Το ΜοΜΑ «απαντάει» στον Τραμπ

Αν μη τι άλλο, πρόκειται για μία από τις πιο ηχηρές διαμαρτυρίες που τόλμησε πολιτιστικό ίδρυμα απέναντι στην πολιτική Τραμπ.

Με μια απίστευτα αποφασιστική κίνηση, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης έβγαλε διάσημα έργα από τη μόνιμη συλλογή του και στη θέση τους κρέμασε δημιουργίες καλλιτεχνών που κατάγονται από μουσουλμανικά κράτη, των οποίων οι πολίτες απαγορεύεται να μπουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, έπειτα από το προεδρικό διάταγμα για τη μετανάστευση.

Σύμφωνα, λοιπόν, με δημοσίευμα των «Νιου Γιορκ Τάιμς», επτά έργα τέχνης, μεταξύ των οποίων αριστουργήματα του Ιμπραήμ ελ Σαλάχι (ηγέτη της αφρικανικής τέχνης και πρώτου καλλιτέχνη από τη συγκεκριμένη ήπειρο που έκανε μεγάλη αναδρομική έκθεση στη λονδρέζικη Tate Modern), της Βρετανοϊρακινής αρχιτεκτόνισσας Ζάχα Χαντίντ και της περίφημης Ιρανής video artist Τάλα Μαντάνι τοποθετήθηκαν ήδη από το βράδυ της Πέμπτης στον 5ο όροφο του μουσείου, αφήνοντας για λίγο στην άκρη πίνακες του Πάμπλο Πικάσο, του Ανρί Ματίς και του Φράνσις Πικαμπιά.

Πλάι στα έργα, ο επισκέπτης του μουσείου μπορεί πλέον να διαβάζει ένα κείμενο που ξεκαθαρίζει τις προθέσεις του οργανισμού και αναλύει το σκεπτικό βάσει του οποίου οι επικεφαλής προέβησαν στην αντικατάσταση:

«Το έργο αυτό είναι δημιουργία ενός καλλιτέχνη που κατάγεται από μια χώρα της οποίας οι πολίτες απαγορεύεται να εισέλθουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με προεδρικό διάταγμα που εκδόθηκε στις 27 Ιανουαρίου 2017», γράφουν.

«Αυτή είναι μία από τις πολλές τέτοιες δημιουργίες που έχει στη συλλογή του το ΜοΜΑ. Τα εγκαταστήσαμε στην γκαλερί μας για να δηλώσουμε με τον τρόπο αυτό ότι το συγκεκριμένο αμερικανικό μουσείο θεωρεί ζωτικής σημασίας τα ιδανικά του καλωσορίσματος και της ελευθερίας».

Εκτός από τους προαναφερθέντες καλλιτέχνες, στον πέμπτο όροφο του μουσείου, όπου παραδοσιακά εκτίθενται έργα του δυτικού μοντερνισμού πριν από το 1945, έχουν εμβόλιμα τοποθετηθεί πλέον έργα του Ιρανού γλύπτη Παρβίζ Ταναβόλι, του σχεδιαστή Τσαρλς Χοσεΐν Ζεντερούντι, της φωτογράφου Σιράνα Σαχμπάζι και του ζωγράφου Μάρκος Γκριγκόριαν.

Επιπλέον ένα μεγάλο γλυπτό από αλουμίνιο του περίφημου Σιάχ Αρμαζανί (Αμερικανός καλλιτέχνης γεννημένος στο Ιράν) τοποθετήθηκε στο λόμπι του μουσείου, μπροστά από τις πελώριες τζαμαρίες που βλέπουν στον κήπο.

Με την απόφαση αυτή το ΜοΜΑ απέδειξε πως οι οργανισμοί με «προσωπικότητα» και τα σπουδαιότερα μουσεία του κόσμου, πέραν των διεκπεραιώσεων και στενών καλλιτεχνικών τους αρμοδιοτήτων, οφείλουν να χαράζουν πολιτική, να μεταδίδουν μηνύματα, να υπερασπίζονται ιδέες, να ενεργούν με ταχύτητα κι αποφασιστικότητα απέναντι στην επικαιρότητα, να αντιλαμβάνονται τις συλλογές τους ως ένα ζωντανό καλλιτεχνικό προϊόν που οφείλει να ανταποκρίνεται στα τρέχοντα γεγονότα, ακόμα και μέσω της πρόκλησης.

Φαίνεται, δε, πως το μουσείο δεν θα περιοριστεί στην αντικατάσταση των επτά έργων, αφού μέχρι το τέλος του μήνα έχει προγραμματίσει προβολές τεσσάρων ταινιών τις οποίες υπογράφουν σκηνοθέτες από χώρες που υπόκεινται στην ταξιδιωτική απαγόρευση.

Μεταξύ αυτών το «Al-Yazerli» (1974), μια πειραματική δουλειά του Γερμανο-ιρακινού ακτιβιστή και σκηνοθέτη Καΐς αλ Ζουμπάιντι, και το «Stars in Broad Daylight» (1988) του Ουσάμα Μοχάμαντ (Σύρος σκηνοθέτης που ζει εξόριστος στο Παρίσι).

Υπάρχουν, ωστόσο, κι εκείνοι -όπως παρατηρεί το Artnews- που λένε ότι «μια κίνηση σαν αυτή του ΜοΜΑ δεν προσφέρει καμία χειροπιαστή βοήθεια σε περισσότερους από 100.000 ανθρώπους των οποίων οι βίζες έχουν ανακληθεί ως αποτέλεσμα του ρατσιστικού διατάγματος. Κατά μία έννοια, έχουν δίκιο. Μόνο μια θεμελιώδης πολιτική ανατροπή μπορεί να αποκαταστήσει τη ζημιά που έχει γίνει. Αλλά μέχρι αυτό να συμβεί -που σίγουρα θα συμβεί- κάθε οργανισμός που πιστεύει στην ελεύθερη ανταλλαγή ιδεών, που μάχεται για την καταπολέμηση της ισλαμοφοβίας και τη διασφάλιση της ζωής των θυμάτων πολέμου έχει υποχρέωση να υποστηρίξει τέτοιες πρωτοβουλίες με όποιον τρόπο μπορεί».