Στην Εισαγγελία Αρχαιοκαπηλίας προσέφυγαν ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων και ο Σύλλογος Εκτάκτων Αρχαιολόγων προκειμένου να ξεκινήσει έρευνα για την προέλευση των 161 αντικειμένων της «Συλλογής Στερν».
Οι σύλλογοι ζητούν τον έλεγχο του ιδιώτη Αμερικανού πολυεκατομμυριούχου Λέοναρντ Στερν για την προέλευση των αρχαιοτήτων τις οποίες είχε ή έχει στην κατοχή του, τόσο των 161 κυκλαδικών που δώρισε στο Ινστιτούτο Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού στο Ντελαγουέρ και περιλαμβάνονται στη Συμφωνία που κυρώθηκε με τον Ν.4968/2022 προκειμένου να επιστραφούν στην Ελλάδα μετά 50 χρόνια, όσο και άλλων που πιθανόν έχουν εξαχθεί παράνομα από τη χώρα μας.
Η Αναφορά, που κατατέθηκε στις 11 Οκτωβρίου 2022, συνοδεύεται από όλες τις μέχρι στιγμής ενδείξεις συνεργασίας του Λέοναρντ Στερν με τον καταδικασμένο διεθνώς για αρχαιοκαπηλία Ρόμπιν Σάιμς (αποκαλύφθηκε από τον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων), την ταύτιση (από τον Χρήστο Τσιρογιάννη) του ειδωλίου αρ. 29 της «Συλλογής» με το αρχείο του καταδικασμένου για αρχαιοκαπηλία αρχαιοπώλη και παράνομου διακινητή έργων τέχνης Τζανφράνκο Μπεκίνα, τη συνδεση ειδωλίων της Συλλογής Στερν με την αρχαιοκαπηλία στο νησί της Κέρου που λεηλατήθηκε από τους τυμβωρύχους και το σύνολο ευρημάτων που βγήκαν λαθραία από τη χώρα («Θησαυρός της Κέρου»), καθώς και τις ενδείξεις ότι υπάρχουν και άλλες αδήλωτες ελληνικές αρχαιότητες στα χέρια του Στερν.
Η ιδιαίτερη περίπτωση της Κέρου
Οι δύο σύλλογοι προσέφυγαν στην εισαγγελέα Προστασίας Περιβάλλοντος (αρμόδια και για θέματα αρχαιοκαπηλίας) της Εισαγγελίας Αθηνών και στην ανακοίνωσή τους αναφέρουν ότι ειδικά για την Κέρο, από την οποία προέρχονται τα ειδώλια με αριθμούς 111, 138, 157, 177, 181 της Συλλογής Στερν, οι αρχαιολογικές ταυτίσεις «αποτελούν σοβαρή ένδειξη, που χρειάζεται περαιτέρω έρευνα, ότι τα αντικείμενα αυτά αποτελούν ευρήματα παράνομης ανασκαφής και παράνομης διακίνησης εκτός της χώρας.
Επισημαίνουμε την ιδιαίτερη περίπτωση της Κέρου: μετά τη διαπίστωση εκτεταμένης σύλησης στην περιοχή «Κάβος» (ή «Κάβος Δασκαλιού») ξεκίνησε ανασκαφή το 1964 από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Εκτοτε έως και το 2018 διενεργήθηκαν διάφορες σωστικές και συστηματικές επιφανειακές και ανασκαφικές έρευνες. Ωστόσο η αρχαιοκαπηλική δράση εξακολουθούσε έως και πρόσφατα παράλληλα προς τις επίσημες έρευνες.
Το σύνολο κυκλαδικών ειδωλίων και θραυσμάτων κυκλαδικών ειδωλίων της ιδιωτικής Συλλογής Η. και M.-L. Erlenmayer προέρχονται πέραν πάσης αμφιβολίας από την Κέρο, όπως επιβεβαιώθηκε πλήρως από την αρχαιολογική έρευνα που απέδειξε ότι θραύσματα ειδωλίων από τη συλλογή (σήμερα στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης) συνανήκαν με θραύσματα ειδωλίων που φυλάσσονταν στο Μουσείο της Νάξου προερχόμενα από την ανασκαφή της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας».
Παρά τις αποκαλύψεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, το υπουργείο Πολιτισμού δεν έχει προχωρήσει σε οποιαδήποτε διευκρίνιση, ούτε κινήθηκε θεσμικά ως οφείλει. Αντίθετα, ο Λέοναρντ Στερν έδωσε απαντήσεις και εξηγήσεις. Δύο δημοσιεύματα στις αμερικανικές εφημερίδες New York Times και New York Post ασχολήθηκαν με το θέμα. Ο Λ. Στερν φωτογραφήθηκε για τους New York Times (φιλοξενείται και ανακοίνωση του διευθυντή του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης) και παραδέχεται ότι θα ήταν δύσκολο να δωρίσει τη συλλογή του στο ΜΕΤ, καθώς «κανένα από τα μεγάλα μουσεία δεν θέλει να προσβάλει την τιμή των χωρών, υποδεχόμενο την κληρονομιά τους, αν δεν έχουν τις ευλογίες των ίδιων των χωρών».
Στο ρεπορτάζ της η New York Post, φιλοξενεί δηλώσεις της Σίας Αναγνωστοπούλου, του Χρήστου Τσιρογιάννη και του Λέοναρντ Στερν. «Δεν ξέρω τίποτα για τον Μπεκίνα. Δεν αγόρασα ποτέ τίποτα από αυτόν. Δεν άκουσα ποτέ το όνομά του μέχρι την περασμένη εβδομάδα. Εξ όσων γνωρίζω αυτά τα κομμάτια δεν έχουν λεηλατηθεί» δήλωσε. Οσο για την αποκάλυψη που έκανε ο Χρήστος Τσιρογιάννης («Το υπουργείο πρέπει να ενημερώσει άμεσα την Εισαγγελία της Ν. Υόρκης», «Εφ.Συν.» 9/10/22) δήλωσε «σοκαρισμένος» και ισχυρίστηκε πώς ό,τι συμβαίνει γίνεται για να αποκτήσει δημοσιότητα ο Χρήστος Τσιρογιάννης, ο αρχαιολόγος με ειδικότητα την έρευνα διεθνών αρχαιοκαπηλικών κυκλωμάτων, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ααρχους στη Δανία!
Στο ίδιο δημοσίευμα ο Λέοναρντ Στερν εκφράζει την ελπίδα ότι η Συμφωνία θα χρησιμεύσει και σε άλλους συλλέκτες «μιας συγκεκριμένης ηλικίας» που θέλουν να δουν τις συλλογές τους να διατηρούνται ανέπαφες. «Κανείς δεν έχει κάνει ποτέ κάτι τέτοιο» είπε. «Συνήθως [χώρες όπως η Ελλάδα] παλεύουν για να πάρουν πίσω τέτοια αντικείμενα και δεν τα καταφέρνουν. Θα ήταν μια πολύ ακριβή και τρομερά δύσκολη δουλειά. Ηθελα να βρω έναν μακροπρόθεσμο στόχο για αυτή τη συλλογή, όπου θα μπορούσαν να τη δουν τα εγγόνια μου, και το έκανα» δήλωσε.
