“Το δικό μου κινεζικό ψηφιδωτό”

Τον περασμένο Δεκέμβριο δέχθηκα μια πρόσκληση, που σχεδόν με έκανε να χοροπηδήσω από τη χαρά μου. Το Πανεπιστήμιο της Τσονγκ Τσινγκ, στην Κίνα, (το οποίο διαθέτει Κέντρο Αρχαίου Ελληνικού και Κινεζικού Πολιτισμού) σε συνεργασία με την ελληνική πρεσβεία στο Πεκίνο, με προσκάλεσε να δώσω μια διάλεξη με αφορμή την κήρυξη της 9ης Φεβρουαρίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας από την UNESCO. Και πώς να μη χοροπηδήσω από τη χαρά μου, αφού τόσα πολλά με συνδέουν με αυτή τη μοναδική χώρα, με την κινεζική γλώσσα, με τον κινεζικό πολιτισμό και κάθε φορά που βρίσκομαι εκεί, αυτό αποτελεί για μένα μια απερίγραπτη εμπειρία.

Η Κίνα έχει μια ξεχωριστή θέση στη ζωή μου. Εκτός του ότι δύο μυθιστορήματά μου έχουν εκδοθεί στα κινεζικά (το τελευταίο πέρυσι, Ο Μεγάλος Υπηρέτης – 完美的仆人), η κινεζική γλώσσα είναι αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητάς μου, αφού εδώ και χρόνια τη διδάσκω σε καθημερινή βάση. Η ημερομηνία της εκδήλωσης ήταν η 18η μέρα του Απριλίου, ημέρα Σάββατο. Ομως με αυτή την ευκαιρία, ζήτησα από τους διοργανωτές να φτάσω αρκετά νωρίτερα στη χώρα, κι έτσι ο πρώτος μου σταθμός ήταν η Σανγκάη, την οποία είχα επισκεφτεί για πρώτη φορά πριν από εφτά χρόνια, προσκεκλημένος τότε από την Ενωση Συγγραφέων την πόλης.

Οσο «σεμνά» και να θέλω να μιλήσω γι’ αυτήν την πόλη, δεν μπορώ να αποφύγω κάποια κλισέ. Γιατί στα αλήθεια, η Σανγκάη είναι μια πόλη που έρχεται από το μέλλον, όχι τόσο λόγω της υψηλής τεχνολογίας και της γιγαντιαίας ανάπτυξής της, όσο για την παράξενη, σχεδόν μεταφυσική εικόνα που διαθέτει η πόλη. Η εικόνα του ποταμού Χουάνγκ Που, σημείο αναφοράς της Σανγκάης, δίνει την εντύπωση ενός διαστημικού τοπίου. Χιλιάδες κόσμου συγκεντρώνονται εκεί -ειδικά τις βραδινές ώρες- για να θαυμάσουν αυτό το θέαμα, όταν το συγκεκριμένο σημείο φωταγωγείται με έναν εντυπωσιακό τρόπο. Η Σανγκάη είναι η πόλη των θαυμάτων. Κάθε γωνιά, κάθε δρομάκι, κάθε λεωφόρος κρύβει τα δικά της μυστικά, ποτέ δεν ξέρεις τι να περιμένεις. Βρίσκεσαι στη συνοικία Τζινγκ Αν και μπροστά σου εμφανίζεται ένας τεράστιος βουδιστικός χρυσός ναός, περπατάς στην Πλατεία του Λαού και παρακολουθείς εκατοντάδες πολίτες να επιδίδονται σε κινήσεις τάι τσι, μπαίνεις στο μετρό και δύο κοπέλες μέσα σε έναν τεράστιο κλειστό θόλο παίζουν βιολί, πέφτεις πάνω σε κιόσκια, όπου ο υπάλληλος που σε εξυπηρετεί είναι ένα ρομπότ, άνθρωποι κάνουν τη βόλτα τους σε ολάνθιστους κήπους, ενώ από πάνω τους υψώνονται ουρανοξύστες. Κι όμως η Σανγκάη, ψυχολογικά και ηθικά, παραμένει εκείνο το ψαροχώρι που ήταν κάποτε, με κατοίκους ευγενικούς και σεμνούς, οι οποίοι με έναν παράξενο τρόπο ζουν με το ένα πόδι στο μέλλον, μα με το άλλο στο βαθύ και πλούσιο παρελθόν τους.

Και βέβαια ένα κείμενο αφιερωμένο στην Κίνα δεν μπορεί να μην περιλαμβάνει το φαγητό. Στην Κίνα το φαγητό είναι ένα είδος θρησκείας, χωρίς δεύτερη σκέψη. Εκτός από τη φιλοσοφική εκδοχή του -το φαγητό για τους Κινέζους δρα ως ένα ολιστικό σύστημα που ισορροπεί την υγεία, την ενέργεια και την κοσμική αρμονία- λειτουργικά μιλώντας, η Κίνα μοιάζει με ένα υπερφυσικών διαστάσεων εστιατόριο. Παντού και πάντα βλέπει κανείς ανθρώπους να τρώνε, από το πρωί έως το βράδυ, η ποικιλία των πιάτων, το γρήγορο φαγητό στον δρόμο, όλα δημιουργούν μια αξιοθαύμαστη και άκρως ηδονική γαστρονομική γεωγραφία.

Οι μέρες στη Σανγκάη πέρασαν γρήγορα. Χρειάζεται άλλωστε πολύς χρόνος για να εξερευνηθεί σε βάθος μια περιοχή με τόσο μακρά αρχαία αλλά και σύγχρονη ιστορία, μα αξίζει τον κόπο να την επισκεφτείτε, κυρίως για να συνειδητοποιήσετε πώς είναι στα αλήθεια η Κίνα, πέρα από μύθους και στερεότυπα. Για να φτάσω στην Τσονγκ Τσινγκ -στη νοτιοδυτική Κίνα, με πληθυσμό πάνω από 35 εκατομμύρια- πήρα εσωτερική πτήση διάρκειας περίπου τριών ωρών. Η Τσονγκ Τσινγκ είναι ένας από τους άμεσα διοικούμενους δήμους της Κίνας, μαζί με το Πεκίνο, τη Σανγκάη και την Τιέν Τζιν. Το πανεπιστήμιο της πόλης έκλεισε φέτος 120 χρόνια από την ίδρυσή του και αυτό αποτέλεσε ένα μεγάλο γεγονός για την πόλη. Εορτασμοί, εκδηλώσεις, εντός και εκτός ιδρύματος, μια μεγάλη γιορτή για όλους.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, διεξήχθη και η εκδήλωση προς τιμήν της ελληνικής γλώσσας με γενικό τίτλο «Η ελληνική γλώσσα ως γέφυρα διαλόγου μεταξύ των πολιτισμών», όπου το «παρών» έδωσε και ο πρέσβης της Ελλάδας στην Κίνα, Ευγένιος Καλπύρης. Η εκδήλωση διεξήχθη μέσα σε ενθουσιώδες κλίμα, στην κατάμεστη αίθουσα του Πανεπιστημίου, ενώ από την πλευρά μου μίλησα για τη σημασία της ελληνικής γλώσσας ως γέφυρας του παγκόσμιου πολιτισμού, συγκρίνοντάς τη σε διάφορα σημεία με την κινεζική.

Ομως, μία άλλη επισήμανσή μου είναι που θεωρώ περισσότερο φλέγουσα. Αν και οι σχέσεις των δύο χωρών σε πολλά επίπεδα είναι εξαιρετικές, ωστόσο στο πεδίο της λογοτεχνίας έχουμε ακόμα πολύ δρόμο να διανύσουμε, καθώς οι μεταφράσεις λογοτεχνικών έργων είναι αξιοσημείωτα λίγες, μια που υπάρχουν σύγχρονοι Κινέζοι και Ελληνες συγγραφείς οι οποίοι δεν έχουν ποτέ μεταφραστεί, κατά συνέπεια το αναγνωστικό κοινό των δύο χωρών δεν έχει την ευκαιρία να τους ανακαλύψει. Φανταστείτε ότι στην Ελλάδα έχουν μεταφραστεί μόνο δύο βιβλία του Μο Γιέν (Νόμπελ Λογοτεχνίας 2012), ενώ η δουλειά του έχει μεταφραστεί σχεδόν στο σύνολό της σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Πρόκειται για ένα σημαντικό και πολυδιάστατο ζήτημα και μόνο αν χαραχτεί μια σοβαρή στρατηγική μπορούμε να ελπίζουμε σε κάτι καλό.

Διεθνής Εκθεση Βιβλίου

Για την ώρα τα νέα μόνο ενθαρρυντικά δεν είναι, αφού φέτος -όπως και πέρυσι- κανείς Ελληνας συγγραφέας δεν θα βρίσκεται στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου του Πεκίνου τον προσεχή Ιούνιο, γεγονός τελείως ακατανόητο, μια που δεν υπάρχει χώρα που θα απουσιάζει και η Ελλάδα θα λάμπει διά της απουσίας της, ενώ σαφώς η Κίνα είναι μια εν δυνάμει εκρηκτική αγορά με ανοιχτή την αγκαλιά της προς την Ελλάδα. Ελληνικές αποστολές συμμετέχουν σε διάφορες Εκθέσεις ανά την υφήλιο -και πολύ σωστά κάνουν- όμως η Κίνα, για την ώρα τουλάχιστον, απουσιάζει από τον χάρτη. Αυτή η στάση είναι πραγματικά τουλάχιστον απογοητευτική. Η ελληνική λογοτεχνία πρέπει να αναζητήσει φιλικές αγορές, να επιδιώξει συνεργασίες με λαούς που καταρχάς έχουν την ισχυρή επιθυμία να την γνωρίσουν και χωρίς καμία αμφιβολία, η Κίνα είναι μία απ’ αυτές.

Οι τελευταίες μέρες στην Τσονγκ Τσινγκ ήταν οι καλύτερες. Απαγκιστρωμένος από εκδηλώσεις και υποχρεώσεις, παρέα με δύο Κινέζους εθελοντές φοιτητές του Πανεπιστημίου, γυρνούσαμε όλη μέρα την πόλη, από τα κρυμμένα σε φουτουριστικά κτίρια μπαρ, το κέντρο με την παράξενη αρχιτεκτονική, τις υπαίθριες αγορές με χιλιάδες κόσμου να βολτάρει απολαμβάνοντας τη ζωντανή ατμόσφαιρα και παζαρεύοντας για καλύτερες τιμές, μέχρι τα ξεχωριστά εστιατόρια της Τσονγκ Τσινγκ με τις τοπικές λιχουδιές, συνοδευόμενες από κινέζικη μπίρα. Πραγματικά αυτές οι τρεις τελευταίες μέρες ήταν οι πιο διαφωτιστικές. Η Κίνα ανήκει σε ένα άλλο διανοητικό σύμπαν. Οσα συμβαίνουν εκεί έχουν τη δική τους ταχύτητα, τον δικό τους ρυθμό, τη δική τους οπτική. Ολα μοιάζουν κατανοητά, εξηγήσιμα, μα σύντομα καταλαβαίνεις ότι αυτή η μυστηριώδης χώρα δεν είναι παρά ένα ψηφιδωτό, που δεν μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτό. Θα κλείσω με ένα μικρό απόσπασμα του πεζογράφου Ασημάκη Πανσέληνου για την Κίνα, το οποίο με πολύ εύστοχο και πηγαίο τρόπο συνοψίζει την «ψυχή» αυτής της τόσο αγαπημένης μου χώρας: «Στην Κίνα, δυνάμεις του ανθρώπου που είναι υποτιμημένες ή παραμερισμένες στον άλλο κόσμο δημιουργούν ένα ανθρώπινο πρότυπο και συνακόλουθα ένα τρόπο ζωής υλικό και πνευματικό, γοητευτικό και ολοκληρωμένο. Κι ενώ η καθημερινή ζωή συναρτιέται από τις ίδιες κινήσεις που έχουν οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, έχεις το αίσθημα πως βρίσκεσαι σ’ έναν κόσμο υπερβατικό».