«200.000 θεατές, 77 παραγωγές, περισσότεροι από 1.500 καλλιτέχνες, 86 μέρες. Σας ευχαριστούμε». Με αυτά τα λόγια μάς ευχαρίστησε και ταυτόχρονα μας πληροφόρησε με ένα μικρό συγκεντρωτικό βιντεάκι το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών- Επιδαύρου, το πρόγραμμα του οποίου ολοκληρώθηκε για φέτος. Στο βίντεο αναγνωρίζουμε παραστάσεις από την Πειραιώς 260, την Επίδαυρο, το Ηρώδειο.
Από τις 77 παραγωγές οι 26 ήταν διεθνείς και εν συνόλω οι θεατές (με εισιτήρια και προσκλήσεις) ανήλθαν στους 200.000. Το ίδιο το Φεστιβάλ αναδεικνύει στο απολογιστικό του σημείωμα τις παραστάσεις του Κύκλου Contemporary Ancients (η κ. Ευαγγελάτου κατήργησε τον θεσμό του «Λυκείου της Επιδαύρου», δηλαδή το διεθνές θερινό σχολείο εφαρμοσμένης μελέτης του αρχαίου δράματος, που ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον και στήριζε πολύ και την τοπική κοινωνία καθώς γίνονταν έργα για το «Λύκειο» τα οποία και σταμάτησαν, και στη θέση του έβαλε τον Κύκλο Contemporary Ancients με αναθέσεις έργων σε Ελληνες συγγραφείς εμπνευσμένων από το αρχαίο δράμα), δίνει έμφαση στο Ηρώδειο ως συναυλιακό χώρο, στις παραστάσεις χορού, τους Αντιγονισμούς (συζητήσεις στην Πειραιώς με αφορμή την «Αντιγόνη») καθώς και στις τζαζ βραδιές στο αίθριο της Πειραιώς. Οσο για τις θεατρικές παραγωγές, τονίζει πως ανέδειξαν «τη δημιουργική συνύπαρξη του κλασικού με το πρωτοποριακό, του παραδοσιακού με την καινοτομία». Το σημείωμα κλείνει με τη χρήση ενός στίχου από τον «Πόρφυρα» του Σολωμού: «η ζωή εξακολουθεί να είναι “μέγα καλό και πρώτο”».
Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ σχεδόν ολοκληρώθηκε (μένουν ακόμα δύο παραστάσεις των «Περσών», σε σκηνοθεσία Δ. Καραντζά, που θα γίνουν στο Ηρώδειο στις 9 και 10/9), ο απολογισμός εκ μέρους των διοργανωτών του θεσμού έγινε (ένα σημείωμα και ένα βιντεάκι), η θητεία της κ. Κατερίνας Ευαγγελάτου ολοκληρώνεται σε λίγες μέρες, αλλά οι ερωτήσεις παραμένουν. Κυρίως μία, σημαντική, καίρια. Το ρωτήσαμε, το ξαναρωτάμε: αυτό το Φεστιβάλ ποιος θα το πάρει;
Σε εκτενές ρεπορτάζ το προηγούμενο Σάββατο είχαμε θέσει αναλυτικότατα το ερώτημα αυτό. Καμία ανακοίνωση δεν έχουμε ωστόσο έως τώρα από το υπουργείο Πολιτισμού, την κ. Μενδώνη ή τον κ. Γιατρομανωλάκη για το τι μέλλει γενέσθαι. Ενώ ήδη θα έπρεπε να έχει προκηρυχθεί διαγωνισμός για τον/τη νέο/α καλλιτεχνικό διευθυντή/ντρια, ώστε να μη μείνει ακέφαλο το Φεστιβάλ και να φτάσουμε στο σημείο να πρέπει να βγει νέο πρόγραμμα την τελευταία στιγμή, το ΥΠΠΟΑ τηρεί σιγή ιχθύος. Ούτε για διαγωνισμό ούτε για διορισμό κάνει λόγο. Οσες φορές κι αν έχουμε επανέλθει στο ζήτημα, καθώς μιλάμε για τον πιο σημαντικό και ισχυρό καλλιτεχνικό θεσμό της χώρας σε σχέση και με τη διεθνή καλλιτεχνική κοινότητα, το ΥΠΠΟΑ σιωπά… Οχι ότι είναι η πρώτη φορά: το σκάνδαλο Λιγνάδη και οι «βαθιές υποκριτικές του ικανότητες» που «ξεγέλασαν» την υπουργό ήταν που οδήγησαν, επίσης καθυστερημένα, στη διεξαγωγή διαγωνισμού για την καλλιτεχνική διεύθυνση του Εθνικού Θεάτρου και εξαιρετικά καθυστερημένα (σχεδόν σκανδαλωδώς) το ίδιο έγινε και με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος… Με απλά λόγια (καθώς τα έχουμε αναλύσει διεξοδικά στο «Αυτό το Φεστιβάλ… ποιος θα το πάρει;», «Εφ.Συν.» 20/8/2022), το Φεστιβάλ ολοκληρώθηκε – το Φεστιβάλ μένει ακέφαλο. Γιατί;
Ο πρόεδρος του Δ.Σ. του Φεστιβάλ, Δ. Πασσάς, σε σχετική απαντητική επιστολή που μας έστειλε αναφέρει: «Η πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση (άρθρο 194, ν. 4964/2022 ΦΕΚ Α 150/30.07.2022) για την “Ελληνικό Φεστιβάλ Α.Ε.” αφορά αποκλειστικά στη δυνατότητα ανανέωσης των συμβάσεων των εργαζομένων που απασχολούνται με σχέση Ιδιωτικού Δικαίου Ορισμένου Χρόνου (ΙΔΟΧ) και όχι στην ανανέωση της θητείας της Καλλιτεχνικής Διευθύντριας. Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια διορίζεται με τριετή θητεία σύμφωνα με τα οριζόμενα στο ν. 2636/1998, όπου επίσης προβλέπεται η δυνατότητα ανανέωσής της». Αυτό τι σημαίνει; Οτι θα υπάρξει εν νέου διορισμός; Οτι θα ανανεωθεί, με διορισμό, η θητεία της απελθούσης καλλιτεχνικής διευθύντριας; Σύμφωνα πάντως με τον κ. Πασσά, «η νομοθετική ρύθμιση είναι σαφής». Ωστόσο «σαφή απάντηση» από το ΥΠΠΟΑ δεν έχει δοθεί. Ούτε καν υπαινιγμός.
Διαφάνεια, πρόγραμμα και κάτι… μαξιλαράκια
● Στο ρεπορτάζ κάναμε και εμείς σαφή ερωτήματα και για την οικονομική διαχείριση και απολογισμό του Φεστιβάλ. Εκεί αναφέραμε πως πράγματι (όπως επισημαίνει και ο κ. Πασσάς στην επιστολή του) ώς τώρα δεν γίνεται αναλυτικός οικονομικός απολογισμός ανά παράσταση παρά μόνο συνολικός. Αυτό ωστόσο δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη τακτική δεν μπορεί ν’ αλλάξει ή ότι δεν πρέπει ν’ αλλάξει. Η διαφάνεια στηρίζεται στον ξεχωριστό οικονομικό απολογισμό ανά παράσταση και όχι ανά φεστιβαλικό προγραμματισμό. Επίσης έχει ξανασυμβεί στο παρελθόν (επί Λούκου και επί Θεοδωρόπουλου) και έπειτα από αίτημα του ίδιου του καλλιτεχνικού διευθυντή να δοθούν αναλυτικά τα εισιτήρια ανά παράσταση και όχι απλώς το σύνολο των θεατών (προσκλήσεις και εισιτήρια μαζί), κάτι που δεν έχει επιδιώξει η παρούσα (απελθούσα;) καλλιτεχνική διευθύντρια.
● Για το ποσό του μισού εκατομμυρίου ευρώ που εγκρίθηκε από το ΥΠΠΟΑ προς το Φεστιβάλ (16/8) ως έκτακτη επιχορήγηση «για την κάλυψη ανελαστικών δαπανών, στο πλαίσιο της υλοποίησης του προγράμματος του φορέα για το 2022», ο κ. Πασσάς απάντησε πως «αποτελεί μέρος του συνολικού ποσού των 2.100.000 ευρώ που προβλέπεται στην κατηγορία “Λοιπές Επιχορηγήσεις”» και πως «πρόκειται για προγραμματισμένη επιχορήγηση». Αφού λοιπόν εγκρίθηκε λίγες μέρες πριν λήξει το Φεστιβάλ, σημαίνει πως ο φορέας χρειάστηκε επιπλέον χρήματα και τα έλαβε από τις «Λοιπές Επιχορηγήσεις» – όχι;
Για τη διαφάνεια των οικονομικών είχαμε χρησιμοποιήσει ως παράδειγμα μία δαπάνη 12.634,26 ευρώ προς «Boutique Fashion Μονοπρόσωπη ΙΚΕ» («κατασκευή γυναικείων ενδυμάτων»). Ο κ. Πασσάς απάντησε πως πρόκειται για «αγορά μαξιλαριών καθίσματος για τα ανοιχτά θέατρα του Φεστιβάλ». Προφανώς είχαν καταστραφεί τα περσινά μαξιλαράκια και το Φεστιβάλ αποφάσισε να φτιάξει νέα, από μια εταιρεία «χονδρικής γυναικείων ενδυμάτων».
Μιλώντας για ρούχα, είναι αλήθεια πως δεκάδες δημοσιεύματα -ακόμα και από ενημερωτικά μέσα- αναδείκνυαν μέσω «ρεπορτάζ» τις στιλιστικές επιλογές της κ. Ευαγγελάτου και μόνο. Αυτό το «και μόνο» είναι το προβληματικό. Η κ. Ευαγγελάτου είναι μια γυναίκα που έχει διανύσει τη δική της διακριτή καλλιτεχνική διαδρομή, έχει μια σημαντική δική της πορεία, κατέχει μια επίσης σημαντική θεσμική θέση στον μεγαλύτερο καλλιτεχνικό φορέα της χώρας, οπότε δεν αντιλαμβανόμαστε τη «σύμπτυξη» όλων των παραπάνω στο τι φοράει και μόνο. Αυτό ακριβώς θίγαμε και στο προηγούμενο κείμενο. Υπέρ της γυναικείας υπόστασής της και της καλλιτεχνικής προσωπικότητάς της ήταν το σχόλιο.
Οσον αφορά τις επιλογές που η ίδια έκανε για το φετινό Φεστιβάλ, αυτό έχει ήδη κριθεί από κοινό και αρθρογράφους, κριτικούς. Το πώς έγινε αυτή η επιλογή είναι ωστόσο άλλο θέμα. Ο κ. Λυκιαρδόπουλος πάντως (παραγωγός της «Αντιγόνης» σε σκηνοθεσία Τσ. Γκραουζίνις και πρώην στενός συνεργάτης και της κ. Ευαγγελάτου στο ελεύθερο θέατρο) μας ενημέρωσε ότι πράγματι σχεδιάζει την παραγωγή του «Οιδίποδα» ως πρόταση για την Επίδαυρο το 2023 (πληροφορίες που είχαμε και εμείς στο ρεπορτάζ), αλλά αυτή δεν θα γίνει σε σκηνοθεσία Κ. Ευαγγελάτου όπως ακουγόταν.
Τέλος, οι χαρακτηρισμοί και αξιολογικές κρίσεις στις οποίες προχώρησε ο κ. Πασσάς στην επιστολή του ούτε μας ενδιαφέρουν, ούτε μας απασχολούν. Ρεπορτάζ θα κάνουμε (και κάνουμε) για όσα κρίνουμε ότι χρειάζονται με βάση τα στοιχεία που έχουμε και τις απαντήσεις που δεν λαμβάνουμε. Ειδικά μάλιστα για θέματα που άπτονται άμεσα του πολιτισμού ως δομικού στοιχείου της χώρας μας σ’ έναν ισχυρό θεσμικό φορέα, ο οποίος βασίζεται στο δημόσιο χρήμα και καθορίζει την εικόνα της χώρας και την καλλιτεχνική παραγωγή και εξέλιξη.
Ακολουθούν οι επιστολές του προέδρου του ΔΣ του Ελληνικού Φεστιβάλ Δημήτρη Πασσά καθώς και του παραγωγού Γιώργου Λυκιαρδόπουλου:
