Στο μυαλό όλων μας, ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ και η ψυχική ασθένεια είναι άμεσα συνδεδεμένα και καθένας που στέκεται μπροστά σε έναν από τους υπέροχους πίνακές του δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί πώς η πάθησή του επηρέασε το έργο του.
Η ιστορία είναι γνωστή: υπό αδιευκρίνιστες στην πραγματικότητα συνθήκες, έκοψε το αυτί του και το προσέφερε σε μια νεαρή πόρνη σε οίκο ανοχής της Άρλ. Τι άλλη απόδειξη της ασθένειας χρειάζεται;
Το Μουσείο Βαν Γκογκ στο Άμστερνταμ εγκαινιάζει τον Σεπτέμβριο μια νέα έκθεση, μέσα από την οποία, μελετώντας τους τελευταίους 18 μήνες της ζωής του ζωγράφου -οι περισσότεροι στην ψυχιατρική κλινική-, προσπαθεί να συνδέσει την ασθένεια με το ταλέντο και τη δύναμη του χρωστήρα του.
Με αφορμή ένα χειρόγραφο σημείωμα του γιατρού, Φέλιξ Ρέι, που τον κούραρε μετά τον αυτοτραυματισμό του, η οποία αποδεικνύει πέρα από κάθε αμφιβολία την τρέλα και το ντελίριο που τον καταλάμβανε κάθε τόσο, όλο και πιο συχνά τους τελευταίους μήνες της ζωής του.
Το σημείωμα αυτό είχε δοθεί στη δεκαετία του 1930 από τον ίδιο τον Ρέι στον Αμερικανό συγγραφέα Ίρβινγκ Στόουν, που έγραψε τη βιογραφία του Βαν Γκογκ, η οποία στη συνέχεια γυρίστηκε ταινία με πρωταγωνιστή τον Κερκ Ντάγκλας και τίτλο «Ο τρελός με τα κόκκινα μαλλιά».
Ωστόσο έμενε μέχρι πρόσφατα στο αρχείο του Στόουν και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Αποκαλύφθηκε όταν η Βρετανίδα συγγραφέας Μπερναντέτ Μέρφι, έκανε έρευνα με αφορμή ένα ντοκιμαντέρ με τον τίτλο «Το Αυτί του Βαν Γκογκ», που ετοιμάζει για το BBC.
Ο Ρέι, που εκτιμούσε πολύ τον Βαν Γκογκ, περιέγραψε επακριβώς υπό ποιες συνθήκες ο ζωγράφος έκοψε το αυτί του, δίνοντας τέλος στις φήμες ότι προχώρησε σε αυτήν την πράξη επειδή καβγάδισε με τον φίλο και συγκάτοικό του Πολ Γκογκέν, ή ότι ήταν ερωτευμένος με την νεαρή πόρνη που έφερε το όνομα Ραχήλ.
Στην πραγματικότητα, το όνομα της κοπέλας ήταν Γκαμπριέλ και είχε τραυματιστεί από ένα σκυλί που τη δάγκωσε. Ο Βαν Γκογκ, που πίστευε ότι ήταν ένα είδος ιεροκήρυκα, με το κόψιμο του αυτιού του, το οποίο της παρέδωσε μέσα σε ένα κομμάτι από εφημερίδα, ήθελε να της δώσει ένα κομμάτι από τη σάρκα του, ίσως για να απαλύνει τον πόνο της.
Πάντως, όσον αφορά τον τρόπο που ζωγράφιζε, αυτό που έχει χαρακτηριστεί «η τρέλα στην πινελιά του», δεν ήταν τίποτα άλλο από το καλλιτεχνικό ύφος του.
Ένα ύφος πάντως που είχε επηρεαστεί από τη μυστηριώδη ασθένεια από την οποία έπασχε και που ακόμη δεν έχει διευκρινιστεί αν ήταν επιληψία, σχιζοφρένεια, νευροσύφιλη, εθισμό στο αψέντι, ή ακόμη και το γεγονός ότι δάγκωνε τα γεμάτα χρώμα -και δηλητηριώδεις ουσίες- πινέλα του.
Το δυστύχημα ήταν ότι όταν νοσηλευόταν, έπειτα κάθε κρίση, στο ψυχιατρείο δεν του επέτρεπαν να ζωγραφίζει και του αφαιρούσαν χρώματα, πινέλα, καμβάδες, για τον φόβο ότι θα μπορούσε να αυτοτραυματιστεί.
Η επιμελήτρια της έκθεσης, Νιένκε Μπάκερ, εξηγεί ότι όταν μπορούσε να ζωγραφίσει δεν είχε κρίσεις. «Ήθελε να φύγει από το ψυχιατρείο, όπου έβρισκε αφόρητο τον εγκλεισμό μαζί άλλους 42 ανθρώπους, άνδρες και γυναίκες. Το πένθιμο αυτό περιβάλλον δεν του επέτρεπε να βελτιωθεί η υγεία του. Και οι κρίσεις ήταν όλο και πιο συχνές». Έως ότου ήρθε το τέλος.
Στην έκθεση οι επισκέπτες θα μπορέσουν να δουν εκτός από τα γνωστά έργα του, έγγραφα των δημοτικών αρχείων της Αρλ, τα τελευταία σχέδιά του, στα οποία η μνήμη του επιστρέφει στους αγρότες και τους μύλους της πατρίδας του Ολλανδίας, αλλά και το σημείωμα του γιατρού Φέλιξ Ρέι, όπου σημείωνε χαρακτηριστικά στον Ίρβινγκ Στόουν: «Ελπίζω από καρδιάς να μπορέσετε να τιμήσετε την ιδιοφυΐα αυτού του εξαιρετικού ζωγράφου. Το αξίζει»
Επίσης, εκτίθεται και μια προσωπογραφία του γιατρού Ρέι, η οποία έπειτα από σειρά πωλήσεων και αλλαγής χεριών κατέληξε στο Μουσείο Πούσκιν της Μόσχας.
(Πηγή: El Pais)
-320x213.jpg)
