Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο νονός του Μαγικού Ρεαλισμού
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο νονός του Μαγικού Ρεαλισμού

  • A-
  • A+
Κομβική μορφή στη λογοτεχνία και στη μουσική της Καραϊβικής, ο Κουβανός Αλέχο Καρπεντιέρ, πρωτοπόρος στην ανάδειξη της λατινοαμε­ρικανικής κουλτούρας, επιστρέφει στο ελληνικό προσκήνιο με την κορυφαία νουβέλα «Κοντσέρτο Μπαρόκ» (μτφρ. Μ. Πανα­γιωτίδου). Η έκδοση, εντάσσεται στην περίφημη Λευκή Σειρά του «Εξάντα», που αναβίωσε στο πλαίσιο της επανεκκίνησης του ιστορικού οίκου από το 2017, με τη συμβολή της Μαρίας Γυπαράκη στην εταιρεία High Books IKE-Εξάντας. Εδώ, και η «Αρπα και η σκιά» του Καρπεντιέρ (μτφρ. Ι. Κανσή) για τον Κολόμβο

«“Τώρα!” ούρλιαξε ο Αντόνιο Βιβάλντι κι όλοι ρίχτηκαν στο da capo με τρομακτική ορμή, ξεθεώνοντας βιολιά, όμποε, τρομπόνια, ρεγκάλ, ξύλινα οργανέτα, βιόλες ντα γκάμπα και ό,τι άλλο μπορούσε να αντιλαλήσει στο κλίτος, οι κρυστάλλινοι πολυέλαιοι του οποίου πάλλονταν εκεί ψηλά, συγκλονισμένοι, θαρρείς, από επουράνιο σκανδαλισμό. (…) Οι μαθήτριες του Οσπεντάλε ξέσπασαν σε βουερό, ξεκαρδιστικό γέλιο ενώ ο Μοντεζούμα μοίραζε ποτήρια με ένα ποτό που είχε επινοήσει…».

Βρισκόμαστε σχεδόν στα μέσα του 18ου αιώνα σ’ ένα φημισμένο δημόσιο ορφανοτροφείο της Βενετίας που περιθάλπει κορίτσια ορφανά, εξώγαμα ή άπορα, τα οποία εκπαιδεύονται αποκλειστικά για να διαπρέψουν στη μουσική. Η Γαληνότατη Δημοκρατία θα υποκύψει το 1799 στον Βοναπάρτη, αλλά προς το παρόν έχει φορέσει τις μάσκες της και ξεφαντώνει στο Καρναβάλι.

Στο περιθώριό του, ο «ευκίνητος μοναχός» ή άλλως ο συνθέτης Βιβάλντι (που δούλεψε 37 χρόνια στο Οσπεντάλε ντελα Πιετά ως δάσκαλος βιολιού και διευθυντής χορωδίας), ο «κοκκινοπρόσωπος Σάξονας» (Γκέοργκ Φρίντριχ Χέντελ) και ο «γελαστός Ναπολιτάνος» (Ντομένικο Σκαρλάτι) αυτοσχεδιάζουν μια πρωτότυπη μπαρόκ συναυλία με τη γυναικεία ορχήστρα του Ορφανοτροφείου της Ευσπλαχνίας και παρασέρνουν μαζί τους τον «Ινδιάνο Μοντεζούμα» (έναν πάμπλουτο Μεξικανό ισπανικής καταγωγής με ιθαγενική συνείδηση, μεταμφιεσμένο στον προδομένο, τελευταίο αυτοκράτορα των Αζτέκων 1460-1520), και από κοντά τον υπηρέτη του, έναν «ελεύθερο Νέγρο» από την Αβάνα. Ολοι μαζί, χωρίς μάσκες, θα κατευθυνθούν ώς το νεκροταφείο, και χάρη σε έναν αναχρονισμό θα βρεθούν μπροστά στον τάφο του Ρώσου συνθέτη Ιγκόρ Στραβίνσκι (που πεθαίνει το 1971). Κι έπειτα ο νέγρος με το έμφυτο ταλέντο στα κρουστά θα κατευθυνθεί στο Παρίσι των σίξτις για να γνωρίσει τον κορυφαίο τρομπετίστα Λούις Αρμστρονγκ…

Ολα είναι πραγματικά και όλα θαυμαστά. Μια διασταύρωση τεχνών και καλλιτεχνών από ποικίλες εποχές, ποικίλες παραδόσεις, ποικίλους ορίζοντες, μέσα σε ένα πνεύμα συμφιλίωσης με το «Αλλο» στο όνομα της αναζήτησης μιας καλλιτεχνικής ανανέωσης, απελευθερωμένης από τις καθιερωμένες συμβάσεις. Ενας δημιουργικός διάλογος αναπτύσσεται μεταξύ διαφορετικών στοιχείων από τα πεδία της κουλτούρας, της πολιτικής ιστορίας ή των κοινωνικών ανισοτήτων, και όλα χωνεύονται σε ένα καινούργιο σαγηνευτικό αμάλγαμα.

Είναι το πνεύμα του μπαρόκ με τον οίστρο και την προοπτική του, όπως το καλλιέργησε ο Κουβανός μουσικολόγος και συγγραφέας Αλέχο Καρπεντιέρ (1904-1980) και το απογείωσε το 1974 στη νουβέλα Κοντσέρτο Μπαρόκ. Αυτό το λογοτεχνικό διαμαντάκι, που αντανακλά την ανήσυχη ιδιοσυγκρασία του, επανεκδόθηκε μόλις στα ελληνικά, έπειτα από 20 χρόνια, με φρεσκαρισμένη την ψαγμένη και παιχνιδιάρικη μετάφραση της Μελίνας Παναγιωτίδου (εκδ. Εξάντας).

Ο Καρπεντιέρ εξερεύνησε σε βάθος το αφροκουβανικό ιδίωμα στη μουσική καθώς και τη σφραγίδα της Καραϊβικής στην κουβανική πολιτισμική ταυτότητα. Και σε τούτο το ώριμο βιβλίο του αποτυπώνει τους προβληματισμούς του για τον δρώντα θεατή, για την ποιητική ψευδαίσθηση στα καλλιτεχνικά έργα που συνομιλούν με ιστορικά γεγονότα, για την καθήλωση της κατεστημένης τέχνης σε θέματα τετριμμένα, σε ήρωες κλασικούς, σε περιβάλλοντα ευρωπαϊκά.

Ο δικός του πρωταγωνιστής, ο συνθέτης Αντόνιο Βιβάλντι, σηματοδότησε με το έργο «Motezuma» (1733) την είσοδο της Λατινικής Αμερικής ως δραματουργικού χώρου στην περιοχή της όπερας. Και αντίστοιχα, ο ίδιος ως συγγραφέας έγινε ένας από τους πρωτοπόρους του λατινοαμερικανικού «μπουμ» στο ευρωπαϊκό λογοτεχνικό τοπίο του ’60 και του ‘70.

Μάλιστα με το μυθιστόρημά του Η επί γης βασιλεία του 1949, που αναφέρεται στην «επανάσταση των δούλων» στην Αϊτή (1804), θεωρείται από κριτικούς και συγγραφείς όπως ο Φουέντες ως ο εισηγητής του «μαγικού ρεαλισμού» στους λογοτεχνικούς τρόπους των Λατινοαμερικανών. Κι αυτό, παρότι ο ίδιος στον πρόλογο εκείνου του βιβλίου δεν μιλούσε για realismo magico αλλά για real maravilloso, που στη δική του εκδοχή είναι μπολιασμένος με στοιχεία από τον γαλλικό υπερρεαλισμό. Επιπλέον, η Μ. Παναγιωτίδου επισημαίνει στο Κοντσέρτο Μπαρόκ και τη συνομιλία του με τον Δον Κιχότε του Θερβάντες.

«Προτιμώ να είμαι ένας πολίτης παρά ένας συγγραφέας»

Το 1977, στα 73 του, ο Αλέχο Καρπεντιέρ δίνει μία από τις σημαντικότερες συνεντεύξεις του στον Ραμόν Τσάο, τον πατέρα του τραγουδιστή Μανού Τσάο, στο Παρίσι. Μόλις έχει τιμηθεί με το περίφημο λογοτεχνικό Βραβείο Θερβάντες, έχει δωρίσει το χρηματικό έπαθλο στο Κ.Κ. της Κούβας, και λίγο νωρίτερα έχει εκλεγεί βουλευτής στην Κούβα.

Η εμπλοκή του με τα κοινά ξεκινά από παλιά: όταν εργαζόταν ως πολιτιστικός συντάκτης στην Αβάνα, είχε φυλακιστεί για την αντιδικτατορική δράση του και τον φιλοκομμουνισμό του (1927) και αργότερα έζησε πολλά χρόνια αυτοεξόριστος στη Γαλλία και στη Βενεζουέλα. Μετά το 1959 και τη νίκη της Επανάστασης, εργάστηκε στον Κρατικό Εκδοτικό Φορέα και αργότερα ανέλαβε μορφωτικός σύμβουλος στην Κουβανική Πρεσβεία στη Γαλλία.

Τον ρωτά λοιπόν ο δημοσιογράφος κατά πόσο τα δημόσια καθήκοντά του αντιστρατεύονται τη συγγραφική δουλειά του. Η απάντησή του αφιερώνεται εξαιρετικά σε κάθε Αλέξη Γεωργούλη της πολιτικής σκηνής.

«Δεν βλέπω κανένα ασυμβίβαστο ανάμεσα στην ιδιότητα του συγγραφέα και σ’ εκείνη του πολίτη. Το γνωρίζω ότι αυτό ήταν ένα επιχείρημα ορισμένων εστέτ όπως ο Οσκαρ Ουάιλντ ή ο Ντ’ Ανούντσιο, που απεχθάνονταν όλα τα σοσιαλιστικά κινήματα της εποχής τους. Αλλά εγώ ακολουθώ άλλα παραδείγματα, εκείνα των συγγραφέων που ήξεραν πώς να πάρουν θέση απέναντι στην κοινωνική πραγματικότητα. Ο Βίκτορ Ουγκό π.χ. ήταν ένας πολίτης με τα όλα του. Στις χειρότερες στιγμές του πρώτου Πολέμου της Ανεξαρτησίας μας (1868-1878), έσπευσε να γράψει θαυμάσιες επιστολές προς τις γυναίκες της Κούβας. Ξεσηκώθηκε ενάντια στην εισβολή του Μαξιμιλιανού στο Μεξικό και έστειλε επιστολή υποστήριξης προς τον Μπενίτο Χουάρες, ο οποίος την αναπαρήγαγε σε αφίσες που γέμισαν τους τοίχους στις πλατείες και στους δρόμους των μεξικανικών πόλεων. Οσο για μένα, μπορώ να πω ότι προτιμώ να είμαι ένας πολίτης παρά ένας συγγραφέας, διότι προσωπικά μου φαίνεται πολύ πιο σημαντικό να συντρέξω εννιά εκατομμύρια ανθρώπινες ψυχές στη μοίρα τους, παρά να γράψω ένα έργο παραπάνω ή παρακάτω. Διότι χάρη σ’ αυτά τα εννιά εκατομμύρια ανθρώπους, τα έργα του Νικολάς Γκιγιέν, τα δικά μου, ή ο Δον Κιχότε και γενικότερα οι κλασικοί μπορούν να εκδοθούν σε εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα. Μάλιστα θα πρόσθετα ότι τα καθήκοντά μου ως πολίτη είναι αυτά ακριβώς που μου παρέχουν τις εμπειρίες που θα τροφοδοτήσουν τα μελλοντικά έργα μου…».

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οχι στη χώρα του «anything goes»
Συγγραφέας λοξά πολιτικός, ο Αρης Μαραγκόπουλος επιστρέφει στο προσκήνιο με το «φλλσστ, φλλσστ, φλλλσσστ», ένα μυθιστόρημα για τις κοιμισμένες και τις αφυπνισμένες συνειδήσεις που κληροδότησε στην ελληνική...
Οχι στη χώρα του «anything goes»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ρε κουφάλες, δεν τα ελέγχετε όλα!
Είναι Απρίλιος του 2010. Δύο χρόνια μετά το «κραχ» της ισλανδικής οικονομίας, εκρήγνυται το ηφαίστειο Αϊγιαφγαϊλαγέκουλ. Η Ευρώπη παραλύει για μία εβδομάδα. Το ηφαιστειακό νέφος σκεπάζει τον ουρανό της.
Ρε κουφάλες, δεν τα ελέγχετε όλα!
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Ενοχλητική Χιλιανή, ενίοτε εξαγριωμένη»
Η Χιλιανή Νόνα Φερνάντες, δυναμική φωνή της λογοτεχνικής γενιάς που βίωσε τη ζοφερή συνέχεια ανάμεσα στη δικτατορία και στη δημοκρατία, πρωτοεμφανίζεται στα ελληνικά με το μυθιστόρημα «Space Invaders».
«Ενοχλητική Χιλιανή, ενίοτε εξαγριωμένη»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η φωνή του 1821 πριν από την γκλαμουριά του 2021
Η επέτειος των 200 χρόνων από την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης είναι ένα μεγάλο στοίχημα για την Πολιτεία και για κάθε θεσμό, φορέα ή συλλογικότητα που επιθυμεί να τιμήσει αυτό το ευρωπαϊκό και διεθνές...
Η φωνή του 1821 πριν από την γκλαμουριά του 2021
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αλμα έξω από την οικογένεια
Συγγραφέας που ψάχνεται με την πεζογραφία, το δοκίμιο, το χρονικό, τη θεωρία της λογοτεχνίας αλλά και τη φωτογραφία, ο Χρήστος Χρυσόπουλος, έγραψε την «Αλμα», ένα βιβλίο που αμφισβητεί τα οικογενειακά...
Αλμα έξω από την οικογένεια
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οπτικός αλφαβητισμός για όλους
Η νέα γενιά των graphic novels εφαρμόζει μια νέα γραμματική στη σχέση λόγου και εικόνας που καταργεί την πρωτοκαθεδρία του γραπτού κειμένου και οδηγεί την εικονογράφηση σε μια στοχαστική στροφή.
Οπτικός αλφαβητισμός για όλους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας