Βάρκες, καΐκια, σκούνες, τρεχαντήρια… παλιά σκαριά που ταξίδεψαν στα νερά του Αιγαίου με μπουνάτσες ή φουρτούνες και μαζί οι καπετάνιοι τους, ηλιοκαμένοι νησιώτες με πλατιά χαμόγελα, την ώρα της πλεύσης, της ψαριάς ή όταν μπαλώνουν τα δίχτυα πέρασαν στην αιωνιότητα μέσα από τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες του διάσημου Αμερικανού φωτογράφου Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ. Πενήντα από αυτές παρουσιάζονται στην αίθουσα τέχνης Citronne στον Πόρο, στην έκθεση «Αιγαιοπελαγίτικα καΐκια, 1954-64».
«O Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ συνεχίζει την παράδοση των ξένων περιηγητών στην χώρα μας. Επηρεασμένος από τις κλασικές του σπουδές του στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον και τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, συγκρότησε ένα φωτογραφικό αρχείο της Ελλάδας της δεκαετίας 1950-60.
Με την απόσταση του αλλοδαπού και την εγγύτητα του φιλέλληνα, κατέγραψε τον τόπο και τους ανθρώπους, καλύπτοντας ένα πλήρες θεματικό φάσμα: πορτρέτα, σκηνές της καθημερινής ζωής, τοπία, κτίσματα, καΐκια», σημειώνει στον κατάλογο της έκθεσης η Τατιάνα Σπινάρη-Πολλάλη, δρ Ιστορίας της Τέχνης και διευθύντρια της Citronne.
Ο ψηλόλιγνος, ευγενικός κύριος από την Αμερική, που μιλάει λίγο και φωτογραφίζεται σπάνια, είναι πολιτογραφημένος Ελληνας. Ηρθε για πρώτη φορά στη χώρα μας τη δεκαετία του ‘50 και έκτοτε δεν έπαψε να πηγαινοέρχεται γοητευμένος από την ομορφιά της φύσης και της ψυχής των ανθρώπων.
Ταξίδεψε στις Κυκλάδες ως απεσταλμένος του «National Geographic», ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε Ελληνίδα (δημοσιογράφο μάλιστα της «Daily Mirror») και απέκτησαν τελικά το δικό τους σπίτι στην Πάτμο. Εκεί κατέφευγαν τα καλοκαίρια με τα παιδιά και τους φίλους τους. Λάτρεψε το νησί μέχρι τη στιγμή που είδε να αλλάζει, να τουριστικοποιείται.
Οταν κόπηκε ένα παραδοσιακό μονοπάτι για να γίνει κεντρικός δρόμος, πικράθηκε και απογοητεύτηκε τόσο ο Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ (Μπομπ για τους φίλους) που έκανε 15 χρόνια να επιστρέψει στην Πάτμο. Τόπος που αγαπάει ιδιαίτερα και τον έχει απαθανατίσει με τη φωτογραφική του μηχανή, όπως και τους κατοίκους του.
Η έκθεση στη Citronne εστιάζει σε φωτογραφίες του γύρω από τη θάλασσα και παρουσιάζει «πορτρέτα» παλιών σκαφών. Δεν είναι ευρέως γνωστό, αλλά τα παλιά σκαριά θανατώνονται στη χώρα μας σαν τα γερασμένα άλογα. Οπως μάθαμε από την Αννίτα Μπαρμπαρήγου, δυναμικό μέλος του Ελληνικού Συνδέσμου Παραδοσιακών Σκαφών, τα τελευταία χρόνια και βάσει οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης τα ελληνικά καΐκια δεν καταστρέφονται απλά αλλά κόβονται βάναυσα με πριόνια.
Στόχος είναι ο έλεγχος της υπεραλίευσης, ο οποίος δεν επιτυγχάνεται, καθώς η αλιεία συνεχίζεται με πλαστικά φουσκωτά! Ετσι καταστρέφονται τα παραδοσιακά σκαριά διά παντός, σημαντικό μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, καθώς οι παλιοί τεχνίτες χάνονται σιγά σιγά και μαζί με εκείνους εξαφανίζεται η τεχνική τους. Τα έσοδα της έκθεσης θα διατεθούν στον Ελληνικό Σύνδεσμο Παραδοσιακών Σκαφών, που προσπαθεί να κρατήσει ζωντανή τη ναυτική μας παράδοση και να σώσει ό,τι έχει απομείνει από τα καΐκια.
«Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί ότι τα όμορφα καΐκια του Αιγαίου θα εξαφανίζονταν τόσο σύντομα;» αναρωτιέται ο ΜακΚέιμπ. «Θα ήθελα να είχα φέρει περισσότερο φιλμ και να είχα τραβήξει και άλλες φωτογραφίες… Καθένα από τα σκάφη αυτά είναι ένα έργο τέχνης.
Ο καλλιτέχνης είναι ένας μάστορας που χωρίς ναυπηγικά σχέδια μπορεί να κατασκευάσει σκαριά σε οποιοδήποτε μέγεθος και τύπο. Δεν υπήρχαν καλούπια· μόνον η ξυλοναυπηγική τέχνη, εκλεπτυσμένη μέσα από την πείρα πολλών γενιών. Αυτά τα καΐκια είναι οι κληρονόμοι μιας παράδοσης τριών χιλιετιών, γύρω από τη ναυπήγηση και το ταξίδι στο Αιγαίο. Λίγα σκαριά, όμως, απομένουν.
Εμείς πρέπει να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να κρατήσουμε ζωντανή αυτήν την αρχαία τέχνη και γνώση, που έφερε τους Ελληνες στο διεθνές προσκήνιο της θαλασσοπορίας και του εφοπλισμού. Τα νησιά του Αιγαίου, ως κινητήριος δύναμη, κληροδότησαν το πάθος για τη θάλασσα από γενιά σε γενιά», γράφει ο Αμερικανός φωτογράφος.
Ο Πόρος, μια ανάσα από την Αθήνα παραμένει γραφικός και όμορφος και η έκθεση είναι ένας επιπλέον λόγος για μια απόδραση, ακόμα και μονοήμερη, καταμεσής της άνοιξης, με τη φύση σε όλο το μεγαλείο της να ανθίζει και τη θάλασσα να λικνίζεται ρυθμικά προσκαλώντας μικρούς – μεγάλους στην αγκαλιά της.
ΙΝFO: Γκαλερί Citronne – Πόρος, «Αιγαιοπελαγίτικα καΐκια, 1954-64», έως τις 29 Μαΐου.
