Eπιτοίχια και, ως street art, θνησιγενής ή με τις ψηφιακές και φωτογραφικές αποτυπώσεις της, αθάνατη και viral; Η τέχνη του διασημότερου καλλιτέχνη του δρόμου εδώ και δεκαετίες, του περίφημου Banksy, εμπεριέχει αυτή την αντίθεση. Είναι λοιπόν μάλλον μάταιο να προσπαθείς να την αποφύγεις, να την καλύψεις, να τη σβήσεις, να την καταστρέψεις ή να τη μεταφέρεις αλλού σε κομμάτια.
Η εικόνα, ο συμβολισμός και το μήνυμα αυτού του φαντάσματος των εικαστικών, του κοινωνικοπολιτικά στρατευμένου και ευαίσθητου δέκτη στα κελεύσματα των καιρών, περίφημου street artist από το Μπρίστολ, ο οποίος παραμένει ανώνυμος και ωστόσο διάσημος με την καλλιτεχνική του υπογραφή, διαδίδονται ακαριαία, συνεπώς πολύ γρηγορότερα κι από τα βιαστικότερα μέσα «καταστολής» της τέχνης του. Κι αυτό ακριβώς συνέβη τις τελευταίες ώρες στην πρόσοψη του Κτιρίου της Βασίλισσας, μέρους του συγκροτήματος των Βασιλικών Δικαστηρίων, στη συνήθως ήσυχη οδό Carey του Λονδίνου.
Διαδηλωτής
Εκεί εμφανίστηκε διά μαγείας ξημερώματα της περασμένης Δευτέρας η τελευταία τοιχογραφία του Banksy: φτιαγμένη με στένσιλ απεικονίζει έναν Βρετανό δικαστή με την παραδοσιακή λευκή περούκα και τη μαύρη τήβεννο να χτυπά με το σφυρί του αμείλικτα έναν νεαρό διαδηλωτή που βρίσκεται αβοήθητος, πεσμένος στο έδαφος, κρατώντας ένα πλακάτ πιτσιλισμένο με αίμα.
Πέρα από το άμεσα προσλήψιμο, αυτονόητο σχόλιο για μια Δικαιοσύνη που είναι η τρίτη εξουσία, όχι όμως και αδιαπραγμάτευτα με τη μεριά του Δικαίου πάντοτε, αλλά και για ένα κράτος που επιδεικνύει βαρβαρότητα απέναντι στους διαδηλωτές, για τους περισσότερους Βρετανούς το μήνυμα της εικόνας συνδέθηκε και με τα πολύ πρόσφατα επεισόδια στο Λονδίνο: δύο ημέρες πριν, το Σάββατο, στη διάρκεια μεγάλης συγκέντρωσης υποστήριξης της πρωτοβουλίας Palestine Action με διοργανώτρια την, απαγορευμένη από τις βρετανικές αρχές ως «τρομοκρατική», οργάνωση Defend Our Juries, η αστυνομία είχε συλλάβει σχεδόν 900 διαδηλωτές. Συνολικά, περισσότερα από 1.600 άτομα έχουν συλληφθεί από τον Ιούλιο κατά τη διάρκεια παρόμοιων διαμαρτυριών και 138 κατηγορήθηκαν ως υποστηρικτές «τρομοκρατικής οργάνωσης», αντιμετωπίζοντας ποινές φυλάκισης έξι μηνών.
Παρέμβαση
Ο Banksy πάλι ανέλαβε την ευθύνη της παρέμβασής του, όπως το συνηθίζει, «ανεβάζοντας» το έργο στη σελίδα του στο instagram με τη λιτή πληροφορία «Βασιλικά Δικαστήρια. Λονδίνο», κίνηση που, όπως ξέρουν όσοι παρακολουθούν τη δουλειά του, ισοδυναμεί με αναγνώριση της πατρότητας. Η είδηση αλλά και η εικόνα του έργου διαδόθηκαν αστραπιαία, αφού δεκάδες περαστικοί έσπευσαν να βγάλουν φωτογραφίες όσο προλάβαιναν και να τις ανεβάσουν στα κοινωνικά δίκτυα. Δεν πρόλαβαν και πολύ! Μάρτυρες ανέφεραν στον Guardian ότι είδαν αστυνομικούς να φτάνουν βιαστικά στο σημείο με αποστολή να εμποδίσουν τους πολίτες να φωτογραφίζουν το έργο ήδη από τις 8.30 π.μ. Μάταια και πάλι.
Οι φωτογραφικές λήψεις συνεχίστηκαν παρά την απεγνωσμένη προσπάθεια των αστυνομικών να τις αποτρέψουν. Λίγο αργότερα η τοιχογραφία καλύφθηκε πλήρως, καθώς τοποθετήθηκαν μπροστά της δύο μαύρα πλαστικά πάνελ και δύο μεταλλικοί φράχτες. Μάταια γι’ ακόμα μία φορά. Το μήνυμα είχε διαδοθεί και οι περαστικοί συνέχιζαν να βγάζουν φωτογραφίες ακόμα και τον «φράχτη» που τους έκρυβε το έργο, μαζί με τους αστυνομικούς και τους υπαλλήλους ιδιωτικής ασφάλειας των δικαστηρίων που στέκονταν δίπλα, φρουρώντας το «έγκλημα». Μιλώντας στο BBC, ένας από αυτούς απάντησε ότι δεν ξέρει για πόσο διάστημα θα πρέπει να φρουρούν όρθιοι τον φράχτη, προσθέτοντας με ελαφρύ τόνο απόγνωσης: «Τουλάχιστον δεν βρέχει»!
Υστερα άρχισαν οι δηλώσεις και οι αντιπαραθέσεις. Η Μητροπολιτική Αστυνομία διευκρίνισε ότι έλαβε καταγγελία για «εγκληματική ζημία» (!) και ότι οι έρευνες θα συνεχιστούν. Εκπρόσωπος της Υπηρεσίας Δικαστηρίων της Μεγάλης Βρετανίας δήλωσε σχεδόν… απολογητικά ότι το έργο θα αφαιρεθεί καθώς το Κτίριο της Βασίλισσας είναι διατηρητέο και ως εκ τούτου «είμαστε υποχρεωμένοι να διατηρήσουμε την αρχική του μορφή» (δήλωση που, λαμβάνοντας υπόψη τι αξίζει ένας αυθεντικός Banksy στην αγορά της τέχνης, μας κάνει να σκεφτούμε πως αν οι αρχές αντί να σβήσουν την τοιχογραφία την… πουλούσαν, θα εξασφάλιζαν υπερπολλαπλάσια χρήματα από όσα απαιτεί η συντήρηση του κτιρίου!). Ενας εκπρόσωπος της Defend Our Juries με τη σειρά του σχολίασε: «Οταν ο νόμος χρησιμοποιείται ως εργαλείο για την καταστολή των πολιτικών ελευθεριών, η πολιτική διαφωνία δεν σβήνεται – ενισχύεται. Οπως δείχνει το έργο του Banksy, το κράτος μπορεί να προσπαθεί να μας στερήσει τις πολιτικές ελευθερίες, αλλά είμαστε πάρα πολλοί και η αποφασιστικότητά μας να αντισταθούμε στην αδικία δεν μπορεί να ηττηθεί».
Αλλα έργα
Οσο για τον ίδιο τον δημιουργό, να θυμίσουμε μόνον πως ανάμεσα στα δεκάδες έργα του που επικρίνουν την κυβερνητική πολιτική, τον πόλεμο, τον καπιταλισμό, την εξουσία, τα φιλοπαλαιστινιακά μηνύματα έχουν προϋπάρξει. Πασίγνωστα είναι τα έργα με ηρωίδες κοριτσάκια που έφτιαξε το 2005 στο πρώτο του ταξίδι στη Δυτική Οχθη, ενώ εξίσου διάσημο είναι το τρίπτυχο τοιχογραφιών και το βίντεο που έφτιαξε στη Λωρίδα της Γάζας το 2015, όταν ταξίδεψε ξανά μέχρι εκεί. Ηταν έξι μήνες μετά την πιο πρόσφατη τότε επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα, που είχε αφήσει πίσω της χιλιάδες άστεγους Παλαιστινίους, ενώ λίγο αργότερα μαθεύτηκε ότι μόνον ένα 5% των χρημάτων που είχαν δεσμευτεί για την ανοικοδόμηση της πόλης διατέθηκε πράγματι γι’ αυτόν τον σκοπό. Ε, κι ο Banksy… αντεπιτέθηκε.
