Κρίσιμη μέρα για το Καστέλλι

Ο κίνδυνος να μετατραπούν τα τρία ιστορικά κτίρια-μνημεία στην κορυφή του λόφου του Καστελλίου, ιδιοκτησίας του Πολυτεχνείου Κρήτης, σε ιδιωτική πολυτελή ξενοδοχειακή μονάδα της Εταιρείας Belvedere ΕΠΕ, αποκόπτοντας την κοινωνία από τον δημόσιο χώρο, τον «πιο επισκέψιμο και αξιόλογο πυρήνα των Χανίων», έχει προκαλέσει πλήθος κινητοποιήσεων και παρεμβάσεων τα τελευταία χρόνια για να αποτραπεί.

Ομως η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιμένει, παρακάμπτοντας όχι μόνον τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης αλλά και τον αρχαιολογικό νόμο σε μια περιοχή με σπουδαία μνημεία και ισχυρές κηρύξεις, ανάμεσά τους κι εκείνη του 2018 που χαρακτήρισε το κεντρικό κτίριο της Μεραρχίας νεότερο μνημείο, οπότε δεν επιτρέπεται η αλλαγή χρήσης του. Το θέμα εισάγεται εσπευσμένα σήμερα στη συνεδρίαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) προκειμένου τα μέλη του να γνωμοδοτήσουν για το κρίσιμο ζήτημα της αλλαγής χρήσης των κτιρίων.

Θα συζητηθούν: Α) Εγκριση ή μη μελέτης αποκατάστασης και αλλαγής χρήσης σε παραδοσιακό ξενοδοχείο ΑΑ τάξης των τριών κτιρίων (των παλιών στρατώνων, των παλιών φυλακών και του χαρακτηρισμένου ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου της V Μεραρχίας) που βρίσκονται στον λόφο Καστέλλι, στην εντός των τειχών πόλη των Χανίων, ιδιοκτησίας Πολυτεχνείου Κρήτης με μισθωτή την εταιρεία «Belvedere ΕΠΕ».

Β) Εγκριση ή μη της τεχνικής έκθεσης συντήρησης των λίθινων γείσων, πεσσών και λίθινων στοιχείων των παραθύρων των όψεων του ιστορικού διατηρητέου μνημείου της πρώην V Μεραρχίας στον λόφο Καστέλλι, στην εντός των τειχών πόλη των Χανίων, φερόμενης ιδιοκτησίας Πολυτεχνείου Κρήτης.

Αξιοποίηση

Η συντριπτική πλειοψηφία τόσο της χανιώτικης κοινωνίας όσο και ευρύτερα της Κρήτης έχει ταχθεί κατά της ξενοδοχοποίησης των ιστορικών κτιρίων και του περιβάλλοντος χώρου, συνολικής έκτασης 3.652 τ.μ. και ζητά την αποκατάσταση και την αξιοποίησή τους για κοινωφελείς σκοπούς. Ο λόφος είναι κομβικό σημείο στην πόλη που είναι από τις αρχαιότερες πόλεις της Ευρώπης, με τη ζωή να πάλλεται αδιάλειπτα 5.500 χρόνια, ενώ πρόσφατα εντάχθηκε στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το μινωικό ανακτορικό κέντρο της Κυδωνίας στον λόφο του Καστελλίου.

Αμεση ήταν η αντίδραση της Σίας Αναγνωστοπούλου, βουλεύτριας της Νέας Αριστεράς, η οποία ζητάει την απόσυρση του θέματος από τη συνεδρίαση του ΚΣΝΜ καθώς «σύμφωνα με το ισχύον Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ) του Δήμου Χανίων, στον χώρο επιτρέπονται μόνο εκπαιδευτικές χρήσεις και ιδιαίτερες (στρατιωτικές), δεσμευτικά και χωρίς εξαιρέσεις.

»Η συγκεκριμένη ενέργεια, η οποία γίνεται κατά παράβαση του νόμου 4178/2013 (με τις τροποποιήσεις στον ν. 5079/2023, άρθρο 30, παρ. 2), δεν λαμβάνει υπόψη της και σχετικές διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου 4858/2021 ως προς τις ισχυρές κηρύξεις της περιοχής και των ίδιων των μνημείων. Το υπουργείο Πολιτισμού ξεχνά ότι το μινωικό ανακτορικό κέντρο στον λόφο Καστέλλι εντάχθηκε πρόσφατα στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Κωφεύει απέναντι στις αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου Χανίων για τον δημόσιο χαρακτήρα του συγκροτήματος με κοινωφελείς λειτουργίες. Τάσσεται απέναντι στην τοπική κοινωνία και τους θεσμούς που έχουν εκφραστεί ομόψυχα εναντίον μιας τέτοιας αλλαγής της χρήσης», αναφέρει σε χθεσινή ανακοίνωση.

Με άμεσα αντανακλαστικά αντέδρασε και η «Πρωτοβουλία Πολιτών Ενάντια στην Ξενοδοχοποίηση των Μνημείων στον Λόφο Καστέλλι», που καλεί αφ’ ενός όλους τους φορείς και τους κατοίκους της πόλης να αντιδράσουν στην επιχειρούμενη αλλαγή της χρήσης των μνημείων και αφ’ ετέρου την κυβέρνηση να αποσύρει το θέμα από την ημερήσια διάταξη του ΚΣΝΜ.

«…Θεωρούμε ότι οποιαδήποτε αξιοποίηση των κτιρίων και του μοναδικού ελεύθερου χώρου που τα περιβάλλει, πρέπει να διασφαλίζει τον δημόσιο χαρακτήρα τους και να είναι συμβατή με την κομβική τους θέση στην πόλη και τη μνημειακότητά τους», γράφει η ανακοίνωση που εκδόθηκε χθες.

«Στον λόφο Καστέλλι υψώθηκε το μινωικό ανάκτορο, όπως το αποδίδει το περίφημο “Σφράγισμα του Δεσπότη”, το οποίο βρέθηκε νότια του κτιρίου της Μεραρχίας. Στα κλασικά χρόνια, ο λόφος ήταν η ακρόπολη της αρχαίας Κυδωνίας. Στη βυζαντινή περίοδο ανήκει το εντυπωσιακό βυζαντινό τείχος και στον λόφο ιδρύθηκε μεγάλη βασιλική. Στα βενετσιάνικα χρόνια χτίστηκαν το Διοικητήριο των Ενετών και το παλάτι του Ρέκτορα. Στην εποχή της Τουρκοκρατίας, εδώ ανεγέρθηκαν το Οθωμανικό Διοικητήριο και το κονάκι του πασά. Στην ίδια θέση οικοδομήθηκε το κτίριο που υπήρξε το Διοικητήριο της Κρητικής Πολιτείας, το οποίο στη συνέχεια έγινε η έδρα της Μεραρχίας Κρητών».

Η ανακοίνωση θυμίζει ότι το κεντρικό κτίριο της Μεραρχίας χαρακτηρίστηκε το 2018 από το ΥΠΠΟ νεότερο μνημείο «με μια ισχυρή κήρυξη καθώς “αποτελεί τοπόσημο της πόλης των Χανίων και κτίσμα με αξιόλογα αρχιτεκτονικά τυπολογικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά, δείγμα αρχιτεκτονικής της ειδικής αυτής κατηγορίας Δημόσιων Κτιρίων-Διοικητηρίων. Η διατήρησή του συμβάλλει στην τεκμηρίωση της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτισμικής ιστορίας της πόλεως των Χανίων στα τέλη του 19ου αιώνα και κατά συνέπεια εμπλουτίζει το πολιτιστικό απόθεμά της”. Το περιεχόμενο της ανωτέρω κήρυξης δεν επιτρέπει την αλλαγή χρήσης και την ανάπτυξη και λειτουργία ιδιωτικής ξενοδοχειακής μονάδας».

Αλλαγή χρήσης

Την άποψή της ως ανασκαφέας του λόφου του Καστελλίου έχει εκφράσει πολλές φορές δημόσια η αρχαιολόγος δρ Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη, επίτιμη γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ, σημειώνοντας μεταξύ άλλων:

«…Η αλλαγή χρήσης επιβαρύνει και υποβαθμίζει τόσο τα ίδια τα μνημεία όσο και τον αρχαιολογικό χώρο στον οποίο αυτά εντάσσονται. Οποιαδήποτε αξιοποίηση των κτιρίων και του μοναδικού ελεύθερου χώρου που τα περιβάλλει πρέπει να διασφαλίζει τον δημόσιο χαρακτήρα τους και να είναι συμβατή με την κομβική τους θέση στην πόλη. Τα τρία κτίρια πρέπει να αποδοθούν ως δημόσιοι χώροι και να επιτελούν δημόσιους σκοπούς, συμβατούς με τη φυσιογνωμία και το ιστορικό βάρος τους ως σπουδαίες υλικές μαρτυρίες αλλά και άυλες αξίες».