Τόσο διανοούμενος ώστε να τον ακούς εκστατικός ν’ αναλύει τον Στραβίνσκι ή τον Κόπλαντ ή να μιλάει για την ψυχολογία της αισθητικής αντίληψης. Τόσο «ιδιόρρυθμος» ώστε η μουσική αλλά και η σκέψη του να διακρίνονται από την αρχιτεκτονική και τη δομή γενικώς των σπουδών του, αλλά και από την ουσιαστική ποιητικότητα των διαβασμάτων του, αυτή που ήταν πρόθυμη να ενσωματώσει τις σιωπές, τις συναισθηματικές αποχρώσεις και τις λεπτές διαθέσεις που είχε κι ο ίδιος. Τόσο πεισματάρης ώστε μέχρι τέλους να μη βάζει στάλα νερό στο κρασί του ειδικά σε ό,τι αφορά τη μουσική και την Αριστερά. Τόσο αψύς ώστε να μη διστάζει να σηκώσει τη φωνή και να τσακωθεί υπερασπιζόμενος την άποψή του (πάντα με επιχειρήματα) όταν το έκρινε, όπως έκανε π.χ. το 1986 όταν εκπροσωπώντας την Ελλάδα στο «International Dance Course for Professional Composers and Choreοgraphers», στην Αγγλία, αποπέμφθηκε, καθώς ήρθε σε καλλιτεχνική ρήξη με τους διοργανωτές.
Τόσο της παρέας ώστε ενώ ο ίδιος ως συνθέτης και συνεργάτης στο Τρίτο Πρόγραμμα επί Χατζιδάκι ήταν από τους λίγους που του απευθύνονταν στον πληθυντικό, σχεδόν ν’ απαιτεί τον ενικό από τις μεταγενέστερες παρέες του με νεότερους και να τις απολαμβάνει. Τόσο «έντεχνος» ώστε ματαίως ν’ αναζητάς στο έργο του δίσκο που να μην αποτελεί ολοκληρωμένο κύκλο σύνθεσης βασισμένο σ’ έναν ποιητή κάθε φορά. Τόσο πρωτοποριακός ώστε να έχει αναδείξει τη δυνατότητα του synthesizer να λειτουργήσει ως συμφωνικό όργανο.
Ηταν σπουδαία περίπτωση διανοητή των μουσικών μας πραγμάτων -κι ας ήταν ουσιαστικά αυτοδίδακτος σ΄αυτόν τον τομέα-αλλά και συνθέτη και μελετητή και γραφιά ο Μιχάλης Γρηγορίου, που πέθανε αιφνιδίως χθες -πιθανότατα από καρδιά- στα 78 του χρόνια. Σπουδαία και αρκετά «αθόρυβη» και διακριτική στο κομμάτι της δημιουργίας, που ούτε επεδίωξε ούτε -δυστυχώς- έδρεψε τις δάφνες που θα του άξιζαν για το έργο του. Ισως γι’ αυτό πολλοί τον ανακαλούν με τη σχετικά πιο πρόσφατη ιδιότητά του στον δημόσιο βίο, αυτή δηλαδή του μέλους του Δ.Σ. και αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου της ΕΡΤ (από τον Μάιο του 2015 έως τον Οκτώβριο του 2017) επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Ευτυχώς άλλοι τον γνώρισαν πρωτίστως με την ιδιότητα του δημιουργού ή του μέλους μιας από τις τελευταίες καλλιτεχνικές παρέες με όρους…στεκιού, όπως στο «Αλεκτον», το στέκι που είχαν εμπνευστεί και φτιάξει τέλη δεκαετίας ΄80 ο συγγραφέας, μεταφραστής και ψυχίατρος Γιώργος Χειμωνάς, η Μαρία Φαραντούρη και ο ποιητής Κώστας Καρτελιάς στο Μεταξουργείο κι όπου θυμόμαστε νεότατη τη Μάρθα Φριντζήλα να ερμηνεύει (σε δεύτερη εκτέλεση) τα τραγούδια σε ποίηση Μανόλη Αναγνωστάκη και μουσική του Γρηγορίου από τον περίφημο δίσκο «Η αγάπη είναι ο φόβος».
Σε ό,τι αφορά τη δισκογραφία κύκλου τραγουδιών ο Γρηγορίου -θα μπορούσε να πει κανείς ότι- ήταν ολιγογράφος και κατ’ αυτό… αντιστρόφως ανάλογος από τα περισσότερα αδισκογράφητα συμφωνικά του έργα ή τα έργα για σόλο πιάνο ή για σύνολο δωματίου και βέβαια για synthesizers. Ή τα ορατόριά του, όπως το «Εγώ η Αντιγόνη» που παρουσιάστηκε το 1999 στην Επίδαυρο, με τη Φιλαρμονική της Οπερας της Σόφιας και τη χορωδία Fons Musicalis, σε σκηνοθεσία Ν. Κούνδουρου. Ή τις συνθέσεις του για το θέατρο για παραστάσεις των Γιάννη Μαργαρίτη, Διαγόρα Χρονόπουλου, Γιώργου Αρμένη, Ξένιας Καλογεροπούλου, Θανάση Παπαγεωργίου κ.ά. και το σινεμά, πάντα με εκλεκτικές συνεργασίες με σκηνοθέτες όπως οι Γ. Καριπίδης, Π. Τάσσιος, Κ. Κατζουράκης, Γ. Σολδάτος κ.ά.
Εκλεκτικός ούτως ή άλλως και με «κληρονομημένες» τις αρχές της υψηλής αισθητικής και του ουσιαστικού πολιτισμού και ως γιος του σκηνοθέτη Γρηγόρη Γρηγορίου και της ποιήτριας Μαρίας Παπαλεονάρδου, ο Μιχάλης Γρηγορίου κατέθεσε λίγους κύκλους τραγουδιών αλλά εξαιρετικής σημασίας, ευαισθησίας αλλά και… ακριβολογίας στη σχέση τους με τον όρο «έντεχνο». Ηταν η μελοποίησή του στον Αρη Αλεξάνδρου που έφερε στη δισκογραφία την καντάτα «Ανεπίδοτα Γράμματα» (1976) και οι κύκλοι τραγουδιών «Η αγάπη είναι ο φόβος» (1979), σε ποίηση Μ. Αναγνωστάκη, «Ο Οδυσσέας στο ποτάμι» (1981) και «Αποχαιρετισμοί της Θάλασσας» (1991), σε ποίηση Τ. Σινόπουλου, το ορατόριο «Σκοτεινή Πράξη» (1993), βασισμένο στον Τ. Λειβαδίτη, το «Μπλε» (1998), σε ποίηση Ρ. Παπανικόλα, όλα με αναλόγως σημαντικούς ερμηνευτές: Μαρία Φαραντούρη, Τάσης Χριστογιαννόπουλος, Σαβίνα Γιαννάτου, Γιάννης Κούτρας, Σάκης Μπουλάς, Δώρος Δημοσθένους, Αφροδίτη Μάνου κ.ά.
Πιάνο
Ο Μιχάλης Γρηγορίου είχε γεννηθεί το 1947 στην Αθήνα. Αρχισε μαθήματα πιάνου από ηλικία πέντε χρόνων με την Καίτη Παπαλεονάρδου. Σπούδασε στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του Μετσοβίου, ενώ παράλληλα ξεκίνησε μαθήματα σύνθεσης με τον Γ.Α. Παπαϊωάννου, τα οποία όμως εγκατέλειψε σύντομα. Αλλά δεν εγκατέλειψε και τη μουσική.
Ξεχωριστό κεφάλαιο στη διαδρομή του υπήρξε η σχέση του με το Τρίτο Πρόγραμμα. Υπήρξε επί 20 χρόνια μόνιμος συνεργάτης του, εγκαινιάζοντας μεταξύ άλλων και τη σειρά εκπομπών «Το Μουσικό Εργαστήρι του Tρίτου» που έδωσε την ευκαιρία σε πλήθος Ελλήνων μουσικών να παρουσιάσουν πρωτότυπη δουλειά τους. Το 1981-82 ανέλαβε ως επικεφαλής του τμήματος σοβαρής μουσικής της ΕΤ-1.
Ηταν τα χρόνια που επικεφαλής του Τρίτου ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις, με τον οποίο ως συνεργάτες είχαν μια σχέση αμοιβαίου σεβασμού κι εκτίμησης, αλλά και έντονων επεισοδίων διαφωνίας – μεταξύ δύο ισχυρών προσωπικοτήτων. Κι αυτή την αμφιθυμία, που κατέληξε σε βαθύ αίσθημα απώλειας όταν πέθανε ο Χατζιδάκις, μας την είχε εμπιστευτεί στην «Εφ.Συν.» ο ίδιος, τον Ιούνιο του 2024, από τις ημερολογιακές του «Σημειώσεις εν θερμώ» για επετειακό μας αφιέρωμα. Ο Γρηγορίου παρέμεινε στο Τρίτο και μετά την αποχώρηση του Χατζιδάκι το 1982 και μάλιστα υπήρξε μέλος της πενταμελούς επιτροπής που ανέλαβε τη διεύθυνσή (μαζί με τους Β. Φιδετζή, Α. Κοντογεωργίου, Ε. Καραΐνδρου, Τ. Μπαντή). Παρέμεινε όμως και στο «χατζιδακικό περιβάλλον» και είναι χαρακτηριστικό ότι το 1984 συμμετείχε (μαζί με τους συνθέτες Γ. Κουρουπό, Δ. Μαραγκόπουλο και Ν. Κυπουργό) στην ομάδα που συνέταξε την «Πρόταση για τη Μουσική Εκπαίδευση στα Δημοτικά Σχολεία» για λογαριασμό του υφυπουργείου Νέας Γενιάς.
Ξεχωριστή υπήρξε και η ακαδημαϊκή του δραστηριότητα. To 2007 ανακηρύχθηκε διδάκτωρ του Ιονίου Πανεπιστημίου στους τομείς της σύνθεσης και της μουσικολογίας. Εχει διδάξει κοινωνική ιστορία της μουσικής και στοιχεία ψυχολογίας της μουσικής αντίληψης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1985-86) και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας (2002-2003). Eχει δώσει επίσης σειρά μαθημάτων για μεταπτυχιακούς φοιτητές του Παιδαγωγικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών (2007-2008).
Εκδόσεις
Και βέβαια πλουσιότατο είναι το εκδοτικό του έργο. Εχει μεταφράσει πολλές θεωρητικές μελέτες πάνω στη μουσική, μεταξύ των οποίων από τις εκδόσεις «Νεφέλη» τα «Μουσική Ποιητική» του Igor Stravinsky, «Μουσική-Κοινωνία-Εκπαίδευση» του Christopher Small και «Μουσική και Φαντασία» του Aaron Copland, ενώ έχει συγγράψει το δίτομο εκπαιδευτικό βιβλίο «Μουσική για παιδιά και για έξυπνους μεγάλους», καθώς και το εκτεταμένο θεωρητικό σύγγραμμα «Μουσική Αντίληψη και Δημιουργία: Kαθολικές σταθερές και πολιτιστικές μεταβλητές».
Εχει κάνει πλήθος διαλέξεων και εισηγήσεων για θέματα που αφορούν τον πολιτισμό ή τη μουσική και τις σύγχρονες προκλήσεις. Εχει συγγράψει επίσης τα αυτοβιογραφικά «Μαθαίνοντας Φυσαρμόνικα: Ασκήσεις αυτοπαρατήρησης ενός Ελληνα συνθέτη», «Bίος Παράλληλος: Ανεπίδοτα γράμματα περί συνείδησης, χρόνου, θανάτου και άλλων τινών» και «Ε LA NAVE VA… κουτσά στραβά!» τα οποία παραμένουν προς το παρόν ανέκδοτα. Οπως έγραψε στον χθεσινό του αποχαιρετισμό ο συνθέτης Ηρακλής Οικονόμου: «(…)Μέχρι πριν από λίγες ημέρες συζητούσαμε τα επόμενα εκδοτικά του σχέδια… το να παρουσιαστεί το σύνολο της ανέκδοτης μουσικής και του στοχασμού του είναι το ελάχιστο χρέος μας απέναντι στην προσφορά ενός τέτοιου σημαντικού δημιουργού». Κι έχει δίκιο… Η υπουργός Πολιτισμού μέχρι χθες πάντως δεν είχε στείλει καν συλλυπητήριο μήνυμα.
-320x213.jpg)
