Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ηρθε η ώρα οι διανοούμενοι να συναντήσουν τον λαό με όρους ισότητας»

Ερίκ Βυϊγιάρ

φωτ: JEAN-LUC BERTINI

«Ηρθε η ώρα οι διανοούμενοι να συναντήσουν τον λαό με όρους ισότητας»

  • A-
  • A+

Συνέντευξη

«Αυτή την εποχή ξαναδιαβάζω το «Μπερλίν Αλεξάντερπλατς» του Αλφρεντ Ντέμπλιν. Μ’ αρέσει αυτός ο δηκτικός αλλά και αδελφικός τόνος του, αυτή η αποφασισμένη αφήγηση· και σκέφτομαι πως οι άνθρωποι έχουν πάντα δίκιο όταν ζητούν κάτι παραπάνω από το καθημερινό ψωμί».

Ο Ερίκ Βυϊγιάρ δεν μασάει τα λόγια του ούτε αποφεύγει να εκτεθεί. Μπήκε σαν σίφουνας στο τοπίο των γαλλικών γραμμάτων και παραμένει στην πρώτη γραμμή της παρεμβατικής λογοτεχνίας με τα ιδιότυπα μυθιστορήματά του που αμφισβητούν τους λογοτεχνικούς κανόνες και εστιάζουν στους ριγμένους της ευρωπαϊκής ιστορίας κατά τον 18ο, τον 19ο και τον 20ό αιώνα. Στη σημερινή εποχή της νεοφιλελεύθερης ηγεμονίας, ο Βυϊγιάρ είναι ο συγγραφέας που σκύβει πάνω από τις τύχες των αφανών και ξαναφέρνει στο κέντρο της δημόσιας συζήτησης τους «πολλούς» ως υποκείμενο της Ιστορίας. Με τη (γραπτή) συνέντευξή του στην «Εφ.Συν.» εξηγεί το «γιατί»:

«Οταν ένα γεγονός παράγει μια καινούργια αλήθεια, όταν διακηρύσσει μια ελευθερία, όταν εξασφαλίζει μια πιο ειλικρινή ισότητα, αυτό οφείλεται πάντα στην παρέμβαση των πολλών· των “μεγάλων αριθμών”. Αυτό είναι άλλωστε που επιβεβαιώνει την αξία όσων συμβαίνουν: οι “μεγάλοι αριθμοί” παράγουν και τιμωρούν, προκαλούν και καθιερώνουν αυτό που είναι δίκαιο. Σε τελική ανάλυση, άλλος φορέας δράσης για να το επικυρώσει δεν υπάρχει».

Γεννημένος στη Λιόν το 1968, ο Βυϊγιάρ σπούδασε νομικά, πολιτικές επιστήμες αλλά και φιλοσοφία, έγραψε σενάρια, σκηνοθέτησε δύο ταινίες, εμφανίστηκε στα γράμματα στα 31 του, και σήμερα κατοικεί στην πόλη Ρεν «διότι η ζωή στο Παρίσι έχει γίνει πολύ ακριβή».

Το 2017, κόντρα στα προγνωστικά, απέσπασε το περίφημο γαλλικό Βραβείο Γκονκούρ για την «Ημερήσια διάταξη», που φώτιζε τη μυστική συμφωνία των βαρόνων της βαριάς γερμανικής βιομηχανίας για τη χρηματοδότηση των ναζί προκειμένου να απομακρυνθεί «η κομμουνιστική απειλή». Εναν χρόνο αργότερα, το βιβλίο αυτό κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις (μτφρ. Μανώλης Πιμπλής).

Βιβλία του Ερίκ Βυϊγιάρ

Ακολούθησε το «Κονγκό» (μτφρ. Γιώργος Φαράκλας), για την επινόηση ενός κράτους που ιδρύθηκε ως εμπορική επιχείρηση όταν οι ισχυροί της αποικιοκρατίας μοιράστηκαν την Αφρική. Και έπειτα η «14η Ιουλίου» (μτφρ. Μ. Πιμπλής), για το ανώνυμο πλήθος που πρωταγωνίστησε στην άλωση της Βαστίλης, άναψε τη φλόγα της Γαλλικής Επανάστασης αλλά έμεινε παραμερισμένο κάτω από το χαλί της επίσημης Ιστορίας, υποβαθμισμένο μαζί με τις αποσιωπημένες πτυχές της. Τώρα, πάντα από τις εκδόσεις Πόλις, ετοιμάζεται να εκδοθεί και ο «Πόλεμος των φτωχών».

Ολα τα έργα του Βυϊγιάρ είναι ολιγοσέλιδα αλλά πυκνά, και συνταιριάζουν χαρακτηριστικά του μυθιστορήματος, της ιστορικής μελέτης και του δοκιμίου. Μέσα από αληθινά γεγονότα, ανεκδοτολογικά επεισόδια και αιχμηρά πορτρέτα, συλλαμβάνουν το στοιχείο της ζωτικότητας μέσα στα πλήθη, αυτό που διαφεύγει από τις ποικίλες αναλύσεις, και του δίνουν πρόσωπο και ρόλο.

Είναι αναγνώσματα συναρπαστικά, αλλά δεν είναι εύπεπτα. Αντίθετα ενοχλούν και ξαφνιάζουν σαν χαστούκια. Κι όμως στην πρόσφατη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, οι αναγνώστες/στριες έκαναν ουρά, κι εκείνος υπέγραφε βιβλία για περισσότερη από μιάμιση ώρα. Διότι ο Βυϊγιάρ διαβάζεται και μεταφορικά: σαν να κλείνει το μάτι στις παθογένειες της σημερινής Ευρώπης.

• Η παγκόσμια κρίση έχει σημαδέψει βαθιά όχι μονάχα τη ζωή στα ευρωπαϊκά κράτη αλλά και τις νοοτροπίες. Στη Γαλλία, ποια είναι η αντίδραση των σκεπτόμενων πολιτών απέναντι στο καινούργιο σκηνικό που διαμορφώνεται μετά τις ευρωεκλογές, με τη σαρωτική άνοδο της Ακροδεξιάς στην Ευρωπαϊκή Ενωση;

Σήμερα υπάρχει μια άγρια τομή ανάμεσα στον λαϊκό κόσμο -π.χ. στους κατοίκους των προαστίων ή των περιαστικών περιοχών- και στις ευκατάστατες τάξεις, τον κόσμο των διπλωματούχων που βλέπουν τον εαυτό τους σαν μια ελίτ μοντέρνα, φιλόξενη, «προχωρημένη». Στη Γαλλία είναι η ίδια η κυβέρνηση η οποία, για στρατηγικούς λόγους, πολώνει την πολιτική ζωή ανάμεσα στον φιλελεύθερο προσανατολισμό της και στην Ακροδεξιά.

Αυτό δημιουργεί εμπόδια στο να τίθενται τα επίμαχα ζητήματα, όπως είναι η προοδευτική φορολογική πολιτική, η πιο δίκαιη ανακατανομή του πλούτου. Είναι φορές που θα νόμιζε κανείς ότι ξαναζούμε επεισόδια από περασμένες ζωές για τις οποίες η λογοτεχνία μάς έχει δώσει πάμπολλες μαρτυρίες. Λες και κυκλοφορούμε στις «Νεκρές ψυχές» του Γκόγκολ, όπου η εύπορη ρωσική τάξη μιας μικρής επαρχιακής πόλης επιδίδεται στο να μιλά μονάχα για τα ανούσια.

• Η ματιά σας ως συγγραφέα είναι πολιτική και ιδεολογική, σε μια εποχή όπου η κυρίαρχη τάση στο ευρωπαϊκό και βορειοαμερικανικό μυθιστόρημα είναι να αποφεύγει να θίγει τα «μεγάλα προβλήματα» του σύγχρονου κόσμου. Γιατί επιλέγετε αυτή την κατεύθυνση που πολλοί επικρίνουν ως όχι αρκετά «λογοτεχνική»;

Εάν εξακολουθούμε να διαβάζουμε τον Ντίκενς είναι επειδή η κοινωνική διαστρωμάτωση που περιγράφει παραμένει ώς έναν βαθμό αδιαμφισβήτητη. Και αυτό συμπεριλαμβάνει το περιεχόμενο όσο και τη διατύπωσή του και την ίδια τη σύνθεση των βιβλίων του. Το ότι ο Ντίκενς διαβάζεται και διασκευάζεται συστηματικά οφείλεται στο ότι τα έργα του αγκαλιάζουν την κοινωνική πραγματικότητα, οφείλεται στο ότι κάτι μας μαθαίνουν για τον κόσμο.

Το διαθέσιμο ενεργητικό της Apple φτάνει τα 256,8 δισεκατομμύρια δολάρια, όταν το ΑΕΠ της Ελλάδας είναι της τάξης των 200 δισεκατομμυρίων ευρώ. Αλλά η Ελλάδα δεν είναι κανένα κράτος-φάντασμα όπως είναι οι Νήσοι Κέιμαν. Υπάρχουν 10 εκατομμύρια κάτοικοι στην Ελλάδα και το ΑΕΠ δεν είναι ένα απόθεμα διαθέσιμο για την Ελλάδα, αλλά το προϊόν της εργασίας του ενεργού πληθυσμού στη διάρκεια ενός χρόνου. Μια τέτοια οικονομική δυσαναλογία ανάμεσα στην εταιρεία Apple και την Ελλάδα είναι ανησυχητική και δεν έχει σχέση με καμία μυθιστορηματική φαντασία· είναι ένα πραγματικό δεδομένο.

Αυτή η τόσο γενικευμένη ανισότητα ανάμεσα στους λαούς αφ’ ενός και στον κόσμο της βιομηχανίας και του χρηματοπιστωτικού συστήματος αφ’ ετέρου δεν μπορεί παρά να νοθεύει τις δημοκρατικές διαδικασίες και να αφανίζει τις ελευθερίες. Σε αυτά τα συμφραζόμενα, μια λογοτεχνία που επιμένει να καταφεύγει στην καθαρή μυθιστορηματική φαντασία είναι μια λογοτεχνία απατηλή, μια λογοτεχνία αθέμιτη.

• Τα μυθιστορήματά σας που κυκλοφορούν στα ελληνικά αναφέρονται σε τρεις ιστορικές στιγμές που υπήρξαν καθοριστικές για την τύχη των πολλών στις σύγχρονες κοινωνίες: 1789 («14η Ιουλίου»), 1885 («Κονγκό»), 1933 («Ημερήσια διάταξη»). Γράφηκαν μεταξύ του 2011 και του 2017, στα πιο δύσκολα χρόνια της ανθρωπιστικής κρίσης. Ποιος ήταν ο στόχος σας; Να μιλήσετε για τους «ξεβράκωτους» που τόσες φορές έχουν προδοθεί στο πέρασμα του χρόνου; Να ξεγυμνώσετε το Κεφάλαιο;

Εάν η λογοτεχνία δεν είναι μια επιπόλαιη, παρασιτική δραστηριότητα, τότε δεν μπορεί να αγνοήσει σήμερα ούτε τους οφθαλμοφανείς συμβιβασμούς της εξουσίας ούτε τις ανισότητες που διογκώνονται ούτε τη συγκέντρωση του πλούτου στα χέρια ορισμένων. Πρέπει να συνεχίσει το έργο της χειραφέτησης, που ανέλαβε την εποχή που ο Ζαν Ζακ Ρουσό είπε εκείνη τη μικρή φράση: «Είστε χαμένοι αν ξεχάσετε ότι οι καρποί ανήκουν σε όλους και ότι η γη δεν είναι κτήμα κανενός».

• Σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπως αυτό του 21ου αιώνα, πιστεύετε ότι τα βιβλία θα μπορούσαν να αναδιαμορφώσουν την αντίληψή μας για τον κόσμο; Μια αντίληψη που σήμερα μοιάζει υπαγορευμένη από τους ισχυρούς;

Το βιβλίο γεννήθηκε στις αρχές του 16ου αιώνα μέσα από μια νικηφόρα αντιπαράθεση με την εξουσία. Αυτή η αντιπαράθεση το ευνόησε, καθώς το βιβλίο στηριζόταν στην ισότητα: όλοι όσοι ήξεραν τότε να διαβάζουν, μπορούσαν να γνωρίσουν μια καινούργια θεολογία, πιο ορθολογική από την προηγούμενη -τον εκκολαπτόμενο προτεσταντισμό- που επιζητούσε τη συμμετοχή του κοινού και ρωτούσε τη γνώμη του.

Η νέα αυτή δομή εγκαθιδρύει έναν συσχετισμό δυνάμεων που έχει ταυτόχρονα μια σχέση με την αλήθεια. Από τη στιγμή που οι πολλοί έχουν πλέον πρόσβαση στα δεδομένα, αυτά αποκτούν μια καινούργια μορφή, ένα καινούργιο περιεχόμενο. Αυτού του τύπου η γνώση διασφαλίζεται με την οικουμενικότητά της. Εκεί εδράζεται το δημοκρατικό της υπόβαθρο: δεν υπάρχει σκέψη που να μην είναι προσβάσιμη στον άλλο. Η αλήθεια αποκτά έτσι ένα θεμέλιο στην ισότητα και πλέον πάντα θα βρίσκει ένα στήριγμα στο βιβλίο.

• Γιατί λοιπόν η διανόηση είναι καχύποπτη απέναντι στο πλήθος; Είδαμε λ.χ. ότι οι Γάλλοι διανοούμενοι κρατήθηκαν σε απόσταση από τα «κίτρινα γιλέκα»…

Τα «κίτρινα γιλέκα» αρνούνται να παραχωρήσουν σε άλλους τον λόγο τους· απορρίπτουν οποιαδήποτε γνώση κρατιέται σε απόσταση αφ’ υψηλού… Η στάση τους θέτει υπό αμφισβήτηση ακόμα και τα πιο στοιχειώδη δεδομένα της γνώσης που γίνεται αντιληπτή ως ένα «προϊόν ανώτερου επιπέδου», με «υψηλή προστιθέμενη αξία» αλλά με κάτι το συγκαταβατικό. Το κίνημα των «κίτρινων γιλέκων» δεν παραδέχεται καμία εκπροσώπηση, ο καθένας επιθυμεί να διατηρήσει τη φωνή του για τον εαυτό του, για όλους. Πρόκειται για μια ανυποχώρητη σχέση με την ισότητα.

Από την πλευρά της, ταυτόχρονα μοναχική και συχνά ιεραρχική, η πνευματική ζωή δεν μας προετοιμάζει για κάτι τέτοιο. Γι’ αυτό και εναπόκειται στους διανοούμενους να στραφούν προς τον λαό και να τον συναντήσουν προκειμένου να ανασυγκροτήσουν μια πολιτιστική και πολιτική ηγεμονία. Αυτό δεν μπορεί πια να πραγματωθεί μέσα από μια σύλληψη όπως το κόμμα της πρωτοπορίας, αλλά χρειάζεται να γίνει μέσα από μια διαδικασία που να τείνει ριζοσπαστικά προς την ισότητα.

• Πώς εξηγείτε την ήττα των ποικίλων αριστερών κομμάτων στις ευρωεκλογές;

Είχα πάντα μια μεγάλη συμπάθεια και πολύ θαυμασμό για την «ομάδα του Μπλούμσμπουρι» με τους Τζον Μέιναρντ Κέινς, Βιρτζίνια Γουλφ, Φόρστερ κ.ά., παρότι δεν μοιράζομαι μαζί τους τις ίδιες ιδέες. Θαυμάζω το πώς άνθρωποι που ανήκαν σε μια εύπορη τάξη, φίλοι των τεχνών και των γραμμάτων, ενθάρρυναν τις ανταλλαγές μεταξύ των κυρίαρχων τάξεων και των λαϊκών τάξεων· αυτό ονομαζόταν τότε «τρίτος δρόμος».

Κατά τη διάρκεια κάποιας παραμονής μας στο Λονδίνο, κάναμε βόλτα με τη γυναίκα μου, θαυμάζοντας τις όμορφες τούβλινες προσόψεις πίσω από τις οποίες έζησαν η Βιρτζίνια Γουλφ, ο Κέινς, όταν ξαφνικά τράβηξε την προσοχή μας μια μικρή πλάκα σε μια λιτή πρόσοψη. Στα χρόνια των συναντήσεων αυτής της περίφημης ομάδας διανοούμενων και καλλιτεχνών, εκεί κατοικούσε ο Βλαντιμίρ Ιλιτς Λένιν. Αρα η ομάδα του Μπλούμσμπουρι και η προχωρημένη ιδεολογία της δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν εάν δεν υπήρχε το κατάλληλο πλαίσιο: η ασυγκράτητη άνοδος του κομμουνισμού. Αυτό ήταν, σε τελική ανάλυση, το αποφασιστικό γεγονός που είχε καθορίσει τον γενναιόδωρο «τρίτο δρόμο» τους.

Απ’ ό,τι φαίνεται λοιπόν, πρέπει κι εμείς σαν τον Μπαλζάκ να εγγράψουμε τη λογοτεχνία όπως και τη σκέψη στην πιο αλάθητη κατηγορία: αυτήν των «Χαμένων ψευδαισθήσεων»…

«Είναι επείγον οι πολλοί να βάλουν όρια στις καταχρήσεις της οικονομικής εξουσίας»

Τον περασμένο μήνα, στη διάρκεια της 16ης Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου της Θεσσαλονίκης, ο Ερίκ Βυϊγιάρ προσέλκυσε ένα εντυπωσιακό κοινό όταν συμμετείχε σε συζητήσεις για τη δυναμική του πλήθους από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης μέχρι την εποχή των «κίτρινων γιλέκων».

Αφορμή ήταν το μυθιστόρημά του «14η Ιουλίου» που περιγράφει τις τελευταίες ώρες του Παλαιού Καθεστώτος στη Γαλλία και την εκρηκτική ατμόσφαιρα μέσα στην οποία κυοφορήθηκαν οι μεγάλες αλλαγές που έφερε η Γαλλική Επανάσταση. Το βιβλίο του ταξιδεύει τον αναγνώστη σε μια εποχή όπου η «δημοκρατία» δεν ήταν μια λέξη αλλά μια κοινωνική διαδικασία.

• Πιστεύετε πράγματι, κύριε Βυϊγιάρ, ότι το πλήθος μπορεί να λειτουργήσει ως η κατ’ εξοχήν κινητήρια δύναμη της δημοκρατίας, ακόμα και σήμερα στη «μετα-δημοκρατική» λεγόμενη εποχή κατά την οποία το χρηματοπιστωτικό σύστημα χειραγωγεί τους θεσμούς της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας;

Είμαστε υποχρεωμένοι να διαπιστώσουμε ότι σε ολόκληρη τη Γη δεν υπάρχει ούτε ένα Κοινοβούλιο που να αντιπροσωπεύει κατά το μάλλον ή ήττον αυτό που συμβατικά αποκαλούμε εκλογικό σώμα. Κι αν τα ποσοστά παρουσιάζουν διακυμάνσεις, οι αναλογίες παραμένουν οι ίδιες. Στο γαλλικό Κοινοβούλιο υπάρχουν όλοι κι όλοι τέσσερις εργάτες, αλλά δεκαέξι διοικητές εταιρειών. Μία μόνο γραμματέας για είκοσι εννέα δικηγόρους. Κι ας υπάρχουν στη Γαλλία 65.000 δικηγόροι και 800.000 γραμματείς, εκ των οποίων το 98% είναι γυναίκες. Οι ίδιες αναντιστοιχίες θα παρατηρούνταν και αν παίρναμε ως κριτήριο την ηλικία ή το μορφωτικό επίπεδο.

Ωστόσο, κατά βάθος δεν είναι οι αριθμοί που έχουν σημασία. Εκείνο που θα έπρεπε να τραβήξει περισσότερο την προσοχή μας είναι ότι όλοι ξέρουν τι συμβαίνει. Υπάρχει εδώ μια βαθιά αλήθεια: όλοι γνωρίζουμε ότι η εθνική αντιπροσωπεία δεν εκπροσωπεί παρά τους έχοντες. Και μάλιστα όχι μόνο το γνωρίζουμε, αλλά και το ανεχόμαστε, στο όνομα ποικίλων προβληματισμών που συγκλίνουν όλοι προς τον ίδιο αγνό και σεμνό πραγματισμό, ο οποίος ανέχεται την κραυγαλέα ανισότητα των θεσμών.

Αλλά και πάλι, η εκλογική διαδικασία δεν είναι παρά μια όψη του προβλήματος. Διότι στην πράξη, εκείνο που επιτρέπει να ασκηθεί η κυριαρχία όλων μονάχα από λίγους είναι ακριβώς η συγκέντρωση της οικονομικής ισχύος σε μερικά μόνο χέρια. Αρκεί να διαβάσουμε τον Μοντεσκιέ για να το καταλάβουμε: «Κάθε άνθρωπος που έχει εξουσία έχει και την τάση να προχωρά στην κατάχρησή της· και συνεχίζει μέχρι να συναντήσει κάποιο όριο». Ολοι μας είχαμε την εμπειρία αυτού του οικουμενικού νόμου της κοινωνικής φυσικής.

Είναι λοιπόν επείγον, όσοι συγκεντρώνουν σήμερα την οικονομική εξουσία, να βρουν μπροστά τους ένα όριο. Αλλά αυτό το όριο δεν μπορεί να προέλθει παρά από τους πολλούς, από τους «μεγάλους αριθμούς»· από τους πιο φτωχούς πολίτες οι οποίοι, ήδη από την Αρχαιότητα, παρά την έλευση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, έχουν αποκλειστεί από τα δημόσια αξιώματα.

Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Η βαλκανική φλόγα του Σέρσεν
Ζει στο Ζάγκρεμπ και έχει φίλους στη Λάρισα. Είναι Κροάτης εκδότης και συγγραφέας, παντρεμένος με Νιγηριανή, μιλά άψογα αγγλικά και γράφει ιστορίες σκοτεινές για την οδύσσεια των μεταναστών στη Δυτική Ευρώπη...
Η βαλκανική φλόγα του Σέρσεν
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ανορθόδοξη ματιά στην αθεΐα
Αυτό που ονομάζεται «αθεΐα» στην Ιστορία αναδύεται ως ορατή κατηγορία στον ελλαδικό χωρο. Το υποστηρίζει, μετά από μια έρευνα μυρμηγκιού, στη «Θεομαχία» ο Βρετανός ελληνιστής Τιμ Γουίτμαρς.
Ανορθόδοξη ματιά στην αθεΐα
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Το μέλλον του βιβλίου είναι το βιβλίο
Ο εξομολογητικός, απολογιστικός και αισιόδοξος λόγος του σπουδαίου Γάλλου εκδότη Κριστιάν Μπουργκουά που έγραψε όταν τιμήθηκε το 2007 ως ο καλύτερος εκδότης, κυκλοφόρησε από την Αγρα ως επετειακή έκδοσ.
Το μέλλον του βιβλίου είναι το βιβλίο
Λιουντμίλα Ουλίτσκαγια
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η συνείδηση της Ρωσίας
Τουλάχιστον χίλιοι τετρακόσιοι ενενήντα δύο άνθρωποι ποδοπατήθηκαν στη Μόσχα, τη μέρα της κηδείας του Στάλιν. Καμία σχετική φωτογραφία δεν...
Η συνείδηση της Ρωσίας
Μελίνα Παναγιωτίδου
Ο ΛΟΓΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Στο μυαλό του Δον Κιχότε
Αριστούργημα του δυτικού λογοτεχνικού κανόνα, ο «Δον Κιχότε» του Θερβάντες κάνει την είσοδό του στον 21ο αιώνα με τη νέα μετάφραση της Μελίνας Παναγιωτίδου που χρειάστηκε 8 χρόνια για να ολοκληρωθεί και...
Στο μυαλό του Δον Κιχότε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η fake λογοτεχνία, δεκανίκι των fake news
Κατα­σκευασμένες ειδήσεις, πλαστά απομνημονεύματα και κρυφά ξενοφοβικά και ρατσιστικά μηνύματα σε φαινομενικά αθώες ψευδώνυμες αφηγήσεις, απατηλές αυτοβιογραφίες αλωνίζουν στη διεθνή αγορά του βιβλίου, και το...
Η fake λογοτεχνία, δεκανίκι των fake news

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας