Οι γκρίζες ζώνες μιας θριαμβικής ανακοίνωσης

Μιας εξαγοράς από το υπουργείο Πολιτισμού μύρια ερωτήματα εγείρονται, πόσο μάλλον όταν η… εξαγορά αποφασίζεται για δεύτερη φορά! Θέλει δηλαδή κανείς να χαρεί αλλά δεν του το επιτρέπουν τα γεγονότα. Η Θεσσαλονίκη έχει πλούσια εμπειρία επ’ αυτού και η πρόσφατη ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού σχετικά με το ΦΙΞ το επιβεβαιώνει. Το υπουργείο σε ανακοίνωσή του στις 14.3.2024 αναφέρει ότι «δρομολογεί την απευθείας εξαγορά ή την αναγκαστική απαλλοτρίωση του βιομηχανικού συγκροτήματος της πρώην ζυθοποιίας ΦΙΞ, χαρακτηρισμένου ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο, στη Θεσσαλονίκη, μετά από την ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων». Μόνο που τα ερωτήματα που γεννιούνται μέσα από τις επιτηδευμένες ασάφειες, τα κενά, τις αλληλοαναιρούμενες αποφάσεις στο πέρασμα δεκαετιών και, κυρίως, η άμεση γειτνίαση με τα σχέδια μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων μόνο ανησυχίες για τις εξελίξεις μπορούν για άλλη μια φορά να εμπνεύσουν.

Το δελτίο Τύπου του ΥΠΠΟ αποτελεί μνημείο ασάφειας. Το θέμα εισήχθη στο Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων στις 29.2.2024 με τίτλο «Αποδοχή ή μη της απαλλοτρίωσης ή απευθείας αγοράς από το ΥΠΠΟ του χαρακτηρισμένου από το ΥΠΠΟ ως “ιστορικό διατηρητέο μνημείο”, βιομηχανικού συγκροτήματος της πρώην ζυθοποιίας ΦΙΞ, επί της οδού 26ης Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη, φερόμενης ιδιοκτησίας της εταιρείας FILMA ESTATE M.A.E.». Στην ανακοίνωση του υπουργείου μαθαίνουμε ότι αυτό έγινε «σε συνέχεια των ενεργειών του υπουργείου Πολιτισμού για την απόκτηση του κτηριακού συγκροτήματος». Θαυμάζει κανείς το περίτεχνο των διατυπώσεων και των κενών που αυτές αφήνουν σε κάθε λέξη. Τι ακριβώς θα αγοράσει το υπουργείο Πολιτισμού; Ολο το διατηρητέο συγκρότημα ή τμήμα του; Γιατί αυτό δεν διευκρινίζεται; «Πηγές» του υπουργείου διευκρίνιζαν στις πρώτες, δίκαιες απορίες ότι τελικά η απόφαση αφορά μόνο το «Κτίριο 2» του συγκροτήματος. Ομως κι αυτό αδιευκρίνιστο μένει (ποιο είναι το 1;). Μόνο διά της εις άτοπον καταλήξαμε σε ποιο κτίριο αναφέρονται. Επιπλέον, ποιες είναι οι ενέργειες του υπουργείου Πολιτισμού τις οποίες κανείς δεν γνωρίζει και με δεδομένο μάλιστα ότι το σύνολο του ακινήτου έχει αγοραστεί από την Dimand, που έχει ανακοινώσει σχέδιο επένδυσης ύψους 150-180 εκατομμυρίων ευρώ;

Αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον λοιπόν πως ό,τι δεν λέει η ανακοίνωση το διευκρινίζουν «πηγές» του υπουργείου και… κυρίως οι ιδιοκτήτες, δηλαδή η Dimand. Ηδη από τις πρώτες ώρες πηγές της εταιρείας έλεγαν ότι «βρίσκονται σε συνεννόηση με το υπουργείο Πολιτισμού για την παραχώρηση του εν λόγω κτηρίου χωρίς αυτή κατά κανέναν τρόπο να επηρεάζει τον υφιστάμενο σχεδιασμό και την υλοποίηση της επένδυσης» (voria.gr). Η αποκαλούμενη «συνεννόηση»(!) υπουργείου και εταιρείας είναι προς διακρίβωση. Γιατί ανακοινώθηκε τώρα και όχι μόλις τον περασμένο Οκτώβριο, όταν σε υπέρλαμπρη τελετή παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, του περιφερειάρχη Απόστολου Τζιζτζικώστα, του δημάρχου Κωνσταντίνου Ζέρβα, δεν είχε ανακοινωθεί τίποτα; Τι ακριβώς χειροκροτούσαν όλοι τους; Αντιθέτως, τότε μαθαίναμε ότι «η ανάπτυξη περιλαμβάνει την αποκατάσταση και επανάχρηση των τριών διατηρητέων συγκροτημάτων»! (ήδη από τότε κρατούσαμε μικρό καλάθι, «Εφ.Συν.», 5.10.2023, «Ακόμα δεν το είδανε… το δίνουν σε ιδιώτες»).

Στο σημείο αυτό ξεκινά νέος κύκλος ερωτημάτων: Γιατί το υπουργείο αφού σκόπευε να αγοράσει, έστω το Κτίριο 2, δεν το έκανε πριν το αγοράσει η Dimand, πριν δηλαδή αποκτήσει υπεραξία λόγω της συγκεκριμένης επένδυσης; Τι μεσολάβησε σε λιγότερο από πέντε μήνες και το υπουργείο αποφάσισε να αγοράσει το ήμισυ (7.500 τ.μ. από τα 15.000 τ.μ. των διατηρητέων κτισμάτων;), «χωρίς αυτό να δημιουργεί πρόβλημα στην επένδυση» (όπως δηλώνει στη «Ναυτεμπορική» ο πολεοδόμος μηχανικός της Dimand, Γιάννης Ευμολπίδης); Οπότε, δικαιούμαστε να αναρωτηθούμε, πόσα χρήματα σκοπεύει το ΥΠΠΟ να διαθέσει για αγορά ή απαλλοτρίωση;

Κι ακόμη, γιατί αίφνης η εταιρεία είναι τόσο πρόθυμη να το πουλήσει και όχι να εφαρμόσει το σχέδιό της αφού μόλις το αγόρασε; Μήπως το ΥΠΠΟ σκοπεύει να εφαρμόσει ακριβώς το σχέδιο της Dimand -οπότε όχι μόνο δεύτερες αλλά πολύ περισσότερες σκέψεις θα κάνουμε- αφού όπως το υπουργείο μας λέει, στα σχέδια για το κτίριο «είναι στον προγραμματισμό μας η ενσωμάτωση σύγχρονων πολιτιστικών χρήσεων. Το εν λόγω ακίνητο είναι το πλέον κατάλληλο και πλήρως συμβατό για την απόδοση τέτοιων λειτουργιών, με έντονο και εμφανές κοινωνικό αποτύπωμα». Ποια θα είναι η συσχέτιση των χρήσεων με τις χρήσεις που προέβλεπε το σχέδιο της εταιρείας; Μήπως, πολύ απλά, το σχέδιο του υπουργείου είναι να… διευκολύνει τα σχέδια της εταιρείας; Τι έχει να απαντήσει το υπουργείο σε αυτούς που διέθεσαν τη ζωή τους στον αγώνα διάσωσης του ΦΙΞ και που εδώ και δεκαετίες προτείνουν το πολύ απλό: «εφόσον η υπουργός γνωρίζει ότι το ΦΙΞ “αποτελεί το κυριότερο σημείο αναφοράς της δυτικής βιομηχανικής ζώνης της νεότερης πόλης της Θεσσαλονίκης” γιατί να ενσωματωθούν σύγχρονες πολιτιστικές χρήσεις και να μην παραμείνει το ΦΙΞ μουσείο του εαυτού του;». Επίσης, από ποια συγκριτική αξιολόγηση προκύπτει ότι το «ακίνητο» (όχι μνημείο;) είναι όπως λέει το υπουργείο «το πλέον κατάλληλο και πλήρως συμβατό για την απόδοση τέτοιων λειτουργιών με έντονο και εμφανές κοινωνικό αποτύπωμα»; Και με δυο λόγια, τι ακριβώς θέλει να κάνει το υπουργείο στο Κτίριο 2 που δεν μπορεί να το κάνει σε… άλλα περιουσιακά στοιχεία του στη Θεσσαλονίκη;

Στο συνοπτικό ιστορικό που παραθέτει η ανακοίνωση του ΥΠΠΟ μπορούν να γίνουν πολλές επιμέρους παρατηρήσεις, όπως για παράδειγμα τι συνέβη το 2003 με τις υπουργικές αποφάσεις και τις προσφυγές Ενώσεων Πολιτών που ακολούθησαν (ευτυχώς!). Θα επισημάνουμε μόνο το γεγονός ότι το 2007 η 4η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων είχε προτείνει και το Κεντρικό Συμβούλιο είχε γνωμοδοτήσει εκ νέου υπέρ της απαλλοτρίωσης του μνημείου, αλλά δεν έγινε τίποτα μέχρι το 2010 όταν η απόφαση αυτή ανακλήθηκε από την τότε γενική γραμματέα του υπουργείου Λίνα Μενδώνη! Ναι, ακριβώς το ίδιο πρόσωπο που σήμερα ως υπουργός Πολιτισμού κινήθηκε και ολοκλήρωσε σε λιγότερο από 5 μήνες την εκ νέου απαλλοτρίωση του μισού μνημείου…