«Είναι συναρπαστικό να προχωράς και να βρίσκεις καλά διατηρημένα ευρήματα. Οταν τα βλέπεις πεσμένα είναι σαν να σου ζητούν να τα σηκώσεις. Αυτό με συγκινεί. Μου αρέσουν οι πέτρες. Οταν βρίσκεις ένα μνημείο, ένα άγαλμα και το βγάζεις από το χώμα στο φως, το χαϊδεύεις, το διαβάζεις, το ερμηνεύεις και είναι μεγάλη χαρά. Και στη Μεσσήνη είχαμε κάθε χρόνο τέτοιες χαρές. Για εμένα είναι τρόπος ζωής, δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου χωρίς την αρχαία Μεσσήνη» έλεγε ο Πέτρος Θέμελης στην «Εφ.Συν.» («Δώστε τους αρχαιολογικούς χώρους στον λαό» 19/3/14).
Συνομιλούσαμε τακτικά, ο «κύριος καθηγητής», όπως τον αποκαλούσαμε, ήταν πάντα εκεί για να μας δώσει τα φώτα του, να μας εξηγήσει, να σχολιάσει, να πάρει θέση για την Αμφίπολη ή την απόσπαση των αρχαιοτήτων στη Θεσσαλονίκη.
Η συγκεκριμένη συνέντευξη είχε γίνει με αφορμή την έκδοση «ΘΕΜΕΛΙΟΝ, 24 μελέτες για τον Δάσκαλο Πέτρο Θέμελη από τους μαθητές και τους συνεργάτες του», σε επιμέλεια Ελισάβετ Σιουμπάρα και Κυριάκου Ψαρουδάκη, από την Εταιρεία Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών. «Αυτός ο τόμος είναι από τους μαθητές μου, από εκείνους που πήραν τον δρόμο της αρχαιολογίας και από τους συνεργάτες μου, που δουλέψαμε μαζί χρόνια. Βρήκαν παλιές φωτογραφίες, έγραψαν μελέτες για χάρη μου κι αποφάσισαν να μου αφιερώσουν την έκδοση. Είναι κάτι που με συγκινεί ιδιαίτερα γιατί αισθάνομαι δάσκαλος» είχε πει.
Μακεδόνας στην καταγωγή, διακεκριμένος μελετητής της αρχαιότητας, ερευνητής πεδίου για περισσότερα από 60 χρόνια, λάτρης της επιστήμης του, πολυγραφότατος, καθηγητής της Κλασικής Αρχαιολογίας, μιλούσε χαμηλόφωνο και γελούσε τρανταχτά. Πάντα νηφάλιος, ακόμα και όταν τα «έχωνε» στο υπουργείο Πολιτισμού για τη μη σωστή διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων, συγκροτημένος, αγάπησε την ποίηση, τη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, τη θάλασσα, τη γενέτειρά του Θεσσαλονίκη και τη δεύτερη πατρίδα του τη Μεσσήνη. Ο Πέτρος Θέμελης είναι ο αρχαιολόγος που αν δεν υπήρχε έπρεπε να τον εφεύρουμε. Ενα παράδειγμα προς μίμηση. Μας άφησε παρακαταθήκη όχι μόνο το μεγαλειώδες επιστημονικό και αναστηλωτικό έργο του, αλλά τις απόψεις του που έφεραν νέες αντιλήψεις. Ηταν φανατικά υπέρ του ανοίγματος των αρχαιολογικών χώρων στο ευρύ κοινό αλλά και των ανασκαφικών διαδικασιών. «Η ανταμοιβή μας είναι η αγάπη του κόσμου που επισκέπτεται την αρχαία Μεσσήνη. Το ζητούμενο είναι τα μνημεία να μπουν στην καθημερινότητα των ανθρώπων, όχι να βάλουμε φράχτες για να τα προστατέψουμε… Οι μεγαλύτερες φθορές δημιουργούνται από τον χρόνο κι όχι από την ανθρώπινη παρουσία… Εξάλλου η λειτουργία του θεάτρου είναι το ζητούμενο. Να του δώσουμε χρήση στη σημερινή εποχή και να μείνει αιώνια πλέον» («Εφ.Συν.», «Ενα θέατρο ξαναγεμίζει θεατές μετά από 2.300 χρόνια» 25/7/13).
Αγαπητός στους συναδέλφους του, πρότυπο και μέντορας για τους φοιτητές του (από το 1984 έως το 2004 διατέλεσε καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης), διανοούμενος, κορυφαίος αρχαιολόγος διεθνούς εμβέλειας ανέσυρε πέτρα πέτρα την αρχαία Μεσσήνη από το 1986 που ανέλαβε τη διεύθυνση των ανασκαφών. «Ενας απλός άνθρωπος είμαι, που αγαπάει τη δουλειά του και ικανοποιείται από αυτό που κάνει. Με κρατάει ζωντανό, με γεμίζει. Τώρα, αν το έργο που δημιουργώ έχει πανελλήνια και παγκόσμια απήχηση, η χαρά μου είναι ακόμα μεγαλύτερη» έλεγε με περισσή ταπεινότητα. «Μέσα από το χώμα ξεθάφτηκε μια διαλυμένη πόλη την οποία αναστηλώσαμε. Γεννήθηκε ξανά από το μηδέν… Η Μεσσήνη δεν έχει το παγιωμένο ύφος μιας ανασκαφής που ξεκίνησε πριν από 150-200 χρόνια, όπως της Ολυμπίας ή των Δελφών. Η αρχαία Μεσσήνη είναι μια νεαρή κοπέλα μόλις 26 ετών με τη γοητεία των νιάτων της, δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα η ομορφιά της. Το στοιχείο τού γίγνεσθαι είναι που τη χαρακτηρίζει».
Οταν κάποιοι έβλεπαν και έγραφαν περί τάφου Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Αμφίπολη, ο Πέτρος Θέμελης μας έλεγε: «Πρέπει να κάνουμε την Ιστορία άνω-κάτω, να ξεχάσουμε τις ιστορικές πηγές και τις αναφορές του Διόδωρου για να πούμε ότι ο τάφος είναι του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η φαντασία οργιάζει αυτές τις ημέρες, αλλά τα πράγματα δεν είναι έτσι… Ο θόρυβος που έχει ξεσπάσει είναι υπερβολικός. Επρεπε να κρατηθεί μυστικότητα γύρω από την ανασκαφή» («Εφ.Συν.», «Γιατί ο τάφος δεν είναι του Μεγάλου Αλεξάνδρου» 17/8/14). Οπως μας θύμισε η ανακοίνωσή του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, για την απόσπαση των αρχαιοτήτων στη Θεσσαλονίκη είχε πει μεταξύ άλλων: «Δικαιούμαι να αγανακτώ και να εναντιώνομαι σε αποφάσεις που, χωρίς αποχρώντα λόγο, τείνουν να στερήσουν την πόλη μου από άκρως σημαντικά κατάλοιπα της πολιτιστικής της κληρονομιάς, όπως αυτά που έχουν έλθει στο φως στον σταθμό της Βενιζέλου». Διατέλεσε πρόεδρος του ΣΕΑ, από το 1981 έως το 1983, όταν ο σύλλογος εγκαταστάθηκε στο κτίριο της οδού Ερμού 136 απ’ όπου σήμερα η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη προχωράει σε έξωση.
Γιος του φιλόλογου και υπερρεαλιστή ποιητή Γεωργίου Θέμελη, γαλουχήθηκε από μικρός στις τέχνες και τα γράμματα, γνώρισε σημαντικές προσωπικότητες όπως ο Γιώργος Σεφέρης, ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης κ.ά. που τον επηρέασαν.
Ολοκλήρωσε το Δημοτικό και το Γυμνάσιο του Πειραματικού Σχολείου Θεσσαλονίκης, πήρε πτυχίο Ιστορίας και Αρχαιολογίας από τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1959) και διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο του Mονάχου (1972). Αγαπούσε την ποίηση και ζωγράφιζε σε όλη τη ζωή του. Πάντα είχε μαζί του χρώματα και ένα καβαλέτο.
«Οταν γράφεις μια διατριβή, νιώθεις μεγάλη καταπίεση κι όταν τελειώνεις, χαίρεσαι. Παίρνεις ένα μπλοκ και φτιάχνεις μια γοργόνα. Γράφω σπάνια ποίηση, αλλά διαβάζω, γιατί σ’ έναν στίχο, σ’ ένα μικρό ποίημα, μπορείς να βρεις συμπυκνωμένα νοήματα, εικόνες και να καταλάβεις πολλά».
Ο Πέτρος Θέμελης σιώπησε τον περασμένη Παρασκευή. Ανήκει όμως στην κατηγορία των ανθρώπων που θα ζουν διά παντός μέσα από το έργο τους. Η νεκρώσιμος ακολουθία θα γίνει την Τετάρτη (1η Νοεμβρίου στις 11.00 π.μ.) στην Αγία Ειρήνη της Αιόλου και η ταφή του στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Μεσσήνης την Πέμπτη στις 14.00.
