Ελληνικές λογοτεχνικές φωνές για την κρίση παρουσιάζει ένα βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο του Καίμπριτζ. Πρόκειται για ένα πανόραμα της ελληνικής πεζογραφίας σε σχέση με τα μεγάλα ζητήματα της κρίσης και φέρει τον τίτλο «Κρίσιμες εποχές, κρίσιμοι στοχασμοί» («Critical Times, Critical Thoughts»).
Στον συλλογικό αυτό τόμο του βρετανικού εκδοτικού οίκου Cambridge Scholar Publishing, συγκεντρώνονται κείμενα καθιερωμένων Ελλήνων συγγραφέων και κριτικών, που αποκαλύπτουν μια λογοτεχνία της οποίας τον πλούτο ουδείς μπορεί να φανταστεί στο εξωτερικό, λόγω της έλλειψης επαρκούς αριθμού μεταφράσεων στα αγγλικά.
Οι δύο επιμελήτριες
Οι επιμελήτριες του τόμου, Νατάσα Λαιμού και η Ελένη Γιαννακάκη, εξηγούν ότι σκοπός της έκδοσης είναι να ακουστούν στο εξωτερικό φωνές για την ελληνική κρίση, οι οποίες παρέμειναν μέχρι τώρα άγνωστες.
Η Ν. Λαιμού μετέχει στο εκτελεστικό συμβούλιο του Ελληνικού Κέντρου στο Λονδίνο και διευθύνει στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου ένα ερευνητικό πρόγραμμα για την ελληνική και την τουρκική λογοτεχνία. Η Ελ. Γιαννακάκη έχει διδάξει ελληνική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και έχει δημοσιεύσει τρία μυθιστορήματα στα ελληνικά.
Όπως εξηγεί η Νατάσα Λαιμού, το έργο ήταν μια ιδέα που ξεκίνησε από μια σειρά λογοτεχνικών συζητήσεων στο Ελληνικό Κέντρο στο Λονδίνο το 2011. Χάρη στην επιτυχία αυτών των λογοτεχνικών συζήτηήσεων αποφάσισαν ν παρουσιάσουν κάτι παρόμοιο σε μορφή βιβλίου που θα μπορούσαν να το διαβάσουν πολύ περισσότεροι.
Στόχος, όπως εξηγεί ήταν «να ακουστούν φωνές που δεν είχαν ακουστεί, μέχρι τώρα τουλάχιστον, στο εξωτερικό» καθώς η σκέψη ήταν ότι στη λογοτεχνία «μπορεί να βρεθεί κάτι πολύ πιο βαθύ το οποίο να διαφωτίζει πολύ καλύτερα τις δομές που στήριξαν και στηρίζουν την κρίση που ζούμε».
Ποιοι είναι οι αίτιοι του κακού
Και εκτιμά ότι πολλοί ξένοι έχουν την εντύπωση ότι η γνώμη που κυριαρχεί στην Ελλάδα είναι ότι οι πιστωτές είναι οι αίτιοι παντός κακού.
«Διαβάζοντας το βιβλίο», αναφέρει, «θα ανακαλύψουν εκτενείς στοχασμούς για τις αυτοφυείς ρίζες της κρίσης που οι λογοτέχνες σημείωναν πολύ πριν εμφανιστούν τα καθαρά οικονομικά συμπτώματα και θα δουν ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία στις αναλύσεις των συγγραφέων του τόμου».
Σύμφωνα με την Ελένη Γιαννακάκη, με εξαίρεση τη θεματική ενότητα που αφορά την ελληνοκυπριακή λογοτεχνία, στις υπόλοιπες περιέχονται εκφάνσεις της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.
«Αν το ζητούμενο εδώ είναι η διερεύνηση των αιτίων και των συνεπειών της κρίσης, όπως φιλτράρονται μέσα από τη συνείδηση συγγραφέων και άλλων διανοουμένων που παράγουν έργο κατά τη συγκεκριμένη περίοδο, τότε το είδος δεν έχει και τόση σημασία», εξηγεί. «Ο καθείς και τα όπλα του, ιστορικά, αστυνομικά ή ταυτοτικά».
Επίσης αναφέρει ότι υπάρχει ένας σημαντικός δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα στις λογοτεχνίες Ελλάδας και Κύπρου, και με αφορμή την κρίση που επίσης βίωσε η Κύπρος πρόσφατα.
Πολυδιαβασμένοι συγγραφείς και διανοούμενοι
Ως κριτήριο επιλογής και αποφεύγοντας όρους αποκλεισμού και αξιολόγησης, λέει η Ελένη Γιαννακάκη, συνεργάτες του βιβλίου είναι μερικοί από τους «πιο πολυδιαβασμένους, πολυμεταφρασμένους και συγγραφικά και κοινωνικά ενεργούς διανοούμενους της χώρας».
Στο βιβλίο βρίσκονται κείμενα των Άντζελας Δημητρακάκη, Θεόδωρου Γρηγοριάδη και Τηλέμαχου Κώτσια με θέμα την ετερότητα. Η δημοσιογράφος και κριτικός Μικέλα Χαρτουλάρη επιχειρεί μια γενικότερη επισκόπηση του θέματος αυτού.
Για το ιστορικό μυθιστόρημα γράφουν οι Ρέα Γαλανάκη, Γιώργης Γιατρομανωλάκης και Μάρω Δούκα, ενώ για το αστυνομικό μυθιστόρημα γράφουν οι Βασίλης Δανέλλης, Μαρλένα Πολιτοπούλου και Φίλιππος Φιλίππου, με τον Γιώργο Περαντωνάκη στον ρόλο του κριτικού.
Στη θεματική ενότητα για την Κύπρο γράφουν οι συγγραφείς Πάνος Ιωαννίδης και Μιλτιάδης Χατζόπουλος ενώ για την πρόωρα χαμένη Κύπρια συγγραφέα Νίκη Μαραγκού, στην οποία είναι και αφιερωμένος ο τόμος, γράφει η πανεπιστημιακός Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου.
Πλούτος λογοτεχνίας
Σύμφωνα με τη Νατάσα Λαιμού, ο ξένος αναγνώστης θα μπορέσει μέσω του βιβλίου αυτού να καταλάβει τον πλούτο της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας, «τον οποίο δεν μπορεί να υποψιαστεί λόγω της έλλειψης επαρκούς αριθμού μεταφρασμένων έργων στα αγγλικά».
Όπως εξηγεί, πολλοί ξένοι, που δεν ξέρουν τίποτε για τη νεοελληνική λογοτεχνία και που μπορεί να έχουν ακουστά μόνο ορισμένα μεγάλα ονόματα του παρελθόντος, όπως πχ. ο Καβάφης, «έχουν την εντύπωση ότι πρόκειται για μια “ελάσσονα” λογοτεχνία που αντιστοιχεί στην οικονομική και πολιτική κατάσταση της χώρας όπως αυτή παρουσιάζεται στις ειδήσεις».
Επίσης, «θα ανακαλύψει ένα στοιχείο που δεν παρουσιάζεται στο εξωτερικό: την ύπαρξη μιας βαθιάς και συλλογισμένης αυτοκριτικής».
Έλλειψη μεταφραστικής παράδοσης
Όσον αφορά το χρόνιο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ελληνική λογοτεχνία, δηλαδή ο εγκλωβισμός της εντός των εθνικών συνόρων, η Ελένη Γιαννακάκη αναφέρει ότι αυτό το στοίχημα «δεν είναι εύκολο να κερδηθεί».
Ένας από τους λόγους είναι, όπως εξηγεί, ότι η ελληνική λογοτεχνία «εκφέρεται σε μια ελάσσονα γλώσσα μιας μικρής χώρας της οποίας κανένας ή καμιά συγγραφέας δεν έχει κάνει το μεγάλο «πέταγμα» εκτός συνόρων (ανάλογο με αυτό ενός Παμούκ φέρ’ ειπείν), ώστε να συμπαρασύρει και άλλους μέσω της δημιουργίας μιας ισχυρής μεταφραστικής παράδοσης».
Ωστόσο εκτιμά ότι μια προσπάθεια σαν αυτή, με τις «Κρίσιμες εποχές, κρίσιμοι στοχασμοί», «προάγει τη συζήτηση της ελληνικής λογοτεχνίας στον αγγλόφωνο κόσμο κι αυτό είναι σημαντικό».
Και τονίζει πως χρειάζεται ειδική μέριμνα απ’ το υπουργείο Πολιτισμού για τη χρηματοδότηση μεταφράσεων Ελλήνων συγγραφέων και την προώθηση των εκδόσεών τους στο εξωτερικό και κυρίως στην αγγλόφωνη αγορά.
