Η αίθουσα Δ της Πειραιώς 260 είχε αλλάξει: ένα τεράστιο τραπέζι στο κέντρο, με συντελεστές του φεστιβάλ και δημοσιογράφους και φυσικά μία γεμάτη αίθουσα. Το σκηνικό θύμιζε το μυθικό Κάμελοτ, μόνο που δεν ήταν στρογγυλό ακριβώς – ίσως γίνει του χρόνου. Πάντως ο Μιχαήλ Μαρμαρινός έδωσε το στίγμα του και αυτό φάνηκε παντού: τόσο από τη χωροταξία στην πρώτη του συνέντευξη Τύπου ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, όσο και από την οπτική ταυτότητα του φεστιβάλ και φυσικά από το ίδιο το πρόγραμμα, το οποίο είναι ίσως το πιο «γεμάτο» στην ιστορία του θεσμού.
Η οπτική ταυτότητα του φετινού φεστιβάλ δημιουργήθηκε από τους Polkadot Design και «είναι μία πρόσκληση στον θεατή να επιλέξει ο ίδιος πώς θα σταθεί απέναντι στην τέχνη και να της δώσει αυτός το τελικό νόημα». Πρακτικά, είναι ένας ημιτελής μαύρος κύκλος, που θυμίζει δίσκο βινιλίου, σίγουρα πολύ κοντά στην αισθητική του κ. Μαρμαρινού για τον οποίο το μαύρο είναι σήμα κατατεθέν και η σημασία που του προσέδωσαν ακούστηκε αρκετά δημοκρατική. Γενικά η λέξη «δημοκρατία» ήταν από αυτές που χρησιμοποίησε και ο ίδιος, μιλώντας για τη σημασία των Τεχνών και δη των φεστιβάλ – κάτι το οποίο είναι πολύ ενδιαφέρον, ειδικά σε μια χώρα που τόσο οι δημοκρατικοί θεσμοί, όπως και η δικαιοσύνη, φαίνεται πως καταλύονται μέρα με τη μέρα.
Πάντως πράγματι ο Πολιτισμός είναι ο θεμέλιος λίθος της Δημοκρατίας και, μιλώντας γι’ αυτά τα δύο, πρώτη τον λόγο πήρε η τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας και νυν πρόεδρος του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, κ. Σακελλαροπούλου, που μίλησε για την αξία του Πολιτισμού (σ.σ. θυμίζουμε πως η ίδια υπέγραψε το Π.Δ. 85/2022, κατεβάζοντας στους δρόμους επί μήνες ηθοποιούς και καλλιτέχνες ως «απόφοιτους Λυκείου») και αποκάλεσε τον Μ. Μαρμαρινό «flâneur» (ελληνιστί, ο διανοούμενος αλήτης στους δρόμους του Παρισιού, ο εναλλακτικός καλλιτέχνης κ.λπ.). Με τη σειρά του, ο υφυπουργός Σύγχρονου Πολιτισμού Ιάσων Φωτήλας είπε έναν λόγο που ήταν καταφανώς γραμμένος μέσω AI και που δείχνει πόσο πραγματικά έχει εξελιχθεί ο τεχνικός Πολιτισμός, καθώς τα λόγια του συγκίνησαν τον κ. Μαρμαρινό, όπως κι αυτά της προέδρου, καθώς τα βρήκε γεμάτα «ευαισθησία και ουσία».
Καινοτομία
Οσο για τον ίδιο, ως καλλιτεχνικό διευθυντή του θεσμού πλέον, με τον δικό του τρόπο φάνηκε χαρούμενος. Είπε αμέσως πως «βλέπω μόνο φίλους, δεν βλέπω εχθρούς. Κάπου είναι κρυμμένοι… μπορεί και να μην υπάρχουν» και συνέχισε με την παρουσίαση του φετινού προγράμματος, γεμάτο «καινοτομία, την ευρύτερη δυνατή βιοποικιλότητα του Πολιτισμού, με παραστάσεις και δράσεις που φέρνουν κοντά τους ανθρώπους για καλό και αγαθό», χαρακτηρίζοντας το φεστιβάλ ως «δυναμικό σημείο συνάντησης του ελληνικού κοινού με την τρέχουσα ταραχή της διεθνούς καλλιτεχνικής σκηνής».
Πράγματι, το φετινό πρόγραμμα έχει τόσο Ελληνες όσο και ξένους δημιουργούς, με τους περισσότερους από τους δεύτερους να μην τους γνωρίζουμε σχεδόν καθόλου. Αλλά και από τους Ελληνες, υπάρχουν καινούργια παιδιά που δεν γνωρίζουμε το έργο τους. Γενικά δεν κατανοήσαμε τον συνεκτικό άξονα που διατρέχει τον προγραμματισμό, αυτό όμως που κατέστη σαφές είναι πως από τέλη Μαΐου έως και το φθινόπωρο, το φεστιβάλ θα γεμίσει όσους περισσότερους χώρους μπορεί με παραστάσεις όλων των ειδών. Καθώς το πρόγραμμα της Επιδαύρου έχει ανακοινωθεί και έχουμε γράψει ήδη (θα προστεθούν και δράσεις στο Ασκληπιείο, το ιερό πριν το θέατρο), θα επικεντρωθούμε στην Πειραιώς 260 και θα αναφέρουμε ενδεικτικά κάποιες παραστάσεις, ενώ θα τονίσουμε πως το φεστιβάλ αποφάσισε να συμπεριλάβει καλλιτέχνες από την Παλαιστίνη, τον Λίβανο, την Αλγερία και το Ιράν (και όχι από το Ισραήλ) και αυτό αποτελεί μία πραγματικά σημαντική καλλιτεχνική και πολιτική απόφαση, που μας εξέπληξε θετικά.
Οι «Φωνές του Αραβικού Κόσμου/Φωνές του Ιράν» είναι άλλωστε μία από τις καινούργιες ενότητες που συμπεριλαμβάνει το φετινό φεστιβάλ. Οι υπόλοιπες είναι: «Gen 260» ένα μικρό φεστιβάλ εντός του μεγάλου αφιερωμένο στους αποφοίτους των σχολών εκκολαπτόμενους δημιουργούς, οι «Πυγολαμπίδες», σε επιμέλεια Δ. Παπανικολάου, ευέλικτο σχήμα δημόσιου διαλόγου που θα κινείται μεταξύ διάλεξης και περφόρμανς, ο «Εναστρος Ουρανός» με την προβολή μαγνητοσκοπημένων ιστορικών παραστάσεων, ο «Φθινοπωρινός Απόηχος» με την επανάληψη στην Πειραιώς το φθινόπωρο παραστάσεων που γνώρισαν μεγάλη επιτυχία, ο «Κήπος After» με μεταμεσονύκτιες συναυλίες επιλεγμένες από τον γνωστό σαξοφωνίστα Δ.Τσάκα και η «Κοινωνική Γλυπτική», ένα υβρίδιο διαλόγου των τεχνών.
Αλλαγές
Η μετατροπή του βιομηχανικού χώρου της Πειραιώς 260 σε χώρο πολιτισμού ήταν μία ιδέα του Γιώργου Λούκου και φέτος συμπληρώνει 20 χρόνια διαρκούς λειτουργίας προς όφελος των τεχνών. Γι’ αυτό και ο πρώην καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ, από τους καλύτερους που έχουν περάσει, θα «τιμηθεί» με ένα «μικρό και ταπεινό» αφιέρωμα: την προβολή μιας ταινίας «2005-2015 Γιώργος Λούκος» από τον Ηλία Γιαννακάκη και το «Τροχόσπιτο» σε επιμέλεια Ολιας Λαζαρίδου (σ.σ. αν θυμηθούμε πως η Κατερίνα Ευαγγελάτου έφτιαξε ένα υπερπολυτελέστατο άλμπουμ για τη δική της θητεία στο φεστιβάλ, αυτό το τιμητικό αφιέρωμα στον Λούκο είναι πράγματι μικρό και ταπεινό). Θα δούμε επίσης το «Einstein on the beach» των Ρόμπερτ Γουίλσον και Φίλιπ Γκλας, ως συναυλία από το μουσικό σύνολο Ictus Ensemble και τη χορωδία Collegium Vocale Gent, με την αφήγηση της Σουζάν Βέγκα, το «Σλίμαν III» για τα ημερολόγια του Σλίμαν από τον Χάινερ Γκέμπελς, το «The Child», γραμμένο από την Ιρανή συγγραφέα Ναγκμέ Σαμινί ως δήλωση υπέρ της ειρήνης και της ισότητας, καθώς και τη νέα προσθήκη «Gen 260» με παραστάσεις από παιδιά που μόλις τελείωσαν τη σχολή σκηνοθεσίας είτε του ΑΠΘ είτε του Εθνικού Θεάτρου.
Η Στεφανία Γουλιώτη σκηνοθετεί και ερμηνεύει το «Φονικό της Ιζαμπέλα Μόλναρ», ο Ιρλανδός χορογράφος Μάικλ Κίγκαν-Ντόλαν θα παρουσιάσει σε παγκόσμια πρώτη το «MÁM», ο Γιώργος Βαλαής την όπερα «Stores», γραμμένη από τον ίδιο, με ανθρώπους που ψωνίζουν μέσα σε ένα πολυκατάστημα, ο Ορέστης Καραμανλής με το TEMPI και 57 ανθρώπους καλωδιακά συνδεδεμένους σε ένα ηχοτοπίο, ο νοτιοκορεάτης Τζάχα Κου θα παρουσιάσει το «Haribo Kimchi», ο Γερμανός συνθέτης Μίχαελ Μπάιλ το «Hide to show» όπου η οργανική μουσική συναντά την ηλεκτρονική και το βίντεο.
Οι Παλαιστίνιοι Αμίρ Σάμπρα και Ατά Χατάμπ με το «Badke(remix)» δημιουργούν μία κοινότητα βασισμένη στη γλώσσα της παράδοσής τους, η Εύα Στεφανή με την ταινία-ντοκιμαντέρ «Πρόγονοι» θα δείξει φαινομενικά ασύνδετες σκηνές μέσα σε διάρκεια 30 ετών, ο Κουρό Τανίνο στο «Sleeping Fires», με τη συμμετοχή ατόμων με οπτική αναπηρία μας εντάσσει στη συνθήκη του αποκλεισμού, η Ισπανίδα σύγχρονη και ριζοσπαστική καλλιτέχνις Ανχέλικα Λίντελ στο «Seppuku. The funeral of Mishima or the pleasure of dying» στοχάζεται πάνω στην ελευθερία, την πειθαρχία και την ομορφιά, ο Θέμης Πάνου και η Βίλια Χατζοπούλου σκηνοθετούν την παράσταση «Η μάνα μου με πέταξε στη θάλασσα», ο Μάνος Τσαγκάρης, νυν πρόεδρος της Ακαδημίας των Τεχνών του Βερολίνου, παρουσιάζει το «Reinventing the wheel» και με τη μορφή μιας «lecture performance», ο Ιρανός Αρμιν Χόκμι θα παρουσιάσει για πρώτη φορά στην Ελλάδα τη χορευτική παράσταση «Shiraz» και θα δούμε και έργα της Λένας Κιτσοπούλου («Βάκχες»), της Βραζιλιάνας Κριστιάν Ζαταΐ, της Γεωργίας Μαυραγάνη κ.ά. Το πρόγραμμα είναι ανεξάντλητο, οπότε το φεστιβάλ θα μας απασχολήσει πολύ φέτος…
Περί των εισιτηρίων…
Εγινε σχετική ερώτηση από τον συνάδελφο Κώστα Ζήση, η οποία χειροκροτήθηκε μάλιστα και η οποία δεν απαντήθηκε ποτέ: Γιατί ενώ η more είναι χορηγός του φεστιβάλ συνεχίζει να κρατάει μεγάλη προμήθεια (έως 2,5 ευρώ ανά εισιτήριο); Και γιατί δεν κάνει το ΥΠΠΟ δική του πλατφόρμα εισιτηρίων; Ο κ. Μαρμαρινός δεν απάντησε, απλώς είπε πως αν κάποιος δεν θέλει να χρεωθεί την προμήθεια του ιδιώτη, μπορεί να προμηθευτεί τα εισιτήριά του από τα φυσικά σημεία πώλησης. Τόνισε, δε, πως οι τιμές είναι οι ίδιες με πέρσι παρόλο τον πληθωρισμό, ακριβώς γιατί πρόκειται για θεσμό που είναι κρατικός. Μα ακριβώς επειδή είναι κρατικός, δεν θα έπρεπε όχι μόνο να αυξηθούν τα εισιτήρια, αλλά να είναι πολύ πιο φθηνά. Τέλος, ο κ. Φωτήλας είπε πως δεν γνωρίζει αν άλλα υπουργεία Πολιτισμού στην Ευρώπη έχουν κάνει δική τους πλατφόρμα και πως φυσικά δεν μπορούμε να περιμένουμε να μας απαντήσει πότε θα γίνει στην Ελλάδα. Ας του θυμίσουμε πως δεν υπάρχει μεγάλο μουσείο στην Ευρώπη που να μην έχει δική του πλατφόρμα εισιτηρίων, αλλά μην πάμε μακριά: το ίδιο συμβαίνει και με το Μέγαρο Μουσικής στην Ελλάδα ή με το Ιδρυμα Ωνάση κ.ά. Ακόμα και ανεξάρτητες θεατρικές ελληνικές ομάδες έχουν φτιάξει αντίστοιχα. Δεν είναι τόσο δύσκολο, ωστόσο ο κ. Φωτήλας -σαν να το άκουγε πρώτη φορά- είπε «να το συζητήσουμε».
* Ολο το πρόγραμμα του φεστιβάλ αναλυτικά εδώ: aefestival.gr
