Γοητευτικό ταξίδι στο παρελθόν της Πόλης

Ενα πανοραμικό πορτρέτο της Κωνσταντινούπολης κατά τον 18ο αιώνα με αυθεντικά δείγματα του τοπίου, της αρχιτεκτονικής, των κατοίκων και της καθημερινότητας, ένα γοητευτικό ταξίδι στο παρελθόν της Πόλης με τις γειτονιές, τα παλάτια, τις υπαίθριες κρήνες, τα μνημεία της, τις ελληνικές παραθαλάσσιες επαύλεις στον Βόσπορο, τα τζαμιά, τις πύλες και τους ανθρώπους της προφέρει η καινούργια έκθεση του Μουσείου Μπενάκη Ισλαμικής Τέχνης (Ασωμάτων 22 & Διπύλου, τηλ. 210 3251311).

Ανάμεσα στα εκθέματα των εξαιρετικών μόνιμων συλλογών του έχουν πάρει τις θέσεις τους στις ειδικές προθήκες τα 60 έργα της έκθεσης «Thomas Hope: Σχέδια της οθωμανικής Κωνσταντινούπολης».

Εγκαινιάστηκε χθες βράδυ και ανοίγει σήμερα για το κοινό (διάρκεια έως 25/9/16).

Αυτή είναι η πρώτη δημόσια παρουσίαση των σχεδίων που έχουν τη δική τους ιστορία κι αν σήμερα τα απολαμβάνουμε εμείς και η διεθνής κοινότητα είναι χάρη στην προνοητικότητα και το πάθος του μανιώδους συλλέκτη Αντώνη Μπενάκη αλλά και του επιστήθιου φίλου του Δαμιανού Κυριαζή, ο οποίος κληροδότησε στο μουσείο περισσότερα από 1.000 έργα.

Τα σχέδια που παρουσιάζονται στην έκθεση φιλοτεχνήθηκαν από τον Αγγλο περιηγητή Tόμας Χόουπ. Γόνος οικογένειας μεγιστάνων τραπεζιτών (1769-1831), πολυμαθής και φιλότεχνος, πραγματοποίησε το «Grand Tour», την καθιερωμένη δηλαδή για τους νέους της τάξης του περιοδεία στην Ελλάδα και τη Μέση Ανατολή. Λάτρης της τέχνης, ειδήμων σε θέματα αρχιτεκτονικής και διακόσμησης, άφησε το στίγμα του και δημιούργησε το «στιλ Χόουπ».

Παράλληλα υπήρξε ταλαντούχος και παραγωγικότατος σχεδιαστής. Κατά το «Grand Tour» φιλοτέχνησε 350 έργα. Τα ταξινόμησε ο ίδιος σε πέντε τόμους στην προσωπική του βιβλιοθήκη.

Κι ενώ μετά τον θάνατό του η διεθνής επιστημονική κοινότητα τους θεωρούσε χαμένους, στην πραγματικότητα είχαν αγοραστεί το 1930 από τον Αντώνη Μπενάκη και φυλάσσονταν στη βιβλιοθήκη του Μουσείου Μπενάκη.

Η ανακάλυψη των τριών τόμων έγινε τυχαία το 1984 από την επιμελήτρια του μουσείου, δρα Φανή-Μαρία Τσιγκάκου. «Τελικά το “μυστήριο Hope” εξιχνιάστηκε φέρνοντας παράλληλα στο φως μια συγκινητική λεπτομέρεια ενδεικτική του ήθους που άλλοτε επικρατούσε στην κοινωνία μας», σημειώνει η ίδια και εξηγεί: «Ο Αντώνης Μπενάκης αδυνατούσε να διαθέσει το απαιτούμενο ποσό για την αγορά του συνόλου των τόμων (120 λίρες Αγγλίας).

Ο προσωπικός του φίλος, συλλέκτης Δαμιανός Κυριαζής (1890-1948) προκειμένου να τον διευκολύνει, αγόρασε τους άλλους δύο τόμους και κατόπιν τους κληροδότησε στο Μουσείο Μπενάκη».

Αυτό το αδημοσίευτο στο σύνολό του αρχείο είναι μια αστείρευτη πηγή γνώσης για την Κωνσταντινούπολη του 18ου αιώνα, που αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Γιατί παράλληλα με την αισθητική τους αξία, συγκροτούν έναν θησαυρό οπτικών μαρτυριών για αρχαιολογικές τοποθεσίες και μνημεία που έχουν έκτοτε αλλοιωθεί, από την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Τουρκία

Ο Χόουπ ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη και παρέμεινε εκεί για έναν χρόνο (1795-1796). «Την εποχή αυτή η Κωνσταντινούπολη ήταν μια κοσμοπολίτικη πόλη με πολλούς ξένους κατοίκους, που είτε ζούσαν εκεί είτε την επισκέπτονταν από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες», αναφέρει η Μίνα Μωραΐτου, υπεύθυνη του μουσείου, και προσθέτει: «Η παρουσία τους σε συνδυασμό με τους ξένους μουσουλμάνους, χριστιανούς και Εβραίους συνέβαλε στην πολυπολιτισμικότητα της κοινωνίας».

Οι εικόνες του Χόουπ εστιάζουν στα μνημεία και τους ανθρώπους από τις τρεις κυριότερες γειτονιές, τον Γαλατά κοντά στο εμπορικό λιμάνι Τοπχανέ, το Σκουτάρι στην ασιατική όχθη και το Εγιούπ στο βάθος του Κεράτιου κόλπου.

Επιμελήτριες της έκθεσης είναι η δρ Φανή-Μαρία Τσιγκάκου και η Μίνα Μωραΐτου, τη συνοδεύει δίγλωσσος κατάλογος και μετά την Αθήνα θα παρουσιαστεί στο «Pera Museum» της Κωνσταντινούπολης. Η διοργάνωση έχει πολλούς υποστηρικτές και ανάμεσά τους το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας όπως και την τουρκική πρεσβεία.

♦ Επιτέλους ανοίγει (10/4) το κομψό καφέ στην ταράτσα του μουσείου με πανοραμική θέα. Μετατρέπεται σε ένα σύγχρονο έργο τέχνης από τη Βρετανίδα καλλιτέχνιδα Navine G. Khan-Dossos.

Δημιουργεί μια μοναδική τοιχογραφία με κεντρικό θέμα τους φοίνικες καθώς από το 2015 που ήρθε στην Αθήνα ακούει συνέχεια διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας. Δηλαδή την αφαίρεση των φοινικόδεντρων από το αστικό τοπίο της Αθήνας με σκοπό τον αναπροσανατολισμό της πόλης από την Ανατολή προς την Ευρώπη.