Η 32χρονη δημιουργική εμμονή ενός κορυφαίου γλύπτη

Νοέμβριος του 1941. Ο πρώτος χειμώνας της ναζιστικής κατοχής στην Αθήνα και ο πιο σκληρός – όπως θα αποδειχτεί. Χιλιάδες άνθρωποι λιμοκτονούν. Γυρίζοντας σπίτι του, στου Ζωγράφου, όπου βρισκόταν και το εργαστήριό του, ο Γιάννης Παππάς (1913-2005), ένας από τους σημαντικότερους Ελληνες γλύπτες του 20ού αιώνα, βρίσκει έναν γείτονά του νεκρό από την πείνα. Φτάνοντας στο σπίτι του, μπαίνει στο εργαστήριό του και ξεκινά να δουλεύει δύο μικρά προπλάσματα με τον έφιππο Μέγα Αλέξανδρο. Αναζητούσε σε μια ιδανική αρχέγονη μορφή μια διέξοδο απελευθέρωσης από τα δεινά του τόπου; Ενα σύμβολο ανάτασης στο ιστορικό πρόσωπο της αρχαιότητας με τις μυθικές διαστάσεις; Σε κάθε περίπτωση ξεκίνησε μια δημιουργική ενασχόληση που έμελλε να διαρκέσει 32 ολόκληρα χρόνια μέχρι να ολοκληρώσει την, ιδανική για τον ίδιο, εκδοχή του έφιππου Μεγάλου Αλεξάνδρου, όταν το άγαλμα χυτεύτηκε σε μπρούντζο το 1973: τότε ολοκληρώθηκε η αφοσιωμένη αναζήτησή του για τον ιδανικό Αλέξανδρο-σύμβολο πολιτισμού, ο οποίος είναι αιώνια νέος, έφιππος, άοπλος και όμορφος, με το ένα χέρι ανοιχτό σε μια κίνηση ανάτασης. Είναι αυτός ο ιδανικός Μέγας Αλέξανδρος, το έργο ζωής του Γιάννη Παππά που κοσμεί από το 2019 τη συμβολή των οδών Βασιλίσσης Ολγας και Βασιλίσσης Αμαλίας.

Τριάντα δύο ολόκληρα χρόνια δέσμευσης και μελέτης: όλη αυτή η πορεία, από τα προπλάσματα από πλαστελίνη και κερί μέχρι τις γύψινες προτομές του ιστορικού μύθου, τα πολλαπλά σχέδια και τις αναζητήσεις που συνθέτουν όλη την περιπέτεια μέχρι την υλοποίηση του έφιππου ανδριάντα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αποτελεί το αντικείμενο της έκθεσης «Γιάννης Παππάς – Αναζητώντας τον Αλέξανδρο» που πραγματοποιείται στο Κέντρο Τεχνών Φουγάρο στο Ναύπλιο σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη που ο ίδιος είχε ορίσει θεματοφύλακα του εργαστηρίου του. Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό μέχρι τις 3 Νοεμβρίου, ενώ για το Σάββατο 19 Οκτωβρίου και 2 Νοεμβρίου προβλέπεται λεωφορείο μετάβασης επισκεπτών σε αυτήν.

Στην έκθεση παρακολουθείς βήμα βήμα την περιπέτεια και τα στάδια μελέτης αυτού του αγάλματος μέσα από τεκμήρια και σημειώσεις που μαρτυρούν μια ενδελεχή προετοιμασία και σε βάθος διερεύνηση του ιδανικού επί τρεις δεκαετίες: βλέπει κανείς τις φωτογραφίες από έφιππους άνδρες που συνέλεξε ο Παππάς επισκεπτόμενος πλατείες της κεντρικής Ευρώπης. Τις εξαντλητικές μελέτες για τα χαρακτηριστικά, τις ράτσες και την ανατομία των αλόγων, από επισκέψεις σε ιππικούς ομίλους και ιπποφορβεία. Το γύψινο αντίγραφο της κεφαλής του αλόγου από το άρμα της Σελήνης στο αέτωμα του Παρθενώνα, που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, ή της κεφαλής του αλόγου από τον μικρό ιππέα του Αρτεμισίου, που εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Τα σκίτσα για τον αναβάτη αλλά και τα προσχέδια των προτομών του Αλέξανδρου με διάφορα υλικά και σε διάφορες φάσεις.

Τη διαδικασία ετοιμασίας του θώρακα του αναβάτη από δέρμα και ύφασμα και φωτογραφίες από το ταξίδι του γλύπτη στη Νάπολη μαζί με τον περίφημο ενδυματολόγο του Εθνικού Θεάτρου και φίλο του Αντώνη Φωκά, προκειμένου να μελετήσουν το γνωστό ψηφιδωτό της Πομπηίας στο Μουσείο της Νάπολης. Φωτογραφίες με τον βοηθό του Κώστα Οικονόμου, τον οποίο επιστράτευσε ως ζωντανό μοντέλο επιδιώκοντας να μείνει πιστός στην ανθρώπινη διάσταση του σχεδόν μυθικού προσώπου. Τεκμήρια και σημειώσεις που βγαίνουν πρώτη φορά από το εργαστήριό του καθώς και τα πρωτότυπα έργα που δούλεψαν τα χέρια του απευθείας στον γύψο.

Μέσα σε 32 χρόνια, γίνονται πολλά. Και ο Γιάννης Παππάς, ένας από τους σημαντικότερους Ελληνες γλύπτες του 20ού αιώνα, διαμόρφωσε τη νέα γενιά σύγχρονων γλυπτών καθώς διετέλεσε καθηγητής Γλυπτικής στην ΑΣΚΤ (1953-1978) και για μία δεκαετία εκλεγόταν διευθυντής της Σχολής.

Στην έκθεση που είχαμε την ευκαιρία να μας ξεναγήσει ένας εκ των επιμελητών της, ο Αντώνης Κοντρογιάννης, ο επισκέπτης μπορεί ακόμη να δει όλα τα στάδια δημιουργίας ενός γλυπτού, από την πρώτη εκδοχή του την αρματούρα – που θυμίζει τρισδιάστατο σκίτσο πάνω στο οποίο ο γλύπτης προσθέτει όγκο και λεπτομέρεια, με εύπλαστο υλικό, πλαστελίνη και κερί αρχικά, τα γύψινα προπλάσματα στη συνέχεια από τα οποία δημιουργούνται τα καλούπια στα οποία χυτεύεται τελικά το μέταλλο.

Ο επιμελητής θεωρεί μεγάλη τύχη, το γεγονός ότι όλο αυτό το υλικό έχει περισωθεί και χάρη στη λειτουργία του Εργαστηρίου Γιάννη Παππά είναι ακόμη διαθέσιμο, κάτι που σπάνια συμβαίνει σε παγκόσμιο επίπεδο, επιτρέποντάς μας να παρακολουθήσουμε αυτή την δημιουργική διαδρομή των τριών δεκαετιών.

Το κεντρικό έκθεμα ωστόσο είναι το τελικό έργο σε γύψο, στις ίδιες διαστάσεις με το μπρούντζινο σύμπλεγμα που είναι τοποθετημένο στην Αθήνα.

Εκτίθεται ακόμη μία χύτευση του αγάλματος που η «δίδυμή» της βρίσκεται στη Νέα Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο, που εγκαινιάστηκε το 2002.

Το έργο του, που ολοκληρώθηκε το 1972 και χυτεύτηκε σε μπρούντζο αμέσως μετά, βρίσκεται στον εξωτερικό χώρο του Εργαστηρίου Γιάννη Παππά, ενώ αργότερα, το 2008-2009, έγινε νέα χύτευση σε μπρούντζο από την οποία προέρχεται το γλυπτό που είναι σήμερα τοποθετημένο στο κέντρο της Αθήνας – τη διαδικασία της τελευταίας χύτευσης προβάλλει 25επτο βίντεο στην έκθεση.

♦ Πληροφορίες: Κέντρο Πολιτισμού Φουγάρο, Ασκληπιού 98, Ναύπλιο.
«Γιάννης Παππάς Αναζητώντας τον Αλέξανδρο».
Επιμέλεια: Αντώνης Ι. Κοντρογιάννης, Θοδωρής Μπαργιώτας.
Συντελεστές: Christine Hollinetz, Βασίλης Μαρκάκης, Δημοσθένης Πιμπλής, Μάνος Δημητρακόπουλος. Φωτισμοί: Φίλιππος Κουτσαφτής.
Πέμπτη-Κυριακή 12/3 & 6-9 μ.μ. Είσοδος: 3-5 ευρώ. Δωρεάν είσοδος για ΑμεΑ και τον συνοδό τους & μέλη του Μουσείου Μπενάκη. Σάββατο 19 Οκτωβρίου & Σάββατο 2 Νοεμβρίου πούλμαν από Αθήνα: αναχώρηση 10 π.μ. από το Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού (Κουμπάρη 1), ξενάγηση από τον επιμελητή 12.30 μ.μ. και επιστροφή 5 μ.μ. Ελεύθερη συμμετοχή μόνο με κράτηση θέσης στο 694 3056387.