Με μαγνητίζουν οι ιστορίες των άλλων, η Ιστορία

Δέκα ερωτήσεις, περισσότερο αφορμές και σπινθήρες για μια συνομιλία ανάμεσα σ’ έναν επίμονο αναγνώστη κι ένα πρόσωπο της γραφής. Σήμερα η Καρολίνα Μέρμηγκα απέναντι σ’ ένα ερωτηματολόγιο που επιχειρεί να ψηλαφίσει, εντός κι εκτός αφηγηματικής επιφάνειας, διαθέσεις, εμμονές, αναγωγές.

Η Κ. Μέρμηγκα έχει εκδώσει δύο συλλογές διηγημάτων («Ερωτευμένες», «Σήμερα δεν θα πεθάνω») και δύο μυθιστορήματα («Συγγενής» και «Ο Ελληνας γιατρός»). Τελευταίο της βιβλίο είναι το μυθιστόρημα «Κάτι κρυφό μυστήριο» (Μελάνι, 2019).

● Γράφετε συνεχώς το ίδιο βιβλίο ή στο έργο σας εντοπίζετε τομές και ασυνέχειες;

Νομίζω ότι υπάρχουν κύκλοι. Ενότητες που σχετίζονται με τους κύκλους της ζωής μας: ξεκινάμε συνήθως από το «εγώ» μας, μετά με τον έρωτα, τις σχέσεις και μετά ίσως πάμε αλλού. Εγώ βρίσκομαι τώρα σε έναν κύκλο όπου το «εγώ» δεν με ενδιαφέρει καθόλου, αντίθετα με μαγνητίζουν οι ιστορίες των άλλων, η Ιστορία. Φυσικά κάθε συγγραφέας δεν παύει παράλληλα να στριφογυρίζει γύρω από τις (κρυφές ή φανερές) εμμονές του.

● Εκτός από τη λογοτεχνία, τι άλλο καθορίζει και φωτίζει το έργο σας;

Δεν ξέρω αν το «φωτίζει», αλλά υπάρχει μια αγωνία να παλέψω και να υπερνικήσω ένα αίσθημα ματαιότητας που με κυνηγά. Να βρω ένα νόημα και να χτίσω γύρω του μια ιστορία, που ίσως θα μεταφέρει και σε άλλους κάποιο νόημα.

● Υπάρχει κάποιο βιβλίο που βιαστήκατε να το παραδώσετε στον εκδότη σας και κάποιο άλλο που το απωθείτε, το «φοβάστε» μέχρι σήμερα;

Είμαι από εκείνους που συνεχώς «διορθώνουν» τα κείμενά τους, οπότε έρχεται η στιγμή που κάποιος πρέπει να μου το αρπάξει από το χέρι ενώ εγώ θα διαμαρτύρομαι ότι δεν είναι έτοιμο ακόμα. Και, πραγματικά, σπάνια ένα βιβλίο είναι «έτοιμο» σύμφωνα με τις προσδοκίες μας, οπότε υπ’ αυτή την έννοια σχεδόν πάντα βιάζομαι. Τι φοβάμαι; Το να αποκαλύπτομαι. Εχουμε όλοι μέσα μας ένα βιβλίο με το οποίο ξεγυμνωνόμαστε, κι αυτό δεν ξέρω αν θα το γράψω.

● Τρεις τίτλοι βιβλίων που σας σφράγισαν, στο πέρασμα του χρόνου, εντός κι εκτός κειμένου…

Το συνολικό έργο των Φ. Σ. Φιτζέραλντ, Γιόζεφ Ροτ και Ε. Λ. Ντόκτοροου. Αδύνατον να ξεχωρίσω ένα.

● Υπάρχουν αρνητικές κριτικές που σας βοήθησαν και θετικές που υπομειδιάσατε;

Σχεδόν πάντα βοηθούν οι κριτικές. Θετικές και αρνητικές. Ακόμα και όταν (και στις δύο περιπτώσεις) η πρώτη αντίδραση είναι «Μα δεν κατάλαβε τίποτα!». Γιατί τελικά πάντα οι άλλοι κάτι καταλαβαίνουν που εσύ που το έγραψες δεν είδες.

● Υπάρχει κάποιος παλαιότερος και κάποιος νεότερος Ελληνας συγγραφέας που σας έλκει η γραφή του;

Ο Στρατής Τσίρκας μπήκε μέσα στις φλέβες μου με τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες» και δεν βγήκε ποτέ. Εκτιμώ πολύ τη Σώτη Τριανταφύλλου.

● Σήμερα, υπάρχουν λογοτεχνικές συντροφιές που διαμορφώνουν το πνευματικό κλίμα της εποχής;

Εχω κάποια επιφύλαξη ως προς τις λογοτεχνικές συντροφιές γιατί φοβάμαι τους μηχανισμούς αλληλο-υποστήριξης. Το να υποστηρίζουμε τους «δικούς μας» είναι καλό και φυσικό σε «συντροφικό» επίπεδο, αλλά δεν βοηθά το πνευματικό κλίμα: μετατρέπει τον πνευματικό ορίζοντα σε μια σειρά από παρεΐστικους κύκλους. Χρειαζόμαστε περισσότερο αντικειμενικό και αυστηρό κριτικό λόγο, αλλιώς οι προβληματισμοί δεν αναπνέουν και ο πήχυς δεν ανεβαίνει.

● Για ποιο λόγο η παρουσία της ελληνικής λογοτεχνίας, εκτός συνόρων, είναι τόσο νωθρή και αποσπασματική;

Υπάρχει φυσικά πάνω απ’ όλα το θέμα της γλώσσας που είναι καθοριστικό. Τα ελληνικά δυστυχώς περιορίζουν. Από εκεί και πέρα έχω την αίσθηση πως η θεματολογία μας αντικατοπτρίζει συχνά κάτι το περίκλειστο που ζούμε και σαν κοινωνία.

● Η πολιτική συγκυρία, εντός και εκτός της χώρας, αλλά και η γλώσσα και ο τρόπος της ενημέρωσης αγγίζουν το συγγραφικό εργαστήρι σας;

Για μένα υπάρχει μία μόνο λογοτεχνία, η παγκόσμια, και σ’ αυτήν θέλω να ανήκω -και ως αναγνώστρια και ως συγγραφέας. Οταν διαβάζω ένα βιβλίο δεν το αξιολογώ ανάλογα με το πού, πώς, από ποιον γράφτηκε. Η γλώσσα, η κουλτούρα, η νοοτροπία του γίνεται αυτόματα και δική μου αν καταφέρει να μου μιλήσει –αν δηλαδή είναι καλό. Αυτή είναι η δύναμη της αληθινής λογοτεχνίας. Κι αν δεν είναι καλό, καμία «συγγένεια» γλώσσας, νοοτροπίας κ.λπ. δεν θα το φέρει πιο κοντά μου. Οταν πάλι κάθομαι εγώ να γράψω, είναι σαν να βουίζουν μέσα μου όλες οι γλώσσες της Βαβέλ. Το περίεργο και ωραίο όταν γράφεις είναι ότι είσαι συγχρόνως χωμένος μέσα στην ιστορία σου αλλά και ορθάνοιχτος, με κάθε σου πόρο σε εγρήγορση για ό,τι συμβαίνει παντού. Υπάρχουν κεραίες ανοιχτές στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και άλλες στραμμένες στον εσώτερό σου μύθο –και όλες μαζί (αν όλα πάνε καλά) «εκπέμπουν» συγχρονισμένα.

● Σας απασχολεί αν, μεταθανατίως, θα σας θυμούνται μέσα από το έργο σας;

Φαντάζομαι πως ναι, αν και με τα «μεταθανατίως» δεν τα πάω γενικά καθόλου καλά.