Αν αυτό που ήταν τώρα δεν είναι πια…

Μια χρονιά φεύγει, μια χρονιά έρχεται, με απώλειες, απογοητεύσεις, ακυρώσεις, αλλά και με ελπίδες, προκλήσεις, διεκδικήσεις… Πόσο αλλάζουν όλα γύρω μας και μέσα μας; Τι νέο θα έρθει; Θα είναι προς το καλύτερο ή το χειρότερο; Σίγουρα «Αυτό που ήταν τώρα δεν είναι πια» μας υπενθυμίζει και ο τίτλος της ομαδικής έκθεσης «That which was is now no more», με έμπνευση τη φράση από το βιβλίο του Τόμας Χάρντι «A pair of blue eyes» (στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει ως «Γαλάζια μάτια»), που οργανώνει το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ιλεάνα Τούντα σε επιμέλεια της Γαληνής Λαζάνη.

«Για κάποια θέματα είναι δύσκολο να μιλήσεις. Πιθανόν γιατί είναι δύσκολο και να τα κατανοήσεις. Και κάποιες θεματικές είναι δύσκολο να τις περιορίσεις» επισημαίνει η ίδια. «Ο τίτλος της παρούσας έκθεσης εμπεριέχει μέσα του οτιδήποτε αλλάζει γύρω μας και μας ταρακουνάει. Εμψυχες και άψυχες υπάρξεις, το περιβάλλον μας, τους ανθρώπους που πορεύονται μαζί μας και τον ίδιο μας τον εαυτό. Πράγματα που χάνονται, που αλλάζουν, που αναγεννιούνται. That which was is now no more. Είναι όμως κάτι καινούργιο».

Τα έργα του Νίκου Κομιώτη, της Ναταλίας Μαντά, της Εύας Μήταλα, του Χρόνη Μπότσογλου, της Doreida Xhogu, που εκτίθενται, εμπεριέχουν τις σκέψεις των καλλιτεχνών, οι οποίοι εκφράζουν με τα δικά τους μέσα τις έννοιες αυτές, της αλλαγής και της απώλειας, αλλά και της δημιουργίας που προκύπτει εν τέλει από αυτές.

Πιο συγκεκριμένα, όπως παρατηρεί η επιμελήτρια της έκθεσης, το video της Doreida Xhogu, που συνοδεύεται από μια σειρά μικρά ξυλόγλυπτα σαν τάματα, απεικονίζει την προσωπική τελετουργία την οποία δημιούργησε η εικαστικός για να συνειδητοποιήσει τον θάνατο του πατέρα της που συνέβη κατά την απουσία της. Στον τόπο εργασίας του, ένα ορυχείο στην Αλβανία, η εικαστικός κατασκεύασε ένα τεράστιο ανθρώπινο ομοίωμα από άχυρο και πίσσα, το οποίο στη συνέχεια κοίμισε για ένα βράδυ στο σπίτι της και τέλος έκαψε. Ο τρόπος που εφηύρε για να διαχειριστεί αυτό το επώδυνο συναίσθημα της απώλειας αποτέλεσε τελικά τη δική της προσωπική δημιουργία.

Στη συνέχεια η νέα σειρά μεταξοτυπιών της Εύας Μήταλα μιλάει και πάλι κατά μία έννοια για την απώλεια. Μια απώλεια όμως που παραπέμπει περισσότερο σε μια μεταβαλλόμενη συνθήκη. Μέσω της έρευνάς της για την έρημο Atacama της Χιλής και τη ζωή των ιθαγενών κατοίκων της περιοχής, ενσωματώνει στο έργο της, με τη μίξη ψηφιακών και παραδοσιακών τεχνικών, έννοιες που γίνονται πραγματικότητα σε έναν «κόσμο σε μετάβαση» όπως τον αποκαλεί η ίδια, όπως η εξαφάνιση εθίμων, γλωσσών, φυσικών τοπίων. Μέσα από την εξαφάνιση όμως έρχεται και η αναγέννηση με τη μορφή νέων, διαφορετικών τρόπων δημιουργίας.

Τα έργα που παρουσιάζει η Ναταλία Μαντά και δίνουν στον θεατή την αίσθηση ότι προέρχονται ή προορίζονται για κάποιου είδους τελετουργία, πραγματεύονται επίσης τη ζωογόνο δύναμη της απώλειας και του κινδύνου, παίρνοντας τη μορφή γλυπτικών τοτέμ στα οποία μπορεί κανείς να αναγνωρίσει στοιχεία μιας κυοφορίας συγχρόνως όμως και μιας απροσδιόριστης απειλής. «Στην ουσία ολόκληρη η εγκατάσταση αντικατοπτρίζει μια παρατεταμένη αιώρηση, στην οποία η υπαρξιακή αγωνία εγκαθιδρύεται και ορίζεται ως ελπίδα» αναφέρει η εικαστικός.

Αυτές οι σκέψεις, που αναλογίζονται την αγωνία της ανθρώπινης ύπαρξης και τη μετουσίωσή της σε δημιουργία, οδηγούν στη σειρά έργων του Χρόνη Μπότσογλου στα οποία απεικονίζει τη μητέρα του τις ημέρες της ασθένειάς της. Η σύνδεσή τους με την έκθεση δεν έχει να κάνει με τα γηρατειά και τον θάνατο, αλλά με την άνοια που την ταλαιπώρησε στα τελευταία της χρόνια και όσα αυτή επιφέρει· την αλλοίωση της συνείδησης, της προσωπικότητας και της ταυτότητας του ανθρώπου.

«Η διάλυση του προσώπου», όπως είχε πει ο ίδιος ο Μπότσογλου αναφερόμενος στη μητέρα του, συσχετίζεται και με τη ζωγραφική του Νίκου Κομιώτη. Κύριο μορφολογικό στοιχείο της δουλειάς του Κομιώτη αποτελεί η παραμόρφωση των ανθρώπινων χαρακτηριστικών, οι μορφές που απεικονίζει μοιάζουν να ακροβατούν ανάμεσα σε μια άψυχη ή μια ζωώδη συνθήκη ύπαρξης. Η συχνή έμπνευσή του από τη διαδοχή των κινηματογραφικών καρέ, όπου για κλάσματα του δευτερολέπτου τα χαρακτηριστικά μπλέκουν, μπερδεύονται και χάνονται, μας υπενθυμίζουν για ακόμη μία φορά ότι ανεπαίσθητες αλλαγές μπορούν να οδηγήσουν εν τέλει σε ένα νέο θέαμα, σε μια νέα δημιουργία.

Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 27 Ιανουαρίου στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ιλεάνα Τούντα: Αρματολών και Κλεφτών 48, Αθήνα, τηλ. 210-6439466 / art-tounta.gr