Σινεμά και βιβλιοπωλεία. Αυτά μοιάζουν να είναι τα κύρια θύματα του gentrification στο κέντρο της Αθήνας και στις γειτονιές της. Κι από αυτά κινδυνεύουν κυρίως οι πιο προσωπικοί χώροι, οι μικροί ανεξάρτητοι, οι εξειδικευμένοι, αυτοί που δεν ακολούθησαν τους κανόνες της μαζικότητας και της εμπορευματοποίησης, αντίθετα παρέμειναν σε ανθρώπινες διαστάσεις, με στόχους σινεφίλ ή βιβλιοφιλίας κι αμεσότητας στην επικοινωνία με τον επισκέπτη – που δεν αισθάνεται σκέτος «πελάτης».
Πιο πρόσφατη τέτοια απώλεια στον «χάρτη» των ψαγμένων αθηναϊκών βιβλιοπωλείων ήρθε να προστεθεί το «Λεξικοπωλείο», της Στασίνου (13) στο Παγκράτι, εξειδικευμένο βιβλιοπωλείο ξενόγλωσσων κι ελληνικών, κλασικών αλλά και θεματικών και σπάνιων λεξικών κι ακόμα, ξενόγλωσσης λογοτεχνίας αλλά και ελληνικής και ξένης και μιας εξαιρετικής επιλογής παιδικών βιβλίων. Την είδηση τη διαβάσαμε πρόσφατα όπως ανέβηκε στη σελίδα του «Λεξικοπωλείου» στο Facebook: «Μετά από 14 χρόνια, το Λεξικοπωλείο – To Lexikopoleio κλείνει τις πόρτες του. Ξεκινήσαμε με τον Romain Gary στους πρώτους μας σελιδοδείκτες: “Είμαι φανατικός με τα λεξικά. Είναι το μόνο μέρος στον κόσμο όπου όλα εξηγούνται και όπου βρίσκει κανείς την ηρεμία του. Εκεί μέσα, όλα είναι σίγουρα”. Αυτό προσπαθήσαμε να είμαστε: ένας ασφαλής χώρος, ένα φιλόξενο μέρος, όπου ο καθένας είχε τη θέση του, στο Βατραχονήσι μας. Ενα βιβλιοπωλείο. Ανεξάρτητο. Οπότε, νομίζω πως μπορώ να κλείσω τον κύκλο με τα τελευταία λόγια του… Romain Gary: “Πέρασα πολύ όμορφα. Αντίο και ευχαριστώ”. Ναι, ένα τεράστιο ευχαριστώ σε όλες και όλους εσάς που μας στηρίξατε με τόση αγάπη, όλα αυτά τα χρόνια.
ΥΓ. Τις τελευταίες εβδομάδες κάναμε αυτό που κάναμε πάντα: βρήκαμε νέα σπίτια για χιλιάδες βιβλία.
ΥΓ. 2 Τις τελευταίες μέρες δεν θα ήμουν τίποτα χωρίς την ομάδα μου που παραμένει δίπλα μου μέχρι το τέλος, με θάρρος και γενναιοδωρία. Να είστε καλοί μαζί τους.
ΥΓ. 3 Δεν θα απαντήσω σε σχόλια. Αυτός είναι ο αποχαιρετισμός μου».
Το βιβλιοπωλείο της Πλατείας Προσκόπων είχε ανοίξει το 2011 από την Οντίλ Μπρεγιέ και τον Γιάννη Σκουφή, συγκεντρώνοντας κατ’ αρχάς μια θαυμάσια συλλογή λεξικών σε πάνω από 30 γλώσσες. Κι επιπλέον, ξενόγλωσσα βιβλία (και παιδικά) σε πέντε γλώσσες (γαλλικά, αγγλικά, ιταλικά, ισπανικά και γερμανικά), αλλά και βιβλία Ελλήνων συγγραφέων μεταφρασμένων σε άλλες γλώσσες και τέλος, βιβλία ελληνικής λογοτεχνίας. Ετσι έγινε πόλος έλξης για ένα αφοσιωμένο βιβλιοφιλικό κοινό όχι μόνον όσων ομιλούν και διαβάζουν στην ελληνική αλλά και πολλών ξένων που ζουν ή ταξιδεύουν στην Αθήνα και επισκέπτονταν τον χώρο στοχευμένα.
Η ίδια η ταυτότητα και η εξειδίκευση του «Λεξικοπωλείου», που θα παραμείνει ανοιχτό για το κοινό μέχρι τις 15 Μαρτίου, φανερώνουν το μέγεθος και της σημασία της απώλειας. Αλλά δεν είναι βέβαια η πρώτη του είδους αυτά τα τελευταία χρόνια. Αντίθετα, πρόχειρα μπορούμε να ανακαλέσουμε στους βιβλιοφιλικούς χώρους που κατέβασαν ρολά:
Poems n’ Crimes
Το Art bar Poems n’ Crimes, των εκδόσεων Γαβριηλίδη, που είχε ανοίξει τον Μάρτιο του 2012 στην Αγία Ειρήνη. Ο οραματικός πολυχώρος που είχε φτιάξει με αγάπη ο Σάμης Γαβριηλίδης συνδύαζε τυπογραφείο, βιβλιοπωλείο, μπαρ και χώρο εκδηλώσεων σε ένα πανέμορφο κτίριο του 1850. «Ο τίτλος του χώρου προέκυψε από το γεγονός ότι έχουμε φτιάξει ένα βιβλιοπωλείο με δύο θεματικές κατηγορίες: αστυνομική λογοτεχνία και ποιήματα, γιατί αυτοί είναι οι κύριοι τομείς των εκδόσεών μας. Crimes για την αστυνομική λογοτεχνία, κυρίως με τον Μάρκαρη, που είναι αστυνομικός συγγραφέας ιδιαίτερα γνωστός στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο πια, και τον Καλλιφατίδη, και ποιήματα (Poems) διότι εκδίδουμε πολλούς νέους ποιητές», εξηγούσε ο Γαβριηλίδης σε μια συνέντευξή του στην Athens Voice. Βιβλιόφιλοι, άνθρωποι του πνεύματος και της τέχνης -και δη της μουσικής και της ποίησης- πέρασαν όλοι από εκεί τα επόμενα χρόνια και μέχρι τον Φεβρουάριο του 2020, όταν ο θάνατος του ευφυούς, ιδιοσυστασιακού εκδότη έγινε αιτία να κατεβούν αναγκαστικά και τα ρολά στον χώρο που λειτουργώντας από το πρωί έως το βράδυ είχε ταυτιστεί με την έννοια του στεκιού. Η δεινή οικονομική κατάσταση του οίκου, όπως αποκαλύφθηκε μετά τον θάνατο του ιδρυτή του, αλλά και του πολυχώρου, έγινε αιτία το κτίριο και το περιεχόμενό του να αφεθούν στην τύχη τους και να παρακμάσουν. Εναν χρόνο αργότερα, η τράπεζα προχώρησε σε κατάσχεση…
«Επί Λέξει»
Τον Μάιο του 2025 ο αιφνίδιος «θάνατος» του «Επί Λέξει» της Ακαδημίας έθεσε πρώτη φορά τόσο καίρια επί τάπητος το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα μικρά, ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία και πρωτίστως αυτά στο κέντρο της Αθήνας με τα απλησίαστα ενοίκια και τα μεγάλα πολυ-βιβλιοπωλεία. Ψυχή του «Επί Λέξει» η Μαρία Παπαγεωργίου, με προϋπηρεσία στις εκδόσεις «Θεμέλιο» και στο «Βιβλιοπωλείο της Εστίας», είχε γράψει τότε στο Facebook: «Αγαπητοί και αγαπημένοι μας φίλοι. Με μεγάλη θλίψη σας ανακοινώνουμε ότι ο κύκλος -που άνοιξε το βιβλιοπωλείο μας, το Επί Λέξει- κλείνει. Παρά τις προσπάθειές μας, δεν καταφέραμε να μεταβιβάσουμε το βιβλιοπωλείο, αφού η απαίτηση των ιδιοκτητών του ακινήτου για υπερδιπλασιασμό του ενοικίου είναι ο τοίχος που δεν μπορούμε να γκρεμίσουμε […]». Το πικρό αυτό σημείωμα αντανακλούσε μια επιδεινούμενη κατάσταση στο κέντρο όπου ιδιοκτήτες ακινήτων ανεβάζουν τα ενοίκια και όποιος αντέξει…
«Βιβλιοπωλείο της Εστίας»
Προανάκρουσμα για αυτά τα θλιβερά λουκέτα είχε αποτελέσει το (και περίφημο στέκι της εγχώριας διανόησης) «Βιβλιοπωλείο της Εστίας» στη Σόλωνος (30) που είχε αναγκαστεί στις 30 Μαρτίου του 2013 να κλείσει μετά από 128 χρόνια λειτουργίας. Βέβαια, εκδόσεις και βιβλιοπωλείο μεταφέρθηκαν στη Διδότου, αλλά οι δραστηριότητές τους ήταν τόσο στενά συνδεδεμένες με τον χώρο της Σόλωνος ώστε η απουσία της «Εστίας» από εκεί, ακόμα και τώρα, τόσα χρόνια μετά, τραυματίζει το βλέμμα του περαστικού. Πάντως τότε στο σύντομο σημείωμά τους, με το οποίο εξηγούσαν τους λόγους που κλείνουν οι εκδόσεις, ανέφεραν: «Φίλες και φίλοι, Με λύπη σάς πληροφορούμε ότι, ανεξαρτήτως της θελήσεώς μας, είμαστε αναγκασμένοι να διακόψουμε τη λειτουργία του βιβλιοπωλείου. Ευχαριστούμε που μας τιμήσατε με την παρουσία σας εδώ, είτε ως συνεργάτες είτε ως αναγνώστες. Ελπίζουμε να μπορέσουμε όλοι μας να ξεπεράσουμε τη βαθύτατη κρίση που πλήττει τις επιχειρήσεις και τη χώρα μας γενικότερα. Και πάλι σας ευχαριστούμε. Βιβλιοπωλείο Εστία».
«Φωταγωγός»
Ακόμα κι αν δεν είχε την πορεία στον χρόνο και το ειδικό ιστορικό βάρος της «Εστίας», είχε όμως τη δική του σημαντική μποέμ βιβλιοφιλική ιστορία ο «Φωταγωγός» στη στοά Κουρτάκη της Κολοκοτρώνη. Δημιουργία της Τζούλιας Τσιακίρη, των εκδόσεων «Το Ροδακιό», ο σχεδόν μικροσκοπικός χώρος ήταν από τον Μάιο του 2013 και επί 13 χρόνια εκλεκτό λογοτεχνικό στέκι και χώρος παρουσίασης βιβλίων, υποδοχής εκθέσεων και πολιτιστικών εκδηλώσεων γενικά. Τελικά στις αρχές αυτού του μήνα μεταφέρθηκε στη νέα διεύθυνση των εκδόσεων «Ροδακιό», στην οδό Γερανίου 7, σκαρφάλωσε στον πέμπτο όροφο ενός βιομηχανικού κτιρίου στην περιοχή που κάποτε ονομαζόταν «Γεράνι» και μετονομάστηκε «Το Ροδακιό στο Γεράνι».
«Πολύχρωμος Πλανήτης»
Τον περασμένο Σεπτέμβριο ο «Πολύχρωμος Πλανήτης», ο πρώτος ΛΟΑΤΚΙ+ εκδοτικός οίκος και βιβλιοπωλείο στην Ελλάδα που είχε ιδρυθεί το 2004 από τη Μαρίνα Γαλανού και τον Θάνο Βέσση, με στόχο να συγκεντρώσει και να αναδείξει εκδόσεις που αφορούσαν τη ΛΟΑΤΚΙ+ θεματολογία, σε μια εποχή που τέτοια βιβλία δύσκολα έβρισκαν στέγη, προανήγγειλε ότι στις 20 Οκτωβρίου σφραγίζει τον χώρο του στην Κοδριγκτώνος. Είχε προηγηθεί ο θάνατος της δυναμικής σε όλα τα πεδία Γαλανού, τον Οκτώβριο του 2023, κι έκτοτε μόνος πια ο Θάνος Βέσσης είχε δώσει μάχη για να κρατήσει ζωντανό τον εκδοτικό οίκο και το βιβλιοφιλικό στέκι, ξεπερνώντας σημαντικά νομικά και γραφειοκρατικά εμπόδια. Τελικά «για οικονομικούς και άλλους αντικειμενικούς λόγους» ανακοίνωσε το κλείσιμο του χώρου, αγωνιώντας για τη διάσωση του αρχείου των εκδόσεων και την ψηφιοποίηση του καταλόγου τους. Επιστολή του δικηγόρου Βασίλη Σωτηρόπουλου που εξέπεμπε SOS τόσο προς τον υφυπουργό Πολιτισμού Ιάσονα Φωτηλα, όσο και προς τον πρόεδρο του ΕΛΙΒΙΠ Νίκο Μπακουνάκη, για τη σωτηρία τουλάχιστον του καταλόγου των εκδόσεων (με 36 εμβληματικούς τίτλους), έφερε ένα ραντεβού με τον υφυπουργό ο οποίος δεσμεύτηκε να κάνει ό,τι μπορεί για να μη χαθεί ένα πολύτιμο υλικό.
Σε πείσμα όλων αυτών των μικρών θανάτων όμως, από το 2021 και μετά μετράμε τουλάχιστον 6 νέες βιβλιοφιλικές αφίξεις ψαγμένων βιβλιοπωλείων-στεκιών που τα περισσότερα πλαισιώνουν τη βασική αποστολή τους με ενδιαφέρουσες πολιτιστικές εκδηλώσεις στο κέντρο της πόλης ή στις συνοικίες της.
Μετράμε τα:
• «Ζάτοπεκ» στην Καλλιθέα (Παναγή Τσαλδάρη 209)
• Hyper Hypo (Βορέως 10) στο Μοναστηράκι
• Το «Κομπραί» στη Διδότου (34)
• Ο «Μικρός Πρίγκιπας» στην Ανω Κυψέλη (Φαιδριάδων 11)
• Το Penny Lane στην Ομήρου (2) της Νέας Σμύρνης
• Τον νέο χώρο του αγαπημένου (περιοδικού και εκδόσεων βιβλίων και ηχογραφημάτων) «Μετρονόμου» στη Ζωοδόχου Πηγής (8-10)
Τα έξι βιβλιοπωλεία είναι έξι λόγοι να διατηρούμε το βιβλιοφιλικό μας φρόνημα ακόμα υψηλό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι καινούργιοι χώροι λειτουργούν και ως αντίδοτο όταν ιστορικά ή ιδιαίτερα δραστήρια βιβλιοπωλεία με σχέσεις αγάπης με τους αναγνώστες τους κατεβάζουν αιφνιδίως ρολά, επειδή δεν μπορούν να ανταποκριθούν στα δεδομένα μιας πόλης που γίνεται όλο και πιο ακριβή και αφιλόξενη για τους κατοίκους της.
.jpg)
