Οι γυναίκες κατακτούν το ΕΜΣΤ!

Στην τεράστια ταράτσα του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης με θέα την Ακρόπολη, τον Λυκαβηττό και πανοραμικά την Αθήνα, κάτω από το φως του ήλιου τα σώματα δύο νεαρών περφόρμερ (Marika Meoli και Αναστασία Γαλάτη) πάλλονται υπό τους ήχους τεσσάρων πνευστών, σχολιάζοντας τις πατριαρχικές απεικονίσεις των γυναικών σε γνωστά έργα, στην ιστορία της τέχνης. Με πρωτότυπο τρόπο, την εμβληματική περφόρμανς «Allegory of the Painted Woman» της βραβευμένης με το Prix de Rome Αλέξις Μπλέικ, η οποία ήταν παρούσα, άνοιξε χθες το πρωί ο πολυαναμενόμενος κύκλος εκθέσεων «Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο; (What if Women Ruled the World?)».

Ο ρηξικέλευθος τίτλος προκαλεί ήδη συζητήσεις θέτοντας ένα ερώτημα που επαναλαμβάνεται συχνά: Αραγε θα ήταν καλύτερος ο κόσμος μας αν οι γυναίκες είχαν την εξουσία; «Το ερώτημα είναι υποθετικό, αποτελεί όμως μια ξεκάθαρη δήλωση για το φύλο, αλλά νομίζω ότι είναι και μια ξεκάθαρη κοινωνική και πολιτική δήλωση», τόνισε η διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Γρέγου, η οποία πήρε την πρωτοβουλία από τις 14 Δεκεμβρίου και ώς το τέλος του 2024 το μουσείο να καταληφθεί από έργα γυναικών ή ατόμων που αυτοπροσδιορίζονται ως γυναίκες, οργανώνοντας συνολικά 15 εκθέσεις.

«Το θέμα είναι όχι να απαντήσω εγώ, αλλά τι σκέφτονται οι άλλοι, η κοινωνία, πώς μπορούμε να αντιληφθούμε τον κόσμο διαφορετικά, σε ένα πλαίσιο όπου δεν υπάρχει η τοξική πατριαρχία και επίσης οι γυναίκες πρέπει να αναλογιστούν τον δικό τους ρόλο στο πώς προχωρούν τα δικά τους ζητήματα», είπε η Κ. Γρέγου, προσθέτοντας ότι τα «καινούργια κύματα φεμινισμού δεν αφορούν μόνο τα δικαιώματα των γυναικών, αλλά και των φύλων γενικότερα, όπως και τα δικαιώματα των ζώων και της φύσης».

● Πώς θα ήταν ένα μουσείο εάν τα περισσότερα έργα της συλλογής του είχαν δημιουργηθεί από γυναίκες; Ειδικότερα στην Ελλάδα, όπου δεν υπήρξε ποτέ ένα οργανωμένο φεμινιστικό κίνημα στις εικαστικές τέχνες και οι καλλιτέχνιδες περιθωριοποιούνταν συστηματικά για δεκαετίες. Αναζητήστε την απάντηση στην ομαδική έκθεση «ΓΥΝΑΙΚΕΣ, μαζί» στον τρίτο όροφο του ΕΜΣΤ, σε επιμέλεια Κατερίνας Γρέγου και Ελένης Κούκου.

Αποτελεί την πρώτη επανέκθεση της συλλογής του μουσείου μετά την εναρκτήρια παρουσίασή της, το 2019, στη μόνιμη έδρα του στο πρώην εργοστάσιο ζυθοποιίας ΦΙΞ, αλλά και την πρώτη παρουσίαση μιας σειράς έργων από τη Δωρεά της Συλλογής Δ. Δασκαλόπουλου. Εκφράζει τη θέση της διευθύντριας ότι «ένα μουσείο σύγχρονης τέχνης δεν μπορεί να εκθέτει μόνιμα το σύνολο της συλλογής του, μια και το μέγεθός της υπερβαίνει πάντα τον διαθέσιμο εκθεσιακό χώρο. Επομένως, οι αλλαγές στην παρουσίαση της συλλογής είναι απαραίτητες προκειμένου να αναδεικνύονται έργα που δεν έχουν εκτεθεί προηγουμένως και να φωτίζονται αθέατες όψεις της συλλογής μέσα από καινούργιες επιμελητικές προτάσεις».

Η έκθεση «ΓΥΝΑΙΚΕΣ, μαζί» θέλει να δηλώσει «με έναν ξεκάθαρο και τολμηρό τρόπο την ανάγκη να ξαναγραφτεί η ιστορία της ελληνικής τέχνης, ώστε να αναδειχτούν έμφυλες όψεις της που έχουν μείνει στη σκιά», ενώ «παίρνει θέση σε ένα κεφαλαιώδες ζήτημα που αντιμετωπίζουν όλα τα μουσεία στις μέρες μας: την υποεκπροσώπηση των γυναικών και την επιτακτική ανάγκη ανάληψης δράσης για την έμφυλη ισότητα».

Παρουσιάζονται συνολικά 49 έργα από 25 καλλιτέχνιδες διαφορετικών γενεών, δέκα από τις οποίες είναι Ελληνίδες. Τα μισά από τα έργα προέρχονται από τη Δωρεά της Συλλογής Δ. Δασκαλόπουλου (Rivane Neunschwander, Αnnette Messager, Τracey Moffatt, Cornelia Parker, Χριστίνα Δημητριάδη, Ηelene Appel, Mαρία Λοϊζίδου, Aleksandra Waliszewska, Xριστίνα Δημητριάδη κ.ά.), ενώ επτά είναι νέα αποκτήματα (Πάκυ Βλασσοπούλου, Δέσποινα Μεϊμάρογλου, Μαρία Τσάγκαρη κ.ά.).

● Η αίθουσα του υπογείου είναι αφιερωμένη στη Λήδα Παπακωνσταντίνου – «πρώτη φορά βλέπω όλο το έργο μου αναπτυγμένο», είπε η 78χρονη δημιουργός, από τις σημαντικότερες της σύγχρονης τέχνης στην Ελλάδα. Πειραματίστηκε στην περφόρμανς ήδη από τα χρόνια των σπουδών της στην Αγγλία, ενώ με το πολύπλευρο έργο της που περιλαμβάνει από γλυπτά και ζωγραφική μέχρι βίντεο και εγκαταστάσεις, διερεύνησε θέματα φύλου, σεξουαλικότητας, μνήμης, ιστορίας, πολιτικής και οικολογίας, πάντα με επίκεντρο το σώμα. Ο τίτλος αυτής της αναδρομικής έκθεσης, «Χρόνος στα χέρια μου», σε επιμέλεια Τίνας Πανδή προέρχεται από την ομότιτλη in situ εγκατάσταση που έκανε το 2010 για τον σταθμό του Μετρό στο Μοναστηράκι.

● Τον τέταρτο όροφο μοιράζονται δύο καλλιτέχνιδες της διασποράς, η Χρύσα Ρωμανού (1931-2006) και η Δανάη Ανεσιάδου.

«Η Χρύσα, μια γυναίκα με απίστευτη προσωπικότητα, που έπαιζε στο ευρωπαϊκό στερέωμα από τη δεκαετία του ‘60, που ζούσε στο Παρίσι, αλλά πάντα ήταν η γυναίκα του Νίκου Κεσσανλή», όπως είπε η Κ. Γρέγου, βρίσκει τώρα την αναγνώριση που της αξίζει με την έκθεση «Η αναζήτηση της ευτυχίας για όσους περισσότερους γίνεται» (επιμέλεια: Ελένη Κούκου-Δημήτρης Τσουμπλέκας). Παρουσιάζονται έργα από όλες σχεδόν τις ενότητες της δουλειάς της, από τους «Μύθους», τα ιστορικά κολάζ του 1965 με κριτική στην κοινωνία της κατανάλωσης, τις μεγάλες γλυπτικές κατασκευές Meccano –εμπνευσμένες από το ομώνυμο παιχνίδι κατασκευών που απευθυνόταν σε αγόρια– ώς τους Χάρτες-Λαβυρίνθους σε πλαξιγκλάς. Εκπληκτικό το βίντεο «Αμούρ» με βάση το φωτογραφικό αρχείο Κεσσανλή-Ρωμανού που δημιούργησαν οι Δ. Τσουμπλέκας, Γ. Σαλαμέ και Α. Μιχαλοπούλου.

«D Pοssesions» ονομάζεται η πρώτη ατομική έκθεση στην Ελλάδα της Δανάης Ανεσιάδου, η οποία ζει στις Βρυξέλλες (επιμέλεια: Ιόλη Τζανετάκη) και χαρακτηρίζεται η «πλέον χαρακτηριστική ευρωπαϊκή φωνή της κρίσης του 21ου αιώνα». Εδώ κυριαρχούν τα υπάρχοντά της τα οποία ήθελε να ξεφορτωθεί και τα χύτευσε σε ρητίνη την εποχή της καραντίνας, θέλοντας να μετατρέψει την αρνητική ενέργεια σε θετική. Ενα αλληγορικό σαλόνι αστικής κοινωνίας που περιλαμβάνει έπιπλα, αφίσες, σιδερένιες κατασκευές αλλά και δύο γκιλοτίνες… ένα περιβάλλον ιδιοσυγκρασιακό και σαγηνευτικό.