Ενα μουσείο χαμένο στην ασάφεια εγκαινιάζεται το Σάββατο στη Θεσσαλονίκη, ενώ ένα ακόμη μένει εξαφανισμένο από τις επίσημες ανακοινώσεις εδώ και δύο χρόνια. Μαζί συγκροτούν το κόρπους των… «μεγάλων στιγμών» και των αποσιωπήσεων που θα ζήσουν τις επόμενες μέρες οι Θεσσαλονικείς αλλά και οι αρχαιότητες που αποκαλύφθηκαν στη διάρκεια των εργασιών για τη διάνοιξη του Μετρό. Ενα μέρος αυτών των αρχαιοτήτων που αγάπησαν να μισούν οι κυβερνητικοί παρουσιάζεται αύριο με τα εγκαίνια από τον πρωθυπουργό του μουσείου (;) στο στρατόπεδο Παύλου Μελά, χώρο που αποτελούσε το σκοτεινό αντικείμενο του κυβερνητικού πόθου από το… 2013!
Για κάθε τι που αφορά το Μετρό Θεσσαλονίκης θα έπρεπε να γραφτούν σελίδες επί σελίδων προκειμένου να εξηγηθούν τα τόσα «μυστήρια» που εξυφάνθηκαν στις δεκαετίες που προηγήθηκαν. Οσο για τις αρχαιότητες; Και μόνο ο συνδυασμός της παρουσίας του πρωθυπουργού το Σάββατο στα εγκαίνια του μουσείου με το προσυνέδριο της Ν.Δ. -τι νομίζατε, ότι θα ανέβαινε για τη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου;- είναι αρκετός για να καταδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο οι αρχαιότητες αντιμετωπίζονται από αυτή την κυβέρνηση. Η οποία με μικρές παραλλαγές είναι η ίδια με το μακρινό 2013, ακόμη και ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπουργός ήταν τότε, όταν λαμβανόταν η απόφαση να μεταφερθούν οι αρχαιότητες -δηλαδή ολόκληρο το Τοπίο που σήμερα δήθεν θαυμάζουν αφού το έκαναν lego- του σταθμού «Βενιζέλου» στο… στρατόπεδο Παύλου Μελά μη και πέσουν οι πολυκατοικίες στη Βενιζέλου. Ηταν τότε που όταν άκουγαν το σύνθημα «Και αρχαία και Μετρό» ούρλιαζαν και κλαυθμήριζαν, ενώ, τότε, ούτε καν το στρατόπεδο είχε παραχωρηθεί στον Δήμο Παύλου Μελά (πράγμα που έκανε η επόμενη «τρισκατάρατη» κυβέρνηση, την οποία προφανώς και κανένας δεν πρόκειται να αναφέρει στην αυριανή φιέστα, αν και… είναι το λιγότερο που δεν θα θυμηθούν).
Η μνήμη «μπαζώθηκε» από ποτάμια νεοδημοκρατικής προπαγάνδας η οποία είχε -και εξακολουθεί να έχει- δυσανεξία με την αρχαιολογική επιστήμη την οποία θεωρεί, μαζί με τα ευρήματα, εμπόδιο στην ανάπτυξη του τόπου. Η Ν.Δ. όταν επανήλθε στην εξουσία το 2019 και θεωρώντας ότι όλοι οι Θεσσαλονικείς ήταν Λωτοφάγοι, άρχισε να λικνίζεται στο «νέο» σύνθημα «και Μετρό και αρχαία», αλλά αφού πρώτα ξεπάτωσε και επανατοποθέτησε το Αρχαίο Τοπίο στη Βενιζέλου. Ε, μετά ήρθε η σειρά των αρχαιοτήτων που αποκαλύφθηκαν -μέσα πάντα σε επικοινωνιακά σιντριβάνια λοιδοριών και πολέμου στην αρχαιολογική υπηρεσία- τα προηγούμενα χρόνια στους άλλους σταθμούς του Μετρό.
Η Ν.Δ. και η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη (γενική γραμματέας του υπουργείου το 2013) δεν μπορούσαν να δεχθούν ότι η… καταπληκτική ιδέα για το Παύλου Μελά θα ξεχνιόταν έτσι απλά. Αφού λοιπόν το στρατόπεδο Παύλου Μελά είχε ήδη παραχωρηθεί στον δήμο, το 2023 ανακοινώνεται αιφνιδίως ότι στο Κτίριο Α3 -(πρώην κτίριο Στρατωνισμού), κατασκευασμένο περί το 1895- θα δημιουργηθεί το μουσείο με προϋπολογισμό 14.500.000 ευρώ μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Τότε είχε ανακοινωθεί όμως και άλλο ένα μουσείο, στο Crossover (σταθμός «Σιντριβάνι»), με προβλεπόμενο χρόνο ολοκλήρωσης το 2027 (!), προϋπολογισμού περίπου 45.000.000 ευρώ και με την ονομασία «Μουσείο Μετρό Θεσσαλονίκης»! (Σημ.: βρείτε τις διαφορές στην ονομασία από αυτό του Παύλου Μελά.)
Στο μουσείο με το όνομα «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις – Ευρήματα από τις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης» και κυρίως στην αυλή του (συνολική ωφέλιμη επιφάνεια περίπου 3.000 τ.μ.) θα εκτεθούν αποσπασμένα αρχαιολογικά ευρήματα, όπως η έπαυλη της ύστερης αρχαιότητας από τον σταθμό «Αγία Σοφία» (αποσπασμένα ψηφιδωτά δάπεδα, τα υπόκαυστα και οι τοίχοι της έπαυλης) και σαρκοφάγοι από τη δυτική νεκρόπολη που αποκαλύφθηκαν στην κατασκευή του σταθμού «Δημοκρατία». Ξεπερνώντας βέβαια την καθυστέρηση ενός χρόνου στο αρχικό χρονοδιάγραμμα.
Οταν είχαν γίνει οι ανακοινώσεις γι’ αυτό το μουσείο η κ. Μενδώνη είχε σχολιάσει πως «βρέθηκαν κάποιοι να πουν, “μα τα δικά μας αρχαία θα πάνε στο Παύλου Μελά”, αυτά είναι από το κέντρο. Θα έλεγα επιεικώς ανιστόρητοι. Η αρχαία Θεσσαλονίκη δεν έχει σχέση με τα διοικητικά σημερινά όρια» (σημ.: η υπουργός χρήσιμο θα ήταν να προβεί σε ανακοίνωση για τα όρια της ελληνιστικής, ρωμαϊκής και βυζαντινής Θεσσαλονίκης, όλο και κάτι θα μάθουμε).
Αυτά που σίγουρα θα έπρεπε να γνωρίζουμε σήμερα
1) Το μουσείο είναι αυτόνομο ή παράρτημα άλλου, π.χ. του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης;
2) Σε ποιο καθεστώς λειτουργίας θα υπάγεται; (ΝΠΔΔ ή άλλο;) Ποιος φορέας θα το διαχειρίζεται;
3) Ποιο είναι το οργανόγραμμά του;
4) Με δεδομένο ότι ανακοινώθηκε η λειτουργία του καθημερινά -πλην Τρίτης- από 8.30 έως 15.00, με ποιους εργαζόμενους εξασφαλίζεται η λειτουργία του; Προκηρύχθηκε διαγωνισμός προσλήψεων (συντηρητών, αρχαιολόγων, φυλάκων, τεχνικού προσωπικού) και δεν το γνωρίζουμε; (Σημ.: όχι τίποτα άλλο αλλά εξ όσων γνωρίζουμε τα ωράρια λειτουργίας των μουσείων είναι μειωμένα λόγω έλλειψης προσωπικού και κάποιοι χώροι κλειστοί.)
5) Ποια/ος είναι η/ο διευθύντρια/ής του; 6) Επειδή δεν βλέπουμε κάποια πρόβλεψη στον προϋπολογισμό του υπουργείου, από πού είναι εξασφαλισμένη η χρηματοδότησή του;
Τι απέγινε το «Μουσείο του Μετρό» στον σταθμό «Σιντριβάνι»;
Υπάρχει πάντα και το «Μουσείο του Μετρό» (ανακοινωμένο επίσημα από το 2022) στον σταθμό «Σιντριβάνι», για το οποίο δεν έχουμε ακούσει τίποτα απολύτως τελευταία. Τον Οκτώβριο του 2023 η κ. Μενδώνη σε εκδήλωση της «Ελληνικό Μετρό» για την υπογραφή της σύμβασης λειτουργίας του μέσου παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη το είχε ανακοινώσει. Τον Νοέμβριο του 2025 η ίδια υπουργός δήλωνε ότι το μουσείο αποτελεί πρωταρχικό (!) στόχο του υπουργείου το οποίο είναι φορέας υλοποίησης του έργου (προϋπολογισμός 40 εκατ. ευρώ). Κι ακόμη αυτό το μουσείο θα αναδεικνύει την πολεοδομική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης και θα λειτουργεί συνδυαστικά (;) με το Μουσείο Ευρημάτων του Μετρό στο πάρκο Παύλου Μελά. Τότε αυτό το μουσείο βρισκόταν στον σχεδιασμό, με τις οριστικές μελέτες του έργου να έχουν εγκριθεί (συνολική επιφάνεια 6.370 τ.μ. ενώ το τμήμα της εισόδου του, σε κεντρικό σημείο της οδού Εγνατία, θα έχει τον χαρακτήρα τοπόσημου).
Για να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει, η κ. Μενδώνη διευκρίνιζε από τον Οκτώβριο του 2022 ότι επειδή οι αποσπασμένες και προσωρινά αποθηκευμένες αρχαιότητες είναι «αρχαίες κατασκευές, μεγάλης κλίμακας, που λόγω των διαστάσεών τους δεν είναι δυνατόν να φιλοξενηθούν σε συμβατικό κτίριο» λύση είναι «το ορθογώνιο υπόγειο κτίσμα στη διασταύρωση των τροχιογραμμών (crossover) στον σταθμό “Σιντριβάνι”, που παραπέμπει σε ανασκαφική τομή και διαθέτει στατική επάρκεια σε μεγάλα φορτία, αποτελεί τον ιδανικό χώρο για την απόθεση και ανάδειξή τους».
Το υπουργείο ανέφερε (30.10.2022) ότι «το μουσείο, στον σταθμό “Σιντριβάνι”, θα αναπτυχθεί σε τέσσερα επίπεδα συνολικής επιφάνειας 6.370 τ.μ. Για την εξυπηρέτηση της μουσειακής χρήσης, αλλά και για τη σύνδεση του κτιρίου με την πόλη δημιουργούνται υπέργειοι χώροι. Τα επίπεδα -1 και -2 θα λειτουργήσουν, κυρίως, ως εκθεσιακοί χώροι για τις αρχαιότητες που αποσπάστηκαν από τις ανασκαφές.
Εξέχουσα θέση μεταξύ αυτών κατέχει το τμήμα του decumanus maximus, που προέρχεται από την ανασκαφή του σταθμού “Αγία Σοφία”. Αρχικά το τμήμα αυτό της οδού είχε σχεδιαστεί να επανατοποθετηθεί στον ίδιο τον σταθμό. Ομως, τροποποιήσεις που έγιναν στον σταθμό αυτό το 2017, κατέστησαν αδύνατη την εκεί επαναφορά του. Στο επίπεδο -3 θα εγκατασταθούν μουσειακές αποθήκες για τα κινητά ευρήματα των ανασκαφών, τμήμα των οποίων θα είναι προσβάσιμο στο κοινό. Στο ίδιο επίπεδο προβλέπεται και η εγκατάσταση όλων των απαραίτητων συνοδευτικών λειτουργιών». Μερικούς μήνες πριν από το 2027 το μουσείο αυτό αναζητείται…
