Περιμένοντας… τον Γιαν Φαμπρ

Φεύγει σιγά σιγά και ο Μάρτιος κι ακόμα κανένα νέο περί Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κι επειδή Γιαν Φαμπρ ακούμε αλλά Γιαν Φαμπρ δεν βλέπουμε, μαθαίνουμε ότι προς το τέλος Μαρτίου έρχεται στην Αθήνα μαζί με την τετραμελή ομάδα του, οπότε θα γίνει και η συνέντευξη Τύπου.

Ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ έχει ρίξει το βάρος στην Πειραιώς 260 και το Ηρώδειο – θα αρχίσει να οργανώνεται δυναμικά από τώρα για το πρόγραμμα του επόμενου καλοκαιριού. Παρόλο που προετοιμάζει εντατικά την έκθεσή του στις 50 αίθουσες του Μουσείου Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη -συνεργεία δουλεύουν ήδη στο μουσείο-, έχει ετοιμάσει το καλλιτεχνικό πρόγραμμα, βελγοκεντρικό κατά κύριο λόγο.

Ο Γιαν Φαμπρ είναι ενημερωμένος για τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, για τα άδεια ταμεία. Το θέμα είναι τι μπορεί να κάνει με τον υπάρχοντα προϋπολογισμό του Φεστιβάλ αλλά και τι χρόνους έχει στη διάθεσή του ώστε να γνωρίσει όλους τους Ελληνες καλλιτέχνες, να ενημερωθεί, να αξιολογήσει προτάσεις και να αποφασίσει.

Το μεγάλο ερώτημα αφορά την τύχη του μεγάλου και του μικρού θεάτρου της αρχαίας Επιδαύρου. Μέχρι στιγμής οι μοναδικές παραστάσεις που έχει ανακοινωθεί ότι θα συμμετάσχουν είναι «Επτά επί Θήβας» του Αισχύλου από το ΚΘΒΕ, «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη από το Εθνικό Θέατρο, καθώς και «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή, συμπαραγωγή του Εθνικού με το Θέατρο Βαχτάνγκοφ της Μόσχας.

Δηλαδή μόνο τέσσερις παραστάσεις και καμιά πρόβλεψη για τη Μικρή Επίδαυρο. Σαν ν’ ακούμε από τώρα τις διαμαρτυρίες καλλιτεχνών, αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Αργολίδας, ταυτισμένης με το Φεστιβάλ, που όλο τον χρόνο περιμένει τις εκδηλώσεις του για να κινηθεί η εγχώρια αγορά (εδώ διαμαρτύρονταν βρίσκοντας λίγες ακόμα και τις οκτώ παραστάσεις)… Οι ερωτήσεις μας προς το υπουργείο Πολιτισμού γύρω από αυτά τα ζητήματα απαντήθηκαν ως εξής: Γι’ αυτά τα θέματα αρμόδιος να απαντήσει είναι ο καλλιτεχνικός διευθυντής.

Ομως, όπως ψυχανεμίζεται κανείς, το Φεστιβάλ του 2016 δεν μπορεί παρά να έχει μια μορφή μεταβατικού χαρακτήρα. Για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι ο αυτονόητος: δεν υπάρχουν λεφτά. Ο δεύτερος είναι ότι ο Γιαν Φαμπρ, όσο κι αν ενημερώθηκε για την οικονομική κατάσταση και τις παθογένειες της δημόσιας διοίκησης στη χώρα μας, δύσκολα μπορεί να φανταστεί την απαράμιλλη ελληνική νοοτροπία…

Κάποιοι που τον ξέρουν καλά ως άνθρωπο λένε ότι είναι πεισματάρης, ευαίσθητος στα κοινωνικά θέματα, εξαιρετικά καχύποπτος με τους αξιωματούχους των κυβερνήσεων. Οτι έχει θέσει όρους και ρήτρες πριν δεχτεί να αναλάβει το Φεστιβάλ – ευτυχώς… Οτι θέλει να αποκτήσει ο ίδιος εικόνα για τον ελληνικό καλλιτεχνικό χώρο χωρίς κανέναν υπουργικό μεσάζοντα – ευτυχώς…

Οτι δεν μπορεί να παραγνωρίσει την οικονομική ανέχεια όπως και το τεράστιο ζήτημα της προσφυγιάς, θέματα που τον κινητοποιούν και καλλιτεχνικά. Και ίσως, στην κατάστασή μας, να είναι πιο χρήσιμο και πιο αποτελεσματικό, αντί να αναλωθούμε σε μαξιμαλισμούς, να κινηθούμε δημιουργικά και φιλότιμα σ’ αυτό που πυροδοτεί ως ιδέα η πραγματικότητα, σ’ αυτό που αντέχει η τσέπη μας. Απομένει να έρθει ο Γιαν Φαμπρ, να δούμε τα σχέδια και τις προθέσεις του. Και εκείνος να δει τις δικές μας…

Θέσεις, ονόματα, φήμες

Ο Γιαν Φαμπρ επέμεινε πάρα πολύ στο διακριτό του ρόλου του, ζήτησε δηλαδή να εκτελεί μόνο χρέη καλλιτεχνικού διευθυντή. Δεν ήθελε να έχει καμιά σχέση με τη διοίκηση, με συμβάσεις προσωπικού, προμήθειες, διορισμούς, διαγωνισμούς: «Σας δίνω το πρόγραμμά μου, υλοποιήστε το» είπε ξεκάθαρα όταν του έγινε η πρόταση.

Αυτή η επιθυμία του ήρθε και έδεσε με την επιθυμία του υπουργού Αριστείδη Μπαλτά, βόλεψε εξαιρετικά στην πρόθεσή του να διαχωρίσει ρόλους και αρμοδιότητες στο Φεστιβάλ. Ομως η υλοποίηση ενός καλλιτεχνικού προγράμματος, σχεδιασμένου μάλιστα από τον Φαμπρ, απαιτεί την ανάλογη ανταπόκριση από εξίσου ικανά στελέχη στον τομέα της διοίκησης και της παραγωγής.

Πώς θα διαμορφωθεί λοιπόν διοικητικά το τοπίο στο Φεστιβάλ δεδομένου ότι στις 13 Μαρτίου πρέπει να γίνει αλλαγή φρουράς αφού λήγουν θητείες και συμβάσεις; Ακούστηκε το όνομα του Γιώργου Βέλτσου ως προέδρου του Δ.Σ., της Βίκυς Μαραγκοπούλου ως μέλους, όπως και άλλα κατά καιρούς. Σε σχετική ερώτησή μας προς το υπουργείο Πολιτισμού οι φήμες αυτές διαψεύστηκαν, δεν δόθηκαν όμως απαντήσεις.

Ωστόσο, σύμφωνα με δικές μας πληροφορίες, ο ίδιος ο Γιαν Φαμπρ έχει ζητήσει ένα πρόσωπο. Τόσο αυτός που εκτελεί χρέη εκτελεστικού διευθυντή και που θα έχει άμεση συνεργασία με τον καλλιτεχνικό διευθυντή όσο και ο πρόεδρος του Δ.Σ. θα προκύψουν μέσα από τη σύνθεση του Δ.Σ. που απέρχεται.

Υποτίθεται ότι θα συνταχθούν εσωτερικός κανονισμός και οργανόγραμμα με ξεκάθαρο πλαίσιο αρμοδιοτήτων και καθηκόντων του προσωπικού. Την οικονομική διεύθυνση του Φεστιβάλ ακούγεται ότι θα αναλάβει έμπειρη υπάλληλος η οποία θα αποσπαστεί από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους.

Με δικό του τεχνικό εξοπλισμό;

Μιλώντας με έμπειρους τεχνικούς που έχουν μακρά υπηρεσία στο Φεστιβάλ Αθηνών απορούν πώς γίνεται όλα αυτά τα χρόνια να μην έχει υπάρξει μέριμνα ώστε το Φεστιβάλ να αποκτήσει δικό του τεχνικό εξοπλισμό (ήχο και φώτα), για να μη βρίσκεται κάθε καλοκαίρι στο έλεος των εταιρειών, πληρώνοντας πάνω από ένα εκατομμύριο ευρώ προκειμένου να καλύψει τους χώρους τουλάχιστον της Πειραιώς 260 και του Ηρωδείου.

Σαφώς πρόκειται για μια μεγάλη δαπάνη, την οποία όμως οι γνωρίζοντες θεωρούν απολύτως συμφέρουσα, αφού μέσα σε δυο-τρία χρόνια θα γινόταν απόσβεσή της. Θέσαμε και αυτό το ερώτημα προς το υπουργείο Πολιτισμού και η απάντηση μας ξάφνιασε:

«Η Περιφέρεια Αττικής προτίθεται να αγοράσει τον τεχνικό εξοπλισμό κατόπιν διεθνούς διαγωνισμού. Εχει καταθέσει σχετικό ερώτημα προς το Συμβούλιο της Επικρατείας για το κατά πόσο είναι σύννομο να πληρώσει για την αγορά του εξοπλισμού. Είμαστε σε αναμονή, ελπίζω να προλάβουμε για φέτος».

Ομως θυμόμαστε και μια παλιά δέσμευση της Ρένας Δούρου, η οποία δεν πραγματοποιήθηκε. Πέρσι, στη συνέντευξη Τύπου για το πρόγραμμα του Φεστιβάλ είχε δεσμευτεί να καλύψει τον προϋπολογισμό τριών σημαντικών παραγωγών του Φεστιβάλ και «να συνδράμει οικονομικά και όπου χρειαστεί και της ζητηθεί»…

Αλλαγές στην Πειραιώς 260

Αναγγέλθηκε ότι τα γραφεία του Ελληνικού Φεστιβάλ πρόκειται να μετακομίσουν από το νεοκλασικό οίκημα ιδιοκτησίας Πάνου Καμμένου στο Μέγαρο Μουσικής προκειμένου να απαλλαγεί από ένα υψηλό ενοίκιο. Η μετακόμιση δεν έγινε ακόμα. Θα περάσει άραγε κι αυτό το καλοκαίρι στη Χατζηχρήστου 23 και Μακρυγιάννη;

Από το υπουργείο μάς διαβεβαιώνουν ότι μόλις συσταθούν το Δ.Σ. στο Μέγαρο Μουσικής και το Δ.Σ. στο Φεστιβάλ Αθηνών θα γίνει η μετεγκατάσταση των γραφείων στο Μέγαρο. Στην πρώτη συνεδρίαση θα βγει κοινή απόφαση.

Μακάρι, αν και οι πληροφορίες μας λένε ότι το Φεστιβάλ καλοβλέπει την εγκατάστασή του στην Πειραιώς 260, μια και στον χώρο γίνονται ήδη εργασίες. Στο Κτίριο Α, έκτασης 12 χιλιάδων τ.μ. και ανενεργό λόγω θορύβου από την οδό Πειραιώς -λένε ότι πρόκειται για το πιο εντυπωσιακό αρχιτεκτονικά κτίριο στο βιομηχανικό συγκρότημα-, πρόκειται να στεγαστεί το ΤΑΠ (γραφεία, εκμαγεία, αποθήκες, πωλητήριο).

Συγχρόνως γίνεται μελέτη βελτιώσεων και για τον όροφο, προκειμένου να εγκατασταθούν εκεί σε μερικά χρόνια οι υπηρεσίες του Φεστιβάλ. Αλλά και στο αναξιοποίητο κτίριο απέναντι από το Α θα ξεκινήσουν εργασίες για να λειτουργήσει ως εστιατόριο και καφέ (επιθυμία του Φαμπρ).

Προφανώς η απόφαση του ΥΠΠΟ να στεγάσει το ΤΑΠ στην Πειραιώς 260 εμπίπτει σε μια ιδέα πολιτιστικής διαχείρισης που αποβλέπει σε εξοικονόμηση πόρων. Το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων πλήρωνε προς ενοικίαση στους διάσπαρτους χώρους στέγασης των υπηρεσιών του 350 χιλιάδες ευρώ τον χρόνο, χρήματα που τώρα θα εισπράττει το Φεστιβάλ.

Η πρόταση να μαζευτεί ο Οργανισμός σ’ έναν χώρο, όπου μάλιστα ζυμώνονται καλλιτέχνες και θεατές, προφανώς άρεσε στην πρόεδρο του ΤΑΠ, Ασπασία Λούβη. Η είσοδος για το Ταμείο θα είναι από την Πειραιώς και το πρωινό ωράριο λειτουργίας του δεν πρόκειται να ενοχλήσει τις παραστάσεις του Φεστιβάλ, λένε άνθρωποι του ΤΑΠ.

Ενα ακόμα έσοδο που προσμετρά το υπουργείο είναι αυτό της ενοικίασης των χώρων της Πειραιώς 260 ή της παραχώρησής τους σε άλλους οργανισμούς έναντι ανταποδοτικών οφειλών εφόσον, όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες, οι χώροι θα λειτουργούν και τον χειμώνα. Αλλο έσοδο που υπολογίζουν είναι της ενοικίασης, κατόπιν διαγωνισμού, του εστιατορίου και του καφέ.

«Θα αναλάβω το Φεστιβάλ ελεύθερο χρεών»

Με δεδομένο ότι η επιχορήγηση για το 2016 αλλά και για το 2017 καθηλώνεται στα 2 εκατομμύρια λόγω δέσμευσης στο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα που υπέγραψε η προηγούμενη κυβέρνηση, τα πράγματα είναι δύσκολα. Τα μόνα στα οποία μπορεί να ελπίζει το Φεστιβάλ είναι μια έκτακτη επιχορήγηση, νοικοκύρεμα και εισιτήρια.

«Εγώ δεν μπορώ να συναντήσω απλήρωτους καλλιτέχνες. Θα αναλάβω το Φεστιβάλ ελεύθερο χρεών», φαίνεται να δήλωσε ο Γιαν Φαμπρ στον υπουργό Πολιτισμού. Αυτή τη στιγμή στο Φεστιβάλ υπάρχει ένα λογιστικό υπόλοιπο της τάξεως του ενός εκατομμυρίου εξακοσίων χιλιάδων ευρώ, για το μεγαλύτερο μέρος του οποίου όμως δεν έχει την ευθύνη η προηγούμενη διεύθυνση του Φεστιβάλ αλλά το κράτος και πιο συγκεκριμένα η κλιμάκωση της οικονομικής κρίσης τα δύο τελευταία χρόνια.

Ως γνωστόν, πέρα από την τακτική επιχορήγηση του ΥΠΠΟ, κάθε μήνα εκταμιεύονταν προς το Φεστιβάλ 300 χιλιάδες ευρώ, το μερίδιό του από το 10% των εισπράξεων των καζίνων της Πάρνηθας και της Κέρκυρας, το οποίο αποδίδεται στο κράτος (το 6% πηγαίνει στον ΕΟΤ). Τα περίπου 3,5 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο είναι ένα αξιόλογο έσοδο που εισέπραττε το Φεστιβάλ κατευθείαν, μέσω επιταγής από την Ανεξάρτητη Αρχή Παιγνίων.

Αυτό όμως συνέβαινε μέχρι τον Αύγουστο του 2013, γιατί από τότε, αυτό το 4% των εισπράξεων των καζίνων άλλαξε προορισμό… Αντί να πηγαίνει κατευθείαν στο Φεστιβάλ, κατέληγε στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, πιστωνόταν στο υπουργείο Πολιτισμού, για να αποδοθεί στο Φεστιβάλ. Σ’ αυτό το… κρίσιμο σημείο της διαδρομής ξεκίνησε η αφαίμαξη του περίφημου 4% από τον τζόγο. Το Γενικό Λογιστήριο, με δεδομένο το βάθεμα της κρίσης, παρακράτησε κάποια ποσά για να καλύψει ανάγκες του Δημοσίου και πιο συγκεκριμένα, 300 χιλιάδες ευρώ το 2014 και 600 χιλιάδες το 2015.

Ετσι η εικόνα, όπως αποτυπώνεται σήμερα στα ταμεία του Φεστιβάλ, είναι η εξής: Αφαιρώντας τις 900 χιλιάδες ευρώ που παρακράτησε το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους από τα καζίνα, μένει ένα καθαρό χρέος 600 χιλιάδες ευρώ, ποσόν που προκύπτει από υπέρβαση του προϋπολογισμού για παραγωγές σε σχέση με το υπάρχον ταμειακό απόθεμα. Η απόκλιση πάντως δεν είναι τεράστια, υπόψη ότι το τελευταίο Φεστιβάλ κινήθηκε με μικρότερο μπάτζετ και με μεγαλύτερη αίσθηση οικονομίας, ενώ πολλές παραγωγές κόπηκαν.

Το χρέος προς τους Ελληνες καλλιτέχνες (οι ξένοι πληρώθηκαν όλοι) που συμμετείχαν στο Φεστιβάλ είναι 800 χιλιάδες ευρώ και προς τους προμηθευτές 600 χιλιάδες ευρώ. Πώς θα αντιμετωπιστεί το έλλειμμα αυτό από μεριάς του υπουργείου Πολιτισμού; Η απάντηση που πήραμε στο ερώτημά μας είναι ότι ήδη έγιναν συνεννοήσεις για να αποδεσμευτούν τα χρήματα που οφείλει το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους στο Φεστιβάλ ώστε να καλυφθούν όλα τα περσινά χρέη, ενώ ζητήθηκε από τον αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών Γ. Χουλιαράκη ένα εκατομμύριο επιπλέον ως ταμειακό απόθεμα για να ξεκινήσει το φετινό Φεστιβάλ.

Και πότε θα αρχίσουν να εξοφλούνται καλλιτέχνες και προμηθευτές; Αμεσα, μας διαβεβαιώνουν από το υπουργείο Πολιτισμού. Πώς μεταφράζεται το «άμεσα»;

«Μέσα στον Μάρτιο θα εκταμιευτεί το ένα εκατομμύριο της τακτικής επιχορήγησης για να αποπληρωθούν οι καλλιτέχνες και τον Απρίλιο το άλλο ένα εκατομμύριο για να εξοφληθούν και οι προμηθευτές. Μέσα στον Μάιο υπολογίζεται να έχουν αποδεσμευτεί τα χρήματα από τα καζίνα για να ξεκινήσει το φετινό πρόγραμμα».