Αυτό το Φεστιβάλ… ποιος θα το πάρει;

Σε λίγες μέρες, την τελευταία μέρα του Αυγούστου συγκεκριμένα, ολοκληρώνεται το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου (θα ξαναπαιχτεί μόνο η παράσταση «Πέρσες» σε σκηνοθεσία Δ. Καραντζά στο Ηρώδειο 9, 10/9). Ταυτόχρονα λήγει και η θητεία της καλλιτεχνικής διευθύντριας του Φεστιβάλ, Κατερίνας Ευαγγελάτου. Και κάπου εδώ ξεκινούν τα ερωτήματα…

Πριν από έναν μήνα, στις 28/7, το υπουργείο Πολιτισμού είχε αποστείλει ανακοίνωση σύμφωνα με την οποία «παρατείνονται οι συμβάσεις εργασίας του προσωπικού ορισμένου χρόνου, το οποίο απασχολείται στην «Ελληνικό Φεστιβάλ Α.Ε.», μέχρι την 30ή Σεπτεμβρίου 2023. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η απρόσκοπτη και αποτελεσματική λειτουργία της «Ελληνικό Φεστιβάλ Α.Ε.» έως την ολοκλήρωση της διαδικασίας πρόσληψης μόνιμου προσωπικού, η οποία έχει ήδη ξεκινήσει».

Την επομένη γράψαμε στην εφημερίδα πως παρατείνεται και η θητεία της καλλιτεχνικής διευθύντριας για έναν χρόνο (όπως και όλες οι συμβάσεις), κάτι που ποτέ δεν διαψεύστηκε από το ΥΠΠΟΑ. Ωστόσο την πληροφορία διέψευσε το ίδιο το Φεστιβάλ, λέγοντας πως η σύμβαση του καλλιτεχνικού διευθυντή είναι «κάτι διαφορετικό». Οι πληροφορίες (όσο και οι φήμες) ήθελαν την κ. Μενδώνη να ανανεώνει τη θητεία της κ. Ευαγγελάτου για ακόμα έναν χρόνο, ωστόσο έως τώρα καμία σχετική απάντηση/ανακοίνωση δεν έχει γίνει ούτε από την υπουργό, ούτε από τον υπεύθυνο για το Φεστιβάλ υφυπουργό, κ. Γιατρομανωλάκη.

Αν η θητεία της κ. Ευαγγελάτου πράγματι δεν ανανεωθεί (ή δεν έχει ανανεωθεί), τότε καταρχάς θα έπρεπε ήδη το ΥΠΠΟΑ να έχει προκηρύξει διαγωνισμό για τον επόμενο καλλιτεχνικό διευθυντή. Θυμίζουμε άλλωστε πώς όταν Αύγουστο του 2019 το ΥΠΠΟΑ είχε ανακοινώσει τον διορισμό της κ. Ευαγγελάτου στη θέση της καλλιτεχνικής διευθύντριας του Ελληνικού Φεστιβάλ, η υπουργός Πολιτισμού είχε διαβεβαιώσει: «Η θητεία της θα είναι τριετής, σύμφωνα με τον ιδρυτικό νόμο του φορέα. Παράλληλα θα προετοιμαστεί εγκαίρως η προκήρυξη για την πλήρωση της οικείας θέσης μετά τη λήξη της θητείας της, σύμφωνα με καλές διεθνείς πρακτικές και μέσα από διάλογο με την καλλιτεχνική κοινότητα, και με στόχο να επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος και το όραμα του Φεστιβάλ σε έναν διαρκώς εξελισσόμενο διεθνή καλλιτεχνικό χάρτη».

Προκήρυξη δεν έχει υπάρξει και από 1/9/2022 το Φεστιβάλ θα είναι ουσιαστικά ακέφαλο. Αλήθεια, πότε ακριβώς περιμένει το υπουργείο να κάνει την προκήρυξη; Εκτός αν θεωρεί ότι ένα καλό Ελληνικό Φεστιβάλ μπορεί να γίνει μέσα σε τρεις ή πέντε μήνες, πράγμα που σίγουρα δεν διασφαλίζει «την απρόσκοπτη και αποτελεσματική λειτουργία» του φορέα, όπως επέμενε το ίδιο το ΥΠΠΟΑ κατά την ανακοίνωση ανανέωσης των συμβάσεων εργασίας του προσωπικού ορισμένου χρόνου.

Ηδη λοιπόν, εφόσον δεν έχει ανανεωθεί ώς τώρα η θητεία της κ. Ευαγγελάτου, το ΥΠΠΟΑ έχει καθυστερήσει. Μένει να δούμε τι θα γίνει: θα ανανεώσει τη θητεία της για ακόμα έναν χρόνο μόνο; Και γιατί για έναν χρόνο; Θα την ανανεώσει κανονικά για ακόμα τρία χρόνια (όπως προβλέπει το ιδρυτικό καταστατικό του φορέα); Θα προκηρύξει διαγωνισμό; Και πότε; Θυμόμαστε χαρακτηριστικά την κ. Μενδώνη όταν δήλωνε πως μετά τον διορισμό Λιγνάδη (και ενώ ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού) θα συνέχιζε με διαγωνισμούς για τις θέσεις αυτές.

Κι αργότερα όταν ανακοίνωνε την επιλογή του Γιάννη Μόσχου ως του πρώτου καλλιτεχνικού διευθυντή που επελέγη για το Εθνικό Θέατρο μέσα από τη διαδικασία της πρόσκλησης ενδιαφέροντος, η ίδια επισήμαινε: «Το παράδειγμα και την πρακτική που εγκαινιάσαμε με το Εθνικό Θέατρο ακολουθούμε πλέον και για τους άλλους φορείς. Ο Γιάννης Μόσχος ανεδείχθη μέσα από μια απόλυτα διαφανή, δημοκρατική και αξιοκρατική διαδικασία». Με μεγάλη καθυστέρηση διαγωνισμός έγινε και στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος με τον κ. Πελτέκη να παίρνει τη θέση.

Από κει και πέρα: χωρίς διαγωνισμό διορίστηκε η Κατερίνα Γρέγου στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, χωρίς διαγωνισμό επελέγη η Συραγώ Τσιάρα για την Εθνική Πινακοθήκη και πιο πρόσφατα απλά ανανεώθηκε η θητεία του Δάφνη Κόκκινου στη θέση του διευθυντή της Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης. Γιατί; Ο,τι η ίδια η υπουργός ονομάζει «απόλυτα διαφανή, δημοκρατική και αξιοκρατική διαδικασία» ταιριάζει μόνο με τα δύο μεγάλα κρατικά θέατρα της χώρας και με τους υπόλοιπους φορείς όχι; Και πού ανήκει το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου; Στους φορείς που οι καλλιτεχνικοί διευθυντές τους επιλέγονται με διαγωνισμό ή σ’ εκείνους που ακολουθούν τη γνωστή οδό της απευθείας ανάθεσης;

Ας μην απαλλάξουμε των ευθυνών του και τον υφυπουργό Πολιτισμού, αρμόδιο για θέματα σύγχρονου πολιτισμού, Νικόλα Γιατρομανωλάκη. Κι ας θυμίσουμε ότι στο εξωτερικό υπάρχουν μεν ακόμα κάποιες χώρες στις οποίες οι καλλιτεχνικοί διευθυντές διορίζονται, ωστόσο αυτό που επικρατεί είναι η διαγωνιστική διαδικασία ως η πλέον δημοκρατική. Το θέμα ωστόσο -όπως και τα ερωτήματα- δεν τελειώνει εδώ.

Τα πεπραγμένα μιας θητείας

Κατά σχεδόν κοινή ομολογία τα πεπραγμένα της θητείας της κ. Ευαγγελάτου συνοψίζονται κυρίως στα δεκάδες «ρεπορτάζ» για το τι συνολάκι φοράει σε κάθε της εμφάνιση. Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να είναι ήσσονος σημασίας, αν η ίδια είχε πραγματικά ουσιαστικό έργο να επιδείξει [και δεν αναφερόμαστε καν στη συμπεριφορά της απέναντι σε συνεργάτες της, όπως έχουμε καταδείξει σε παλαιότερα ρεπορτάζ, «Τι συμβαίνει αλήθεια; (μέρος 1ο, 2ο)»].

Με ποια κριτήρια παίρνονται οι αποφάσεις και επιλέγονται οι παραστάσεις συνολικά; Διότι για την «Αντιγόνη» σε σκηνοθεσία Τσεζαρις Γκραουζίνις, που ήταν μεν «το απόλυτο sold out» -όπως έγραψαν αρκετές ιστοσελίδες- αλλά όχι και η απόλυτη επιτυχία αν κρίνουμε από τα κριτικά σημειώματα, οι κακές γλώσσες επιμένουν πως η εν λόγω παράσταση επελέγη γιατί ήταν παραγωγής του πολιτιστικού οργανισμού «Λυκόφως» του Γιώργου Λυκιαρδόπουλου, ενός παραγωγού με τον οποίο έχει συνεργαστεί στενά στο ελεύθερο θέατρο η κ. Ευαγγελάτου. Και λένε κι άλλα οι κακές γλώσσες: ότι η κ. Ευαγγελάτου έχει ζητήσει να αναλάβει η ίδια τη σκηνοθεσία του «Οιδίποδα» σε παραγωγή του κ. Λυκιαρδόπουλου ή με τον ίδιο υπεύθυνο περιοδείας της παράστασης, με χρηματοδότηση του Φεστιβάλ, τον επόμενο χρόνο. Είναι αλήθεια αυτό;

Εν κατακλείδι, με ποια κριτήρια γίνεται ο τελικός προγραμματισμός του Φεστιβάλ; Τι υπερτερεί για να δοθεί η τελική έγκριση; «Υπάρχουν μόνιμοι αποκλεισμοί πλέον. Οι περισσότεροι καλλιτέχνες που εντάσσονται στο Φεστιβάλ έχουν συνεργαστεί με το Νιάρχος ή τη Στέγη. Στα Ιδρύματα αυτά ανήκουν τα πάντα; Αν είναι έτσι, να το ξέρουμε. Διαφορετικά, ποιο είναι το όργανο ελέγχου;» μας είπε γνωστός σκηνοθέτης.

Πέρα από τη διαφάνεια στις καλλιτεχνικές αποφάσεις, υπάρχει και το οικονομικό ζήτημα: ειδικός απολογισμός για κάθε παραγωγή ξεχωριστά, για το πόσο κοστίζει κάθε παράσταση στο Φεστιβάλ δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο συνολικός απολογισμός. Γιατί; Ακόμα κι αν έτσι «είθισται» να συμβαίνει, δεν θα έπρεπε να υπάρχει πλήρης διαφάνεια; (αυτή η «Boutique Fashion», στην οποία το Φεστιβάλ απέδωσε 12.634€, τι ακριβώς είναι;). Πόσα ακριβώς εισιτήρια (και όχι προσκλήσεις/θεατές) «έκοψε» η κάθε παράσταση; Τα ερωτήματα αυτά είναι σημαντικά, ειδικά όταν πριν από μόλις λίγες μέρες (στις 16/8) το ΥΠΠΟΑ ενέκρινε έκτακτη επιχορήγηση του Φεστιβάλ με το ποσό των 500.000 € «για την κάλυψη ανελαστικών δαπανών, στο πλαίσιο της υλοποίησης του προγράμματος του φορέα για το 2022».

Ευελπιστούμε αυτή τη φορά τουλάχιστον να λάβουμε κάποιες απαντήσεις από το Ελληνικό Φεστιβάλ ή το ΥΠΠΟΑ ή και από τα δύο, καθώς για την ώρα μόνο ερωτήματα μαζεύονται…