερό της χώρας ανιχνεύτηκαν ίχνη του αντικαταθλιπτικού φαρμάκου...
Από τον μύθο της ψυχικής ασθένειας στον μύθο της χημικής ίασης
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η οιδιπόδεια τύφλωση του Φρόιντ στην Ακρόπολη
Στο βιβλίο του Ηλία Παπαγιαννόπουλου πραγματοποιείται ένα πολύ ενδιαφέρον εγχείρημα: μια φιλοσοφική και ψυχαναλυτική εντρύφηση στη νεοελληνική ταυτότητα, η οποία εξετάζεται για τη δική της αξία και όχι ως...
Η οιδιπόδεια τύφλωση του Φρόιντ στην Ακρόπολη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Παπαρούνες στα μάγουλα, ηλιοτρόπια στα μάτια
Από το πρώτο του κιόλας ποίημα ο Ελληνορουμάνος ποιητής Φλωρίν Γεωργίου μάς αποκαλύπτει την προσδοκία της δημιουργίας του, που δεν είναι άλλο τι από ένα μουσείο συναισθημάτων μέσα σε ένα ποιητικό βιβλίο.
Παπαρούνες στα μάγουλα, ηλιοτρόπια στα μάτια
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το ευεργετικό μυστικό
Η ιστοριούλα με την υπέροχη εικονογράφησή της, έτσι όπως παραδίδεται, αυθύπαρκτη, τους εκπροσωπεί άριστα μέσω του μεστού συναισθήματος που αφήνει πίσω της στο μυαλό των ενηλίκων, ενώ για τα μικρά παιδιά τα ως...
Το ευεργετικό μυστικό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας