«Αν τελειώσω εγώ, θα τελειώσει κι ο Μονταλμπάνο»

Από τους πιο δημοφιλείς συγγραφείς της Ιταλίας, ιδιαίτερα αγαπητός στο ελληνικό κοινό, ο Αντρέα Καμιλέρι, δημιουργός του εμβληματικού επιθεωρητή Μονταλμπάνο -πόσες φορές οι περιπέτειές του δεν μας έκαναν συντροφιά, ιδιαίτερα στις καλοκαιρινές διακοπές-, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 ετών. Από τα μέσα Ιουνίου νοσηλευόταν σε νοσοκομείο της Ρώμης με καρδιακά προβλήματα, ενώ εδώ και μερικά χρόνια είχε χάσει την όρασή του, όπως όμως είχε πει, αυτό το δυσάρεστο γεγονός τού επέτρεψε να απεικονίσει τα πράγματα με μεγαλύτερη σαφήνεια.

«Είμαι τυφλός, αλλά χάνοντας την όρασή μου επανήλθαν όλες οι άλλες αισθήσεις μου», δήλωνε το 2017. «Η μνήμη μου έχει βελτιωθεί και θυμάμαι περισσότερα πράγματα από πριν με μεγάλη διαύγεια, και γράφω ακόμα».

Γέννημα θρέμμα της Σικελίας, ο Καμιλέρι εργάστηκε πολλά χρόνια ως θεατρικός σκηνοθέτης, σεναριογράφος και καθηγητής, ενώ γνώρισε την επιτυχία μετά τα 60 του. Μοναδικό φαινόμενο, έγραψε περισσότερα από 100 βιβλία, τα μυθιστορήματά του με ήρωα τον Μονταλμπάνο –ένα όνομα-φόρος τιμής στον Ισπανό συγγραφέα Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν– έγιναν μπεστ σέλερ, μεταφράστηκαν σε 32 γλώσσες (στην Ελλάδα κυκλοφορούν κυρίως από τις εκδόσεις Πατάκη και Καστανιώτη), με πωλήσεις πάνω από 30 εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο και έχουν εμπνεύσει τη δημοφιλή τηλεοπτική σειρά με πρωταγωνιστή τον Λούκα Τζινγκαρέτι.

Το αναγνωστικό κοινό μαγνητίστηκε από τον αντικομφορμιστή, ευφυή Καμιλέρι, μεγάλο τεχνίτη της πλοκής και της γλώσσας, του «πατρικού» σικελικού ιδιώματος. Αγάπησε τον επιθεωρητή του που έδρασε στη φανταστική πόλη Βιγκάτα της Σικελίας, έναν αστυνομικό με αίσθηση σεβασμού προς τους ανθρώπους, ειλικρινή, ταπεινό, δίκαιο αλλά και πεισματάρη, χιουμορίστα και ειρωνικό όπου πρέπει, μοναχικό μα και καλοφαγά. Η τελευταία του περιπέτεια είναι κλεισμένη στο συρτάρι του εκδότη του στο Παλέρμο και περιμένει να τυπωθεί…

Οπως είχε δηλώσει ο Καμιλέρι σε πρόσφατη συνέντευξή του στο ιταλικό «Fanpage»: «Λίγο πριν από τα ογδόντα μου, φοβούμενος το Αλτσχάιμερ, σκέφτηκα πώς πρέπει να τελειώσω τον Μονταλμπάνο. Οπότε το τέλος του το έγραψα πριν από 13 και πλέον χρόνια. Το έπιασα στα χέρια μου ξανά πρόσφατα και σκέφτηκα πως έπρεπε να το ξαναγράψω, γιατί μέσα σε αυτά τα χρόνια η γραφή μου εξελίχθηκε. Πότε θα τελειώσει ο Μονταλμπάνο; Τη στιγμή που θα τελειώσω εγώ, θα τελειώσει κι εκείνος. Αλλά ο Μονταλμπάνο δεν πεθαίνει και ούτε συνταξιοδοτείται. Ο Μονταλμπάνο είναι ένας λογοτεχνικός χαρακτήρας και πεθαίνει όπως μπορούν να πεθάνουν οι λογοτεχνικοί χαρακτήρες».

Γεννημένος στο Πόρτο Εμπέντοκλε, το 1925, ο Αντρέα Καμιλέρι στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου φοίτησε σε επισκοπικό κολέγιο απ’ όπου αποβλήθηκε επειδή πέταξε ένα αυγό σε έναν σταυρό. Το 1944 γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο, στο τμήμα Λογοτεχνίας, αλλά δεν πήρε ποτέ πτυχίο. Την ίδια περίοδο έγινε μέλος του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος και άρχισε να δημοσιεύει διηγήματα και ποιήματα.

Από το 1948 μέχρι το 1950 σπούδασε σκηνοθεσία στην Ακαδημία Δραματικής Τέχνης Silvio d’Amico και ξεκίνησε να εργάζεται ως σκηνοθέτης και σεναριογράφος. Εφερε στην Ιταλία τα έργα του Σάμιουελ Μπέκετ, μελέτησε τον Λουίτζι Πιραντέλο. Το 1957 παντρεύτηκε τη Rosetta Dello Siesto και απέκτησε τρία παιδιά. Τη δεκαετία του ‘60 εργάστηκε στη RAI και συμμετείχε σε πολλές παραγωγές της ιταλικής τηλεόρασης, όπως «Οι έρευνες του αστυνόμου Μεγκρέ» με πρωταγωνιστή τον Τζίνο Τσέρβι.

Αρχίζοντας με τη «Ροή των πραγμάτων» και το «Σχήμα του νερού» δημιούργησε αστυνομικές ιστορίες που αντικατοπτρίζουν τη μεταβαλλόμενη Ιταλία, σαν ένα κρίσιμο σχόλιο για την εποχή μας, που περιλαμβάνει από τη μαφία και το Βατικανό μέχρι τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι και τον Τζορτζ Μπους.

Σε συνέντευξή του στον Guardian τον περασμένο Απρίλιο, ο Καμιλέρι δήλωσε ότι ήταν εξαρχής αποφασισμένος να κρατήσει τα αφεντικά της μαφίας σε δευτερεύοντες ρόλους. «Οχι επειδή τους φοβάμαι. Αλλά πιστεύω ότι αν γράψεις για τους μαφιόζους είναι σαν να τους ηρωοποιείς. Ενα δώρο που δεν έχω πρόθεση να προσφέρω στη μαφία. Σκέφτομαι τον “Νονό”, όπου η θαυμάσια ερμηνεία του Μάρλον Μπράντο μάς αποπροσανατολίζει από τις δολοφονίες…».

Εντονες οι ανησυχίες του και για την τύχη των μεταναστών και την πολιτική του Ματέο Σαλβίνι. «Η συγκατάθεση των Ιταλών στις πιο ακραίες θέσεις αποκαλύπτει τη χειρότερη πλευρά μας, ξεκινώντας από τον ρατσισμό», είπε σε μια από τις τελευταίες του συνεντεύξεις στην εφημερίδα Repubblica. «Στα 93 μου, σε απόσταση αναπνοής από τον θάνατο, αφήνω μια χώρα που δεν περίμενα. Και για τον λόγο αυτόν αισθάνομαι ότι απέτυχα ως Ιταλός πολίτης».