Κλικ και σκαπάνη στα μυστικά της Ανατολής

Η πορεία των τεσσάρων πρωτοπόρων αρχαιολόγων, οι οποίοι συνδέονται με το Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου και τη Γαλλική Σχολή Αθηνών, βρίσκεται στο επίκεντρο της περιοδικής έκθεσης «Αναζητώντας την Ανατολή. Διασταυρούμενες πορείες αρχαιολόγων» που θα εγκαινιαστεί στις 18 Φεβρουαρίου στο ισόγειο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος (ΚΠIΣΝ) και θα παραμείνει έως τις 25 Απριλίου με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Στο πλαίσιο απογραφής των συλλογών του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου ήρθε στο φως μια σειρά ανέκδοτων φωτογραφιών που καταγράφουν τις γαλλικές αρχαιολογικές αποστολές στην Ανατολή. Οι φωτογραφίες αποτυπώνουν τη σταδιοδρομία των τεσσάρων Γάλλων αρχαιολόγων: του Paul Perdrizet (1870-1938, αρχαιολόγος, ελληνιστής, φωτογράφος, λέκτορας Ελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στη Νανσί), του Henri Seyrig (1895-1973, αρχαιολόγος, νομισματολόγος και ιστορικός. Από το 1929 διετέλεσε γενικός διευθυντής Αρχαιοτήτων Συρίας και Λιβάνου και για περισσότερα από είκοσι χρόνια ήταν διευθυντής του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας της Βηρυτού), του Daniel Schlumberger (1904-1972, αρχαιολόγος και καθηγητής Αρχαιολογίας της Εγγύς Ανατολής στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου και αργότερα στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον) και του Albert Gabriel (1883-1972, αρχαιολόγος, αρχιτέκτονας, ζωγράφος, ιστορικός τέχνης και περιηγητής), οι οποίοι συμμετείχαν σε μεγάλης κλίμακας ανασκαφές στους Δελφούς, τη Δήλο, τη Μακεδονία, τη Θράκη, το Χαλέπι και την Παλμύρα στη Συρία, την Αίγυπτο, την Τουρκία, πραγματοποίησαν ταξίδια στο Ιράκ, το Ιράν κ.α.

Παράλληλα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία και τη διαχείριση των γαλλικών ινστιτούτων στην Τουρκία, τη Συρία, τον Λίβανο και το Αφγανιστάν. Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου ταξίδεψαν σε μια Ανατολή που ήταν τότε ακόμη σε μεγάλο βαθμό άγνωστη και εκτός από τις αρχαιολογικές έρευνες μελέτησαν αρχαίες ελληνικές επιγραφές, έγραψαν άρθρα, κατέγραψαν φωτογραφικά τους τόπους και τους ανθρώπους, διέδωσαν την ελληνική γλώσσα και τον Ελληνισμό.

Η ανακάλυψη της σειράς των ανέκδοτων φωτογραφιών προκάλεσε το ενδιαφέρον για τη διπλή έρευνα που ξεκίνησε στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου. Το πρώτο τμήμα της ακολουθεί τα χνάρια των τεσσάρων αρχαιολόγων και τη σύνδεσή τους με τη Γαλλική Σχολή Αθηνών -και όχι Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή όπως συχνά αποκαλείται λανθασμένα-, η οποία ιδρύθηκε το 1846 με σκοπό τη μελέτη του Ελληνισμού σε όλες τις μορφές του. Η δεύτερη έρευνα βασίζεται στις φωτογραφικές συλλογές του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου σε συνδυασμό με τα αρχεία της Γαλλικής Σχολής Αθηνών (EFA) και άλλων συνεργαζόμενων ιδρυμάτων (IFEA, IFPO, DAFA και την Ανατολική Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Saint-Joseph της Βηρυτού).

«Η σύνδεσή τους αναδεικνύει ένα σύνολο αδημοσίευτων αρχείων, που μαρτυρούν την έντονη αρχαιολογική δραστηριότητα των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Κατά τη διάρκεια αυτής της ιδιαίτερα γόνιμης περιόδου για την αρχαιολογία της Ανατολής, δεκάδες αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία ανασκάφηκαν, μελετήθηκαν και αναστηλώθηκαν, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός ευρέος επιστημονικού δικτύου που θα οδηγήσει, αργότερα, στη δημιουργία των γαλλικών ινστιτούτων στην Ανατολική Μεσόγειο» σημειώνουν οι διοργανωτές.

Η έκθεση παρουσιάστηκε αρχικά στο Στρασβούργο (Maison interuniversitaire des Sciences de l’Homme – Alsace) και ακολούθως στη Ρόδο (Fondation Marc de Montalembert). Τώρα μεταφέρεται στην Αθήνα, τόπο εκπαίδευσης και συνάντησης των ερευνητών που βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της ιστορίας, καθώς υπήρξαν είτε σπουδαστές είτε μέλη με αξιώματα της Γαλλικής Σχολής Αθηνών, του παλαιότερου ξένου ινστιτούτου που ιδρύθηκε στην Αθήνα και συνδέεται με τον γαλλικό φιλελληνισμό αλλά και με την πολιτική της Γαλλίας στην Ανατολική Μεσόγειο την εποχή εκείνη. Στον νέο σταθμό της η έκθεση έχει εμπλουτιστεί με καινούργιο υλικό από τα αρχεία της Γαλλικής Σχολής Αθηνών. Ταξιδιωτικά ημερολόγια, χάρτες, αλληλογραφία και πολυάριθμες μαρτυρίες από τις πρώτες εξερευνήσεις της Ανατολικής Μεσογείου κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα συνομιλούν με αντικείμενα που σχετίζονται με τις μεθόδους αρχαιολογικής τεκμηρίωσης της εποχής (φωτογραφικές μηχανές, τοπογραφικά όργανα και εργαλεία πεδίου που μας επιτρέπουν να προσεγγίσουμε την καθημερινότητα των αρχαιολόγων) και κινούνται μεταξύ αρχαιολογικών εργασιών και εθνογραφικών παρατηρήσεων.

«Η συγκριτική παρουσίαση αυτών των αρχείων φωτίζει επίσης την εξέλιξη της φωτογραφίας ως εργαλείο έρευνας. Από τις γυάλινες πλάκες έως τη στερεοσκοπική εικόνα, από την ακουαρέλα έως τις αεροφωτογραφίες, από τις διαλέξεις που συνοδεύονταν από “φωτεινές εικόνες” έως τα μαθήματα με διαφάνειες, η έκθεση παρουσιάζει την ποικιλία των μέσων που χρησιμοποιήθηκαν για την τεκμηρίωση, τη μετάδοση και την προβολή της αρχαιολογίας» αναφέρουν οι διοργανωτές.

«Συγκεντρώνοντας αυτά τα αρχεία η έκθεση φιλοδοξεί να αναβιώσει την πορεία πρωτοπόρων ερευνητών και να αποδώσει το μεγαλείο αυτής της θεμελιακής επιστημονικής περιπέτειας, προσφέροντας στο κοινό τη σπάνια ευκαιρία να ανακαλύψει ένα άγνωστο πολιτιστικό κληροδότημα με διαχρονική αξία».

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ – Συνεργαζόμενοι φορείς: Γαλλικό Ινστιτούτο της Εγγύς Ανατολής (IFPO) | Γαλλικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών (IFEA) | Γαλλική Αρχαιολογική Αποστολή στο Αφγανιστάν (DAFA) | Academia Belgica | Βασιλικά Μουσεία Τέχνης και Ιστορίας των Βρυξελλών | Βιβλιοθήκη της Ανατολής – Πανεπιστήμιο Saint-Joseph της Βηρυτού