Μικρά, λιτά, λευκά, τα θαυμάζουμε στις προθήκες των μουσείων αλλά και ως πηγή έμπνευσης στα έργα μοντέρνας τέχνης των Πικάσο, Ματίς, Μπρανκούζι και άλλων κορυφαίων καλλιτεχνών του 20ού αιώνα. Ηρθε όμως η ώρα τα ειδώλια να λύσουν την αιώνια σιωπή τους και να «μιλήσουν» -πάντα με λιτό τρόπο- για την «Κυκλαδική Κοινωνία 5.000 χρόνια πριν».
Αυτός είναι ο τίτλος της ενδιαφέρουσας έκθεσης που εγκαινιάστηκε χθες στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, το οποίο γιορτάζει τα 30 χρόνια του.
Καθώς δεν υπάρχουν τεκμήρια γραφής για την Πρωτοκυκλαδική περίοδο, παρά μόνο από μετεγενέστερους ιστορικούς, η έκθεση δεν μπορεί παρά να είναι «ενσταντανέ μιας χαμένης πραγματικότητας», όπως είπε ο καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης, διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.
Πώς ήταν η χλωρίδα και η πανίδα; Ποιοι ήταν οι πυρήνες της κοινωνίας; Ποια η κοινωνική διαστρωμάτωση; Με ποιον τρόπο ψυχαγωγούνταν; Ποιες ήταν οι τελετουργίες και οι λατρείες τους;
Διαρθρωμένη σε πέντε ενότητες η έκθεση παρουσιάζει με απλό και εύληπτο τρόπο τη ζωή, τις ασχολίες στις Κυκλάδων χιλιάδες χρόνια πριν, μέσα από 191 αρχαία αντικείμενα από τη συλλογή του ίδιου του μουσείου, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, το Εθνικό Αρχαιολογικό και το Μουσείο Κανελλοπούλου.
Αν κοιτάξει κάποιος προσεκτικά τα ειδώλια, βλέπει φιγούρες ανδρών και γυναικών αλλά και συμπλέγματα που σχετίζονται με τη γονιμότητα, την αναπαραγωγή, την οικογενειακή σχέση. Γυναικείες μορφές σε κατάσταση εγκυμοσύνης και λοχείας, όπως μαρτυρούν οι εγχαράξεις στην κοιλιακή χώρα, αλλά και μητέρες με τα παιδιά τους.
Ομοιώματα πτηνών, ζωόμορφα αγγεία σε σχήμα χοίρων, παραστάσεις κυνηγιού και ψαριών, χάλκινα αγκίστρια, ένα αγγείο με ίχνη ελαιόλαδου επιβεβαιώνουν την παράλληλη ενασχόληση των νησιωτών με την κτηνοτροφία, το κυνήγι, την καλλιέργεια της γης για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών επιβίωσης. Δεν έλειπαν όμως και τα εργαλεία που είχαν στη διάθεσή τους οι τεχνίτες: λεπίδες, λίθινα πριονωτά εργαλεία, χάλκινοι πέλεκεις, πριόνια και σμίλες, αγγεία για την προετοιμασία και την αποθήκευση του χρώματος.
Οσο όμως καλοί τεχνίτες ήταν άλλο τόσο αγαπούσαν, όπως φαίνεται, τη μουσική και τη διασκέδαση. Αρκεί να δούμε τον «Αρπιστή», τον «Αυλητή», το ειδώλιο του «Εγείροντος πρόποσιν» (κρατάει μια κούπα) και άλλα εκθέματα της τρίτης ενότητας με τίτλο «Μια ματιά στην κοινωνική ζωή» που αναφέρεται σε συναθροίσεις κοινωνικού ή τελετουργικού χαρακτήρα στις Κυκλάδες κατά την 3η χιλιετία π.Χ.
Τεκμηρίωση για την ύπαρξη κοινωνικής ιεραρχίας δίνουν τόσο εμβλήματα εξουσίας (π.χ. διαδήματα) όσο και διακριτικά μιας υψηλής κοινωνικής τάξης, όπως ένα χάλκινο επαργυρωμένο εγχειρίδιο, σφραγίδες από τη Νάξο, κοσμήματα.
Η τελευταία ενότητα με θέμα «Πίστεις και δοξασίες» περιλαμβάνει αντικείμενα όπως το «αγγείο των περιστεριών», τηγανόσχημο σκεύος με παραστάσεις κυμάτων και αστρικών συμβόλων αλλά και του γυναικείου ηβικού τριγώνου, το τμήμα ανδρικού αγάλματος, το λεγόμενο «αρσενικούδι» και άλλα που έχουν σχετιστεί με την ύπαρξη θρησκευτικών και μεταφυσικών αντιλήψεων και την άσκηση τελετουργιών κατά την Πρωτοκυκλαδική περίοδο.
Ακόμα η έκθεση δεν παραλείπει να θίξει το θέμα της αρχαιοκαπηλίας που έπληξε βαρύτατα τον κυκλαδικό πολιτισμό. Οχι μόνο επειδή χάθηκαν μοναδικά έργα τέχνης, αλλά και επειδή η απόσπασή τους από το αρχαιολογικό σύνολο στέρησε τους συσχετισμούς με τις πολιτισμικές εξελίξεις της κοινωνίας που τα παρήγαγε.
Νεοφύτου Δούκα 4, τηλ. 210-7228321-3, cycladic.gr. Οι δύο εκθέσεις θα διαρκέσουν ώς τον Μάρτιο. Είσοδος: 7€. Μειωμένη: 3,5€. Ομάδες 15 ατόμων και άνω: € 5. Γενική είσοδος κάθε Δευτέρα: 5€. Ξεναγήσεις στην έκθεση «Κυκλαδική Κοινωνία 5.000 χρόνια πριν» κάθε Σάββατο και Κυριακή 12.00 & 15.00 από 17/12
