Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Τσάπλιν, ο Χίτλερ και «Ο μεγάλος δικτάτορας»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Τσάπλιν, ο Χίτλερ και «Ο μεγάλος δικτάτορας»

  • A-
  • A+
Οταν ο φίρερ αντέγραψε την εμφάνιση του «ανθρωπάκου» για να εμπνεύσει στο πλήθος συμπάθεια και πώς ο θρυλικός ηθοποιός τον διακωμώδησε στην κορυφαία ταινία του.

Μεγάλα, λαμπερά μάτια, κοφτό μουστάκι, έξυπνο βλέμμα. Αν ο Τσάρλι Τσάπλιν δεν είχε αυτή την αθώα, αστεία και πονηρή ταυτόχρονα έκφραση του «μικρού αλήτη» θα έλεγες ότι είναι ο δίδυμος αδελφός του Χίτλερ. «Η πρώτη εντύπωση του Τσάπλιν για τον Χίτλερ ήταν πως αποτελούσε “κακόγουστη μίμησή του”», σημειώνει ο Πίτερ Ακρόιντ στη βιογραφία του πρώτου ινδάλματος της κινηματογραφικής οθόνης που σημάδεψε τον 20ό αιώνα.

«Η ομοιότητα μεταξύ Τσάπλιν και Χίτλερ ήταν όντως εντυπωσιακή. Είχαν γεννηθεί τον Απρίλιο του 1889 με τέσσερις μέρες διαφορά.

Είχαν πατέρα πότη και μεγάλωσαν λατρεύοντας τη μητέρα τους· είχαν παρόμοια κληρονομικότητα τρέλας και μπασταρδοσύνης. Είχαν το ίδιο μουστάκι, ο Τσάπλιν στην οθόνη, ο Χίτλερ στην πραγματικότητα. Λέγεται ακόμα ότι ο Χίτλερ αντέγραψε την εμφάνιση του “ανθρωπάκου” για να εμπνεύσει στο πλήθος συμπάθεια και υπακοή [...]

Και οι δύο φέρονταν να αντιπροσωπεύουν τον αδύναμο άνθρωπο που παλεύει με τις δυνάμεις της σύγχρονης κοινωνίας, ενώ και οι δύο διέθεταν το απόκοσμο χάρισμα να απευθύνονται σε εκατομμύρια ανθρώπους με υπνωτική μαγεία. Και οι δύο ήταν σπουδαίοι ηθοποιοί, εμπνευσμένοι από αισθήματα μειονεξίας και αυτολύπησης [...] Και οι δύο λάτρευαν και ταυτίζονταν με τις φιγούρες του Ναπολέοντα και του Χριστού. Και οι δύο λάτρευαν τη μουσική και πίστευαν ότι μπορούσαν να τη γράψουν».

Δημοφιλής συγγραφέας μυθιστορημάτων αλλά και εγκριτος βιογράφος των Τ.Σ. Ελιοτ, Τσαρλς Ντίκενς, Ουίλιαμ Μπλέικ, ο Πίτερ Ακρόιντ κάνει ένα πολυσύνθετο, περιεκτικό, πορτρέτο του Τσάρλι Τσάπλιν, φωτίζοντας πολύπλευρα έναν από τους μεγαλύτερους θρύλους του σινεμά, που επηρέασε όσο λίγοι και εδραίωσε την έβδομη τέχνη.

Η βιογραφία του με τίτλο «Τσάρλυ Τσάπλιν», που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Αγρα» σε μετάφραση Ανδρέα Αποστολίδη, τα περιλαμβάνει όλα: από τον «Σαρλώ» στα μιούζικ χολ του φτωχού Λονδίνου ώς την αίγλη της χρυσής εποχής και τις δικές του ανεξάρτητες ταινίες, καθώς εμπλουτίζει τον χαρακτήρα του αλήτη, με κορύφωση το «Χαμίνι», το «Τσίρκο» και τον «Χρυσοθήρα», ενώ παράλληλα διαμορφώνει το πικρό και τραγικό χιούμορ του στις μεγάλες συνθέσεις του, όπως τους «Μοντέρνους καιρούς» και τον «Μεγάλο δικτάτορα».

Από τα σκοτεινά σκάνδαλα, τα προβλήματα λόγω των κομμουνιστικών του πεποιθήσεων στην Αμερική της δεκαετίας του 1940, τον πόλεμο που δέχτηκε από τον Μακαρθισμό και την αυτοεξορία του στην Ελβετία ώς την καθυστερημένη βράβευση με το Οσκαρ για το σύνολο του έργου του. Η βιογραφία διανθίζεται με γοητευτικά, ανεκδοτολογικά επεισόδια της ζωής του, τα ολονύκτια πάρτι στο Χόλιγουντ με τη Μέρι Πίκφορντ και τον Ντάγκλας Φέρμπανκς, τις σχέσεις του, τα ερωτικά σκάνδαλα, αλλά και τον εμμονικό χαρακτήρα του.

«Μεγάλος καλλιτέχνης, μικρός τύραννος», όπως τον έχουν χαρακτηρίσει, ο Πίτερ Ακρόιντ περιγράφει τον Τσάπλιν σαν έναν «δικτάτορα» στα γυρίσματα των ταινιών του, κάτι που συχνά αντικατοπτριζόταν και στις σχέσεις του με τις γυναίκες.

Οχι μόνο με τις τέσσερις συζύγους του, αλλά και με τις αμέτρητες στάρλετ και θαυμάστριες -ακόμα και ανήλικες- που πέρασαν από την πολυτάραχη ζωή του. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όμως, έχει το κεφάλαιο της βιογραφίας με τίτλο «Ο Γερμανός αλήτης», που αναφέρεται στη δημιουργία της ταινίας «Ο μεγάλος δικτάτορας», την πρώτη του ομιλούσα.

«Ξεκίνησε να ασχολείται σοβαρά με το σχέδιο το φθινόπωρο του 1938», αναφέρει ο βιογράφος. «Εβλεπε τα Επίκαιρα του Χίτλερ ξανά και ξανά, προσέχοντας κάθε γκριμάτσα και χειρονομία του. “Ο τύπος είναι μεγάλος ηθοποιός”, έλεγε. “Τι μεγάλος; Είναι ο μεγαλύτερος απ’ όλους μας”. Ενας βοηθός του στην ταινία τον θυμάται να φωνάζει στις εικόνες του Χίτλερ στην οθόνη: “Κάθαρμα, μπάσταρδε, γουρούνι. Ξέρω τι έχεις στο μυαλό σου!”. Θα έπαιζε τον ρόλο του Αντενόιντ Χίνκελ, δικτάτορα της Τομανίας».

Ο Τσάπλιν ήθελε να δείξει την ιστορία «ενός μικρού ψαριού σε ωκεανό γεμάτο καρχαρίες», δίνοντας έμφαση στον ρόλο του Εβραίου κουρέα, που έπαιζε πάλι ο ίδιος, ενώ μετέφερε όλη του την άγρια ενέργεια στον ρόλο του δικτάτορα Χίνκελ και αυτοσχεδίαζε στους λόγους, χρησιμοποιώντας λαρυγγικούς ήχους που έμοιαζαν με γερμανικά, αλλά δεν έβγαζαν κανένα νόημα.

«Αφήστε την κάμερα να τρέχει» έλεγε, για την παραγωγή που στοίχισε δύο εκατομμύρια δολάρια, διήρκησε 559 ημέρες και παραλίγο να σταματήσει μετά τη γερμανική εισβολή στην Πολωνία, τον Σεπτέμβριο του 1939.

Η πρεμιέρα έγινε τελικά στη Νέα Υόρκη στις 15 Οκτωβρίου 1940. Οι Νew York Times έγραψαν ότι πρόκειται για «εθνικό γεγονός». Οπως σημειώνει ο Ακρόιντ: «Την εποχή εκείνη ήταν αδιανόητο ο πιο αγαπητός κωμικός του κόσμου να παρωδεί τον πιο μισητό από τους ηγέτες του.

Η επιτυχία ήταν μεγαλύτερη στο κοινό παρά στους κριτικούς, ιδιαίτερα στην Αγγλία, παρότι υπέφερε ήδη από τους πρώτους γερμανικούς βομβαρδισμούς. Η ταινία έφερε περισσότερα χρήματα από κάθε άλλη. Ο Μπέρναρντ Σω έγραψε ότι “ο Τσάπλιν είναι κάτι περισσότερο από ιδιοφυΐα.

Είναι μορφή, το είδωλο εκατομμυρίων ανθρώπων ανεξαρτήτως φυλών και θρησκειών, ο προστάτης των αδύναμων και καταπιεσμένων”. Ο Τόμας Μαν ήταν λιγότερο ενθουσιώδης. Ελεγε “είδαμε μια κάπως αδύναμη ταινία του Τσάπλιν, αλλά έχει ορισμένα πολύ αστεία κομμάτια με τα οποία παρωδεί τους δικτάτορες».

Αναφέρεται πως την ταινία είδε ο ίδιος ο Χίτλερ, μόνος του, δύο φορές, αλλά ασφαλώς οι αντιδράσεις του δεν έχουν καταγραφεί....

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πινγκ πονγκ... δημιουργικής γραφής
Η καθιερωμένη ετήσια «μάζωξη» στο σπίτι του Βασίλη Αλεξάκη ξεκίνησε με μια παρτίδα πινγκ πονγκ στο μεγάλο τραπέζι που κυριαρχεί στο λιτό καθιστικό του και συνεχίστηκε με το πινγκ πονγκ της δημιουργικής γραφής.
Πινγκ πονγκ... δημιουργικής γραφής
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Στο Ελ Σαλβαδόρ δεν έχουμε μοίρα»
Ο Χόρχε Γκαλάν γεννήθηκε πριν από 44 χρόνια στο Ελ Σαλβαδόρ, θεωρείται άξιος συνεχιστής της παράδοσης του μαγικού ρεαλισμού, έχει τιμηθεί με το Εθνικό Βραβείο Διηγήματος και με διεθνείς διακρίσεις και τα...
«Στο Ελ Σαλβαδόρ δεν έχουμε μοίρα»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ο Πάντι μού έλεγε: «Ζήσε τα όνειρά σου»
Σεναριογράφος, σκηνοθέτρια ταινιών, η Ντολόρες Παγιάς έχει μεταφράσει στα ισπανικά τα βιβλία τού Λι Φέρμορ «Ρούμελη. Οδοιπορικό στη Βόρεια Ελλάδα», «Ωρα για σιγή», «Τρία γράμματα από τις Ανδεις», καθώς και τη...
Ο Πάντι μού έλεγε: «Ζήσε τα όνειρά σου»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Παραμένω αισιόδοξος επειδή αγαπώ την Ελλάδα»
Ο Βασίλης Αλεξάκης κρατάει μια παράδοση. Την ημέρα που κυκλοφορεί κάθε νέο βιβλίο του καλεί φίλους στο υπόγειο διαμέρισμά του στο Κολωνάκι για ένα ποτήρι κρασί. Ενα διαμέρισμα δύο δωματίων που εξακολουθεί να...
«Παραμένω αισιόδοξος επειδή αγαπώ την Ελλάδα»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενα έμβρυο αφηγείται
Ο Ιαν ΜακΓιούαν είναι γνωστός για το ερευνητικό του πνεύμα και τη ρεαλιστική του ματιά. Επί δύο χρόνια έγινε η σκιά ενός νευροχειρουργού προκειμένου να γράψει το «Σάββατο», ενώ παρακολούθησε συστηματικά τον...
Ενα έμβρυο αφηγείται
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πρώτοι μεταξύ ίσων
Θα πρέπει να δυσκολεύτηκαν οι κριτικές επιτροπές του ηλεκτρονικού περιοδικού «Ο Αναγνώστης» για την επιλογή των φετινών βραβείων του. Ο ανταγωνισμός υπήρξε μεγάλος, καθώς υποψήφιες ήταν εκδόσεις του 2015 που...
Πρώτοι μεταξύ ίσων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας