«Επαναστατούμε απλώς και μόνο επειδή, για διάφορους λόγους, δεν μπορούμε πλέον να πάρουμε ανάσα», είχε πει ο Φραντς Φανόν. Θα μπορούσε το απόφθεγμά του να έχει χρησιμοποιηθεί από κάποιον τρέχοντα ξεσηκωμό κατά της ανισότητας. Ομως αυτός ο ξεσηκωμός, που αφορά αυτή τη θεμελιώδη λειτουργία για τη ζωή, την αναπνοή που δηλητηριάζεται καθημερινά, την έλλειψη αέρα που συντελείται κυρίως σε βάρος φτωχών και ευάλωτων, εκκρεμεί…
Και είναι ο Φανόν αυτός που επικαλούνται σε ένα κείμενό τους οι Δάφνη Δραγώνα και Γιούσι Πάρικα, επιμελητές της διεθνούς έκθεσης «Weather Engines. Σε τι κλίμα θέλεις να ζήσεις;» που φιλοξενείται στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση και στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
Τοποθετώντας την έκθεση στην αιχμή της συνάντησης μεταξύ αισθητικής-ψηφιακού πολιτισμού, επιστήμης και οικολογίας, με τον καιρό στο επίκεντρο, μας καλούν να στοχαστούμε μέσω των έργων καταξιωμένων και ανερχόμενων καλλιτεχνών πάνω στην ποιητική και την τεχνολογία του περιβάλλοντος, αλλά και την πολιτική που διέπει τις σχέσεις μας μαζί του, επηρεάζοντας όχι απλώς την αναπνοή μας αλλά την ίδια τη ζωή στον πλανήτη.
Θέτοντας ξεκάθαρα και τις ευθύνες: στο έργο Carbon T opologies των Manifest Data Lab αποτυπώνονται τρισδιάστατα σε μια λευκή υδρόγειο, σε σταλαγμιτική μορφή, οι ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα που εκλύονται από τηδραστηριότητα της παγκόσμιας οικονομίας από το 1970, με τον παγκόσμιο Βορρά να αναδεικνύεται ιστορικά υπεύθυνος όχι μόνο για τις εκπομπές CO2 αλλά και για την ανισότητα που έχει επιβάλει η αδιαφιλονίκητη ισχύς του.
Στον εκθεσιακό χώρο της Στέγης μπορεί κανείς να δει αποτυπώσεις της φύσης από άλλους «κόσμους», όπως η ηχητική εγκατάσταση για τους ανέμους των Μαορί, που τους προσωποποιούν όταν δεν τους θεωρούν συγγενείς τους δίνοντάς τους πολλά ονόματα και ντύνοντάς τους με μύθους (TE Huri Wai). Κι ακόμη να παρακολουθήσει το κινηματογραφικό ταξίδι στο κολομβιανό κομμάτι του Αμαζονίου: το Πουτουμάγιο της ιθαγενικής αντίστασης, στο παιχνίδι της σκιάς με το φως, ανάμεσα στα δέντρα και τα σύννεφα που επικαλύπτουν τα τοξικά νέφη της εξορυκτικής βιομηχανίας και οι χημικοί ψεκασμοί με όλη τη βία που εξαπολύουν κατά ανθρώπων και φύσης (Rio Arriba-Upriver, Felipe Castelblanco). Μέσα από πολλά βίντεο και τρισδιάστατες εγκαταστάσεις μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει όψεις του κλίματος και των παρεμβάσεων στη φύση, με στρατιωτικό χαρακτήρα ή διάθεση αποκατάστασης.
Να γνωρίσει τα κλιματικά «καναρίνια» που δεν είναι άλλα από τις λιβελούλες που μπορούν να λειτουργήσουν προειδοποιητικά όπως τα πτηνά στα ανθρακωρυχεία καθώς η περιβαλλοντική τους ευαισθησία, με τη συσσωρευμένη γνώση που έχουν ενσωματωμένη, τα καθιστά έναν εναλλακτικό τρόπο συλλογής αλλά και βάσης δεδομένων οικολογικής ευφυΐας (souvenirs entomologiques#1:odonata/weathering data, Sybille Neumeyer). Ομως τα καιρικά φαινόμενα δεν προσεγγίζονται απλώς ως ένα περίπλοκο σύστημα, αντικείμενο παρατήρησης-ελέγχου ή βιωμένη εμπειρία καθώς από πολλά έργα και εγκαταστάσεις προβάλλει το αίτημα της κλιματικής δικαιοσύνης.
Με το εμβληματικό έργο της Susan Schuppli «Cold Cases» όπου μέσα από 4 βίντεο ιχνηλατεί την κατασταλτική πολιτική του «κρύου»: από τους θανάτους μεταναστών από υποθερμία στη Μεσόγειο μέχρι τις Αλπεις στην Ευρώπη, τις συνθήκες κράτησης σε συνθήκες κρύου στα αμερικανομεξικανικά σύνορα, μέχρι υποθέσεις εξόντωσης ιθαγενών στον Καναδά από την αστυνομία που «μπήκαν στον πάγο» ή τα ανθρώπινα δικαιώματα όσων απειλείται η ύπαρξη με το λιώσιμο των παγετώνων και τις νομικές επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη από τη μη ανάσχεσή της – αρκεί οι εξορύξεις να είναι καλά, η θερμοκρασία εκτίθεται ως ένα μητρώο βίας και κλιματικής αποικιοκρατίας με τον όρο JustICE να επανανοηματοδοτείται.
Στο Αστεροσκοπείο, τα έργα συνομιλούν με τα επιστημονικά όργανα καταγραφής των καιρικών μεταβολών και το ξεχωριστό τοπίο απέναντι από τον Παρθενώνα. Στον περιβάλλοντα χώρο, ανάμεσα σε άλλα έργα, ξαφνιάζει ο ήχος από την ξύλινη ηχητική εγκατάσταση που θυμίζει σπιτάκια πουλιών, που όμως περικλείουν όργανα μέτρησης μετεωρολογικών δεδομένων (Click Ensemble, Coti K.). Kαι ψηλά στον θόλο, κάτω από το γιγαντιαίων διαστάσεων τηλεσκόπιο και τις ζωγραφικές απεικονίσεις από τις παρατηρήσεις των πλανητών από τις αρχές του περασμένου αιώνα, μια βιντεοεγκατάσταση απεικονίζει την εικονική προσομοίωση βλάστησης στον Αρη (Τhe Wilding of Mars-Αlexandra Daisy Ginsberg). Χωρίς τη μουσική υπόκρουση του Μπόουι στο τραγούδι που αναρωτιόταν δεκαετίες πριν την κλιματολογική χαρτογράφηση του κόκκινου πλανήτη αν υπάρχει ζωή σε αυτόν.
Είκοσι έξι έργα σε δύο χώρους απαιτούν να διαθέσει κάποιος αρκετό χρόνο για να εξερευνήσει τις καλλιτεχνικές και επιστημονικές αποτυπώσεις του ζητούμενου: αν ο καιρός είναι κάτι που δημιουργείται, τότε μήπως υπάρχει ακόμα η δυνατότητα να αγωνιστούμε για τον καιρό και το κλίμα που θέλουμε να έχουμε στη ζωή μας; Οσο για τη φύση, αυτή κάνει τη δουλειά της, όπως στο animation έργο που παρακολουθεί τη βλάστηση να κατακλύζει τα ερείπια (Superflux-Window-View-Refuge for Resurgence).
Η έκθεση, που υλοποιείται στο πλαίσιο του δικτύου Studiotopia, περιλαμβάνει ακόμη ομιλίες, συζητήσεις και περφόρμανς, ενώ πλαισιώνεται από την έκδοση «Λέξεις για τον καιρό: Ενα γλωσσάρι» που χαρτογραφεί όρους για μια πολιτική οικολογία της εμπειρίας.
? INFO: «Weather Engines. Σε τι κλίμα θέλεις να ζήσεις;», έκθεση και δράσεις. Συγγρού 107 & Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Λόφος Νυμφών, Θησείο. Μέχρι Κυριακή 15 Μαΐου
● Στέγη Ιδρύματος Ωνάση: Τετάρτη-Παρασκευή 16.00-22.00, Σάββατο & Κυριακή 12.00-22.00. Είσοδος ελεύθερη με προκράτηση θέσης στο onassis.org
● Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών: Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο (και Κυριακή 15/5) 17.00-22.00. Είσοδος ελεύθερη
